Quy mô lớn, tham vọng chuyển đổi cách làm
Dự án nuôi thủy sản công nghệ cao là mô hình tổ chức vùng nuôi tập trung, ứng dụng công nghệ vào quản lý môi trường, an toàn sinh học và kiểm soát dịch bệnh nhằm nâng năng suất, chất lượng sản phẩm và sử dụng tài nguyên hiệu quả.
Ngày 26/10, UBND tỉnh Cà Mau cho biết đã ban hành Quyết định số 3891/QĐ-UBND, chấp thuận chủ trương đầu tư khu nuôi tập trung tại vùng bãi bồi ven biển thuộc khu vực Bạc Liêu cũ. Quy mô dự án là 5.049,6 ha, với tổng vốn dự kiến 5.300 tỷ đồng. Khu 1 rộng 625 ha tại phường Hiệp Thành; khu 2 rộng 4.424,6 ha trải trên các xã Đông Hải, Long Điền và Gành Hào. Trong cơ cấu vốn, nhà đầu tư góp 795 tỷ đồng, tương đương 15%; 4.505 tỷ đồng còn lại được huy động từ các nguồn hợp pháp khác. Đây là dự án ven biển Việt Nam đáng chú ý không chỉ vì diện tích, mà vì nó đặt cược vào việc tổ chức lại sản xuất thay cho mở rộng manh mún.
Công nghệ là lợi thế cạnh tranh, không phải tấm vé bảo đảm thành công
Cà Mau phát triển kinh tế biển trong lúc ngành tôm phải cạnh tranh gay gắt hơn: sản lượng và năng lực chế biến không còn đủ để giữ lợi thế, trong khi biến đổi khí hậu gây sức ép lên vùng nuôi Đồng bằng sông Cửu Long. Thị trường nhập khẩu cũng đòi hỏi rõ hơn về nguồn gốc, an toàn thực phẩm, trách nhiệm môi trường và tính minh bạch. Vì vậy, đầu tư công nghệ không nên dừng ở thiết bị hiện đại hay tăng mật độ thả nuôi. Nếu được thiết kế đồng bộ, hệ thống cấp thoát nước, xử lý chất thải, quan trắc môi trường và kiểm soát dịch bệnh có thể giúp cả vùng giảm phụ thuộc vào năng lực riêng lẻ của từng hộ. Tự động hóa và dữ liệu còn có thể tối ưu thức ăn, năng lượng, nguồn nước, đồng thời cải thiện khả năng dự báo rủi ro.
Đó là cơ sở để hướng tới vùng nguyên liệu có năng suất, chất lượng và giá trị gia tăng cao, đủ sức đáp ứng thị trường trong nước lẫn xuất khẩu. Nhưng công nghệ chỉ tạo lợi thế khi đi cùng quy trình kiểm soát, truy xuất nguồn gốc và khả năng giúp người nuôi tuân thủ tiêu chuẩn. Nếu không, quy mô lớn có thể khuếch đại rủi ro dịch bệnh hoặc ô nhiễm thay vì khắc phục chúng.
Cơ hội kinh tế phải đi cùng sinh kế và môi trường
Dự án nằm trong định hướng mở rộng vùng nuôi tập trung và nuôi biển quy mô công nghiệp giai đoạn 2026-2030, hướng tới chuyển dịch từ khai thác thủy sản tự nhiên sang sản xuất quy mô lớn, giá trị gia tăng cao. Đây là hướng đi có lý: nuôi tôm quy mô công nghiệp có thể tạo vùng nguyên liệu ổn định, thúc đẩy dịch vụ và việc làm ven biển, đồng thời kết nối Cà Mau với chuỗi cung ứng thủy sản của Đông Nam Á. Tuy nhiên, những lợi ích ấy không tự động đến với cộng đồng địa phương. Tỉnh yêu cầu các đơn vị chức năng xây dựng phương án chuyển đổi nghề nghiệp phù hợp, thiết thực để bảo đảm sinh kế ổn định cho người dân ở khu vực bị ảnh hưởng.
Đây phải là một phần cốt lõi của dự án, không phải thủ tục đi kèm. Người dân cần có cơ hội tiếp cận việc làm, kỹ năng và nguồn thu mới khi cách sử dụng đất, mặt nước thay đổi. Song song, mở rộng vùng nuôi trên bãi bồi phải dựa trên sức chịu tải môi trường và cơ chế giám sát minh bạch. Tăng sản lượng nhưng làm suy giảm hệ sinh thái sẽ khiến lợi thế ven biển mất đi, đồng thời làm suy yếu chính nền tảng sản xuất dài hạn.
Tiến độ và khâu thực thi sẽ quyết định giá trị thật
Bước tiếp theo là lựa chọn nhà đầu tư: Sở Tài chính được giao phối hợp với các cơ quan liên quan tổ chức lựa chọn minh bạch, đúng quy định. Theo kế hoạch, khu 1 dự kiến hoàn thành trong 24 tháng, khu 2 trong 36 tháng, tính từ khi đủ điều kiện cấp phép và được bàn giao mặt bằng thực tế. Tỉnh cũng đặt định hướng phát triển nuôi hải sản trên biển và ven biển giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn 2045; kế hoạch liên quan được giao hoàn thành trước tháng 3/2026. Mốc này cần được đối chiếu với tiến độ triển khai thực tế, bởi quyết định đầu tư được công bố vào tháng 10/2026.
Đối với kinh tế ven biển, quy mô hơn 5.000 ha và vốn 5.300 tỷ đồng tạo ra cơ hội đáng kể, nhưng chưa phải kết quả. Thước đo thuyết phục hơn sẽ là năng suất ổn định, môi trường được kiểm soát, sản phẩm truy xuất được và người dân có sinh kế bền vững. Nếu Cà Mau làm tốt những điều kiện đó, dự án có thể trở thành động lực chuyển đổi ngành tôm và một mắt xích có giá trị trong kinh tế ven biển khu vực. Nếu chỉ chạy theo diện tích, tham vọng công nghệ cao sẽ khó vượt khỏi khẩu hiệu.
