Từ tỉnh khai khoáng đến tham vọng trung tâm xuất khẩu công nghệ cao
Chiến lược mới của Quảng Ninh là chuyển từ mô hình tăng trưởng dựa vào tài nguyên và dịch vụ sang nền kinh tế dựa trên tri thức, xuất khẩu công nghệ cao và chế biến chế tạo, với mục tiêu xây dựng tỉnh trở thành cực tăng trưởng công nghệ ở phía Bắc và điểm đến FDI chất lượng cao trong chuỗi giá trị toàn cầu. Mục tiêu cốt lõi đã được tuyên bố rõ: đến năm 2030, tỷ trọng xuất khẩu sản phẩm công nghệ cao phải đạt trên 50% tổng giá trị hàng hóa xuất khẩu toàn tỉnh. Đây không chỉ là một chỉ tiêu tham vọng, mà là lời tuyên bố về việc Quảng Ninh muốn bước vào “sân chơi” sản xuất bán dẫn và công nghệ cao, cạnh tranh trực tiếp với các trung tâm chế biến chế tạo Việt Nam và trong khu vực. Động thái này diễn ra trong bối cảnh trung ương xác định kinh tế tư nhân là động lực quan trọng của nền kinh tế và ban hành các nghị quyết mới về phát triển khu vực FDI. Quảng Ninh rõ ràng đang tận dụng thời điểm “vàng” để tái định vị mình trên bản đồ công nghiệp công nghệ cao.
Hướng dòng vốn FDI vào công nghệ cao: lựa chọn khó nhưng đúng
Nếu coi xuất khẩu công nghệ cao là đích đến, thì chiến lược Quảng Ninh FDI chính là con đường bắt buộc phải đi. Tỉnh xác định tiếp tục hướng dòng vốn mới vào công nghệ cao, chế biến chế tạo, đồng thời chuẩn bị hạ tầng, quỹ đất và cải cách thủ tục để đón các dự án mới. Nghị quyết địa phương yêu cầu ưu tiên thu hút FDI thế hệ mới vào các khu công nghiệp, khu kinh tế, tập trung vào công nghiệp chế biến, chế tạo công nghệ cao, công nghiệp hỗ trợ, logistics, năng lượng xanh và đổi mới sáng tạo. Đây là cách tiếp cận “chọn lọc” thay vì mở cửa ồ ạt cho các dự án gia công giá trị thấp. Theo cơ quan quản lý khu kinh tế, mục tiêu không còn là tăng số dự án mà là thu hút công nghệ, năng lực quản trị và giá trị gia tăng cao. Quan điểm này phù hợp với tham vọng bán dẫn: nếu chỉ làm công đoạn lắp ráp, Quảng Ninh sẽ khó đạt được tỷ trọng xuất khẩu công nghệ cao như đặt mục tiêu. Cửa sổ cơ hội là rõ ràng, nhưng thách thức về cạnh tranh với các địa phương đã đi trước như Bắc Ninh, Hải Phòng trong lĩnh vực chế biến chế tạo Việt Nam cũng không nhỏ.
Siêu dự án cảng biển sinh thái: nền tảng logistics cho sản xuất bán dẫn
Sản xuất bán dẫn và công nghệ cao chỉ thực sự có lợi thế khi gắn với một chuỗi logistics mạnh, và đây là lý do siêu dự án tổ hợp cảng biển nước sâu – đô thị công nghiệp sinh thái Hải Hà được xem như cú hích chiến lược. Dự án được đề xuất trên diện tích khoảng 6.500 ha và mang sứ mệnh trở thành hạt nhân tăng trưởng mới của vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ, kết hợp logistics cảng biển đẳng cấp với đô thị công nghiệp sinh thái tuần hoàn, giảm thiểu tác động đến môi trường. Sau khi hoàn thành, tổ hợp này được kỳ vọng đạt năng lực thông qua khoảng 274 triệu tấn hàng hóa mỗi năm, tạo ra giá trị sản xuất công nghiệp ước đạt 12,57 tỷ USD mỗi năm và việc làm ổn định cho khoảng 267.400 lao động. Quan trọng hơn con số là tầm nhìn: cảng biển sinh thái này có thể trở thành “xương sống” cho chiến lược hội nhập sâu rộng và phát triển xanh, giúp Quảng Ninh cạnh tranh trực tiếp với các cửa ngõ khu vực trong thu hút các tập đoàn điện tử, bán dẫn. Theo đề xuất, nhà đầu tư mong muốn được hỗ trợ xúc tiến, nghiên cứu, khảo sát thực địa ngay trong quý 4 năm nay. Nếu tiến độ được giữ vững, hệ sinh thái cảng – công nghiệp có thể là lợi thế cạnh tranh mà ít địa phương khác có được.
