Điều hòa gây liệt mặt: Vấn đề không còn là chuyện hù dọa
Sử dụng điều hòa và quạt trong mùa hè một cách sai lệch là tình trạng cơ thể liên tục bị phơi nhiễm khí lạnh hoặc gió nóng ở mức không phù hợp, gây co mạch, mất nước, rối loạn dẫn truyền thần kinh và tim mạch, dẫn tới các bệnh như liệt dây thần kinh hè, méo miệng, khô mắt, đau khớp và thậm chí là đột quỵ. Đã đến lúc chúng ta phải nhìn thẳng vào sự thật: thứ giết sức khỏe không phải là chiếc máy lạnh, mà là sự chủ quan. Chị N., 24 tuổi ở Hà Nội, nhập viện trong tình trạng méo miệng, mắt phải không nhắm kín, uống nước bị chảy ra khóe miệng. Bác sĩ kết luận chị bị liệt dây thần kinh số VII ngoại biên, trùng khớp với thói quen bật điều hòa 20–22°C suốt đêm sau khi tắm xong trong ngày nắng nóng. Đây không phải câu chuyện cá biệt mà là lời cảnh báo cho bất cứ ai nghĩ mình “chịu lạnh tốt”.
Vì sao điều hòa lạnh sâu có thể làm méo miệng, liệt dây thần kinh?
Điều hòa gây liệt mặt không phải là chuyện thần bí, mà là hệ quả y học có thể giải thích khá rõ. Khi cơ thể, đặc biệt là vùng mặt, tiếp xúc đột ngột với luồng khí lạnh sâu, các mạch máu dưới da co lại mạnh, gây phù nề và chèn ép dây thần kinh số VII trong ống xương. Dây thần kinh này chi phối hầu hết các cơ biểu cảm trên khuôn mặt, nên khi bị tổn thương, người bệnh sẽ méo miệng, yếu một bên mặt, mắt nhắm không kín, khó cười, khó phồng má, uống nước dễ chảy ra khóe miệng. Trong đợt nắng nóng kéo dài, khoa Vật lý trị liệu – Phục hồi chức năng đã tiếp nhận nhiều ca liệt dây thần kinh số VII ở cả người lớn và trẻ em, cho thấy liệt dây thần kinh hè là nguy cơ thực sự, đặc biệt với những ai dùng điều hòa lạnh sâu xuyên đêm. Nhiệt độ 20°C quanh đêm, cộng với tắm xong là bước vào phòng lạnh, chẳng khác nào ép dây thần kinh chịu một cú sốc nhiệt kéo dài.
Quạt có an toàn hơn điều hòa? Khi gió nóng cũng là kẻ thù sức khỏe
Nhiều người sợ “bệnh điều hòa” nên cố chấp chỉ dùng quạt, nhất là người lớn tuổi. Nhưng khi ban đêm nhiệt độ phòng vượt quá 30°C, luồng gió thổi ra chỉ còn là gió nóng. Cơ thể phải đổ mồ hôi liên tục suốt đêm, nước và điện giải bị rút cạn âm thầm, khiến máu đặc hơn, tăng độ nhớt – với người cao tuổi có bệnh nền tim mạch, đây là mầm mống nguy hiểm dẫn đến đột quỵ. Thói quen chĩa quạt thẳng vào đầu, vai còn làm mạch máu dưới da co thắt phản xạ, gây biến động huyết áp, đau dây thần kinh ngoại biên, cứng khớp và đau đầu khi thức dậy. Nói cách khác, sử dụng quạt đúng cách là điều bắt buộc, không phải lựa chọn. Khi nhiệt độ phòng ở mức 26–28°C, quạt là giải pháp tiết kiệm và đủ mát; nhưng nếu hơn 30°C, tiếp tục dùng quạt thay điều hòa là đang đẩy cơ thể đến nguy cơ say nắng và kiệt sức.
Dùng điều hòa thế nào để không thành "bệnh điều hòa"?
“Bệnh điều hòa” trên thực tế không xuất phát từ máy lạnh, mà từ thói quen dùng sai. Sai lầm đầu tiên là đặt nhiệt độ quá thấp, 22–24°C, khiến chênh lệch nhiệt độ trong nhà và ngoài trời vượt 8–10°C, cơ thể rơi vào trạng thái sốc nhiệt mỗi lần ra vào phòng. Sai lầm thứ hai là đóng kín cửa suốt 8 tiếng, khiến CO₂ tích tụ, không khí thiếu oxy, sáng dậy đau đầu như búa bổ, cổ họng khô rát, mệt mỏi hơn cả thức đêm. Theo khuyến cáo, nhiệt độ phòng nên từ 25°C trở lên, tránh khí lạnh phả thẳng vào người và tuyệt đối không bật điều hòa lạnh sâu ngay sau khi tắm hoặc vừa đi ngoài trời nắng về. Bác sĩ cũng khuyên nên mặc đồ dài tay mỏng, che vai và đầu gối, lau khô mồ hôi và nghỉ 5–10 phút cho thân nhiệt ổn định trước khi bước vào phòng lạnh. Đây không phải những mẹo vụn vặt, mà là hàng rào bảo vệ dây thần kinh, tim mạch và giấc ngủ của cả gia đình.
Nhận biết sớm liệt dây thần kinh số VII và hành động trong "72 giờ vàng"
Nguy hiểm lớn nhất của điều hòa gây liệt mặt là người bệnh thường nhầm với “trúng gió” rồi tự cạo gió, xoa bóp tại nhà, vô tình bỏ lỡ thời điểm vàng điều trị. Các dấu hiệu cần cảnh giác gồm: méo miệng lệch sang một bên, mắt cùng bên nhắm không kín, uống nước bị chảy ra khóe miệng, khó cười hoặc phồng má, mắt khô, cộm. Theo bác sĩ Đinh Văn Hào, 72 giờ đầu kể từ khi xuất hiện triệu chứng là thời điểm vàng để điều trị liệt dây thần kinh số VII ngoại biên. Nếu được thăm khám và điều trị đúng phác đồ trong giai đoạn này, khả năng phục hồi sẽ cao hơn; trì hoãn làm tăng nguy cơ liệt mặt vĩnh viễn. Các cơ sở như Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc tại 55 Yên Ninh, Ba Đình, Hà Nội và cơ sở Phúc Trường Minh tại số 8 Châu Văn Liêm, Từ Liêm, Hà Nội có phác đồ kết hợp nội khoa, y học cổ truyền và sóng trị liệu công nghệ cao, kèm theo hướng dẫn bảo vệ mắt cho bệnh nhân. Đừng để sự chủ quan với cái mát tức thời đánh đổi bằng một gương mặt méo mó cả đời.