Gần 300 phiên kết nối giao thương: kiểm tra sức bền hệ sinh thái doanh nghiệp
Không có trung tâm sản xuất bán dẫn nào tồn tại nếu thiếu mạng lưới doanh nghiệp nội địa có khả năng tham gia chuỗi cung ứng. Gần 300 phiên kết nối giao thương vừa diễn ra tại Quảng Ninh là một “bài kiểm tra” về sức liên kết của khu vực tư nhân. Mô hình giao thương theo lịch hẹn trước với 50 bàn và gần 300 phiên gặp gỡ trực tiếp giữa doanh nghiệp cho thấy cách làm chú trọng nhu cầu cụ thể, hướng tới hình thành quan hệ cung ứng, hợp tác sản xuất chứ không chỉ dừng ở giới thiệu sản phẩm. Kết quả là 20 biên bản ghi nhớ hợp tác được ký kết, mở thêm kênh để doanh nghiệp tìm kiếm đối tác, mở rộng thị trường và liên kết chuỗi giá trị. Từ một hoạt động xúc tiến thương mại, câu chuyện này phản ánh rõ nhu cầu mở rộng mạng lưới kinh doanh trong cộng đồng doanh nghiệp và đánh dấu bước tiến trong việc “chuẩn bị hậu phương” cho chiến lược xuất khẩu công nghệ cao. Giá trị dài hạn sẽ không nằm ở số phiên gặp gỡ, mà ở việc các thỏa thuận được triển khai, hình thành liên kết bền vững và dần nâng cấp doanh nghiệp nội địa lên chuẩn tham gia chuỗi sản xuất công nghệ cao.
Điều gì tiếp theo trên hành trình hướng tới 50% xuất khẩu công nghệ cao?
Điểm đáng chú ý trong chiến lược của Quảng Ninh là sự kiên trì chuẩn bị hạ tầng và chính sách từ hơn một thập kỷ chứ không quyết định vội vàng. Hệ thống cao tốc, cảng biển, cảng hàng không quốc tế và mạng lưới giao thông liên vùng đang được tiếp tục hoàn thiện để đáp ứng yêu cầu triển khai các dự án công nghệ cao mới. Cùng với thu hút dự án mới, tỉnh tập trung hỗ trợ các dự án đã được cấp phép hoàn thiện thủ tục, hạ tầng để sớm đi vào hoạt động, bổ sung năng lực sản xuất. Song song, Quảng Ninh phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, khuyến khích các lĩnh vực AI, IoT, năng lượng tái tạo, công nghệ chế biến tiên tiến, nông nghiệp – thủy sản thông minh. Mục tiêu xuất khẩu công nghệ cao trên 50% đến năm 2030 chỉ khả thi nếu những hệ sinh thái này thực sự tạo giá trị sản phẩm chứ không dừng ở các dự án thí điểm. Vấn đề còn lại là tốc độ: Quảng Ninh đang chạy đua với các trung tâm chế biến chế tạo Việt Nam khác, và thành công sẽ phụ thuộc vào khả năng biến cam kết FDI, siêu hạ tầng và liên kết doanh nghiệp thành năng lực sản xuất cụ thể trong vài năm tới.
