Đối thoại chính sách quốc phòng đầu tiên: Từ nghi thức đến trụ cột chiến lược
Đối thoại Chính sách Quốc phòng Việt Nam-Malaysia lần thứ nhất là cơ chế tham vấn song phương cấp cao giữa hai Bộ Quốc phòng, nhằm định hướng hợp tác quốc phòng Việt Nam, tăng cường phối hợp an ninh Đông Nam Á và biến hợp tác quân sự thành một trụ cột chiến lược trong quan hệ song phương. Ngày 20/10 tại Hà Nội, Thượng tướng Nguyễn Trường Thắng, Thứ trưởng Bộ Quốc phòng Việt Nam, và Tổng Thư ký Bộ Quốc phòng Malaysia Datuk Lokman Hakim Ali đã đồng chủ trì cuộc đối thoại này. Sự kiện diễn ra trong khuôn khổ chuyến thăm Việt Nam của đoàn Bộ Quốc phòng Malaysia từ 19-21/10, với mục tiêu trao đổi về hợp tác quốc phòng song phương và các vấn đề an ninh khu vực, quốc tế cùng quan tâm. Đây không chỉ là một cuộc họp mang tính nghi thức, mà là bước đi cụ thể để hiện thực hóa Đối tác Chiến lược toàn diện giữa hai nước, vốn được nâng cấp vào tháng 11/2024. Nếu coi ASEAN là một kiến trúc an ninh mở, thì đối thoại này chính là một viên gạch mới trong nền móng.
Đào tạo sĩ quan và ngoại ngữ: Nền tảng mềm cho sức mạnh cứng
Điểm nhấn đáng chú ý nhất của đối thoại chính sách quốc phòng lần này là cách hai bên đặt đào tạo và ngoại ngữ ở vị trí trung tâm của hợp tác quốc phòng Việt Nam. Thượng tướng Nguyễn Trường Thắng đề nghị Malaysia hỗ trợ đào tạo tiếng Anh cho sĩ quan Quân đội nhân dân Việt Nam thông qua việc cử giảng viên sang giảng dạy tại các cơ sở đào tạo trong quân đội hoặc tiếp nhận sĩ quan Việt Nam tham gia các khóa đào tạo ngôn ngữ tại Malaysia. Ngược lại, Việt Nam sẵn sàng tiếp nhận sĩ quan Malaysia sang học tiếng Việt và tham gia các khóa học dành cho quan chức quốc phòng quốc tế tại các nhà trường quân đội. Đây là lựa chọn khôn ngoan: thay vì chỉ tập trung vào khí tài, hai bên đầu tư vào năng lực con người, xây dựng thế hệ sĩ quan hiểu nhau, nói cùng một “ngôn ngữ chiến lược”. Một lực lượng sĩ quan có khả năng giao tiếp, học tập và phối hợp bằng cả tiếng Anh lẫn tiếng Việt sẽ giúp các cơ chế đối thoại chính sách quốc phòng vận hành trơn tru hơn, giảm nguy cơ hiểu nhầm trong các tình huống nhạy cảm trên biển và trên không.
Công nghiệp quốc phòng khu vực và khoa học công nghệ: Từ trưng bày tới liên kết chuỗi
Nếu đào tạo là nền tảng mềm, thì công nghiệp quốc phòng khu vực và khoa học công nghệ chính là phần cứng của hợp tác quốc phòng Việt Nam với Malaysia. Tổng Thư ký Datuk Lokman Hakim Ali đánh giá cuộc đối thoại đầu tiên mở ra cơ hội hợp tác về đào tạo, công nghiệp quốc phòng, khoa học công nghệ và trao đổi đoàn. Hai bên thống nhất đưa công nghiệp quốc phòng và khoa học-công nghệ vào nhóm lĩnh vực trọng tâm, cùng với trao đổi đoàn các cấp và xây dựng nguồn nhân lực. Việc Việt Nam hoan nghênh lãnh đạo Bộ Quốc phòng, lực lượng vũ trang và các doanh nghiệp quốc phòng Malaysia tham dự, trưng bày sản phẩm tại Triển lãm Quốc phòng quốc tế Việt Nam lần thứ ba ở Hà Nội vào tháng 12/2026 cho thấy rõ ý đồ: dùng triển lãm như một “phòng thí nghiệm” cho các mô hình liên kết sản xuất, chuyển giao công nghệ và đồng phát triển sản phẩm. Nếu được triển khai nhất quán, hợp tác này có thể giúp hai nước giảm phụ thuộc vào nguồn cung ngoài khu vực, đồng thời tạo ra một mạng lưới công nghiệp quốc phòng Đông Nam Á có tiếng nói hơn trên thị trường toàn cầu.
Giữ lập trường chung của ASEAN: Hợp tác song phương để bảo vệ lợi ích đa phương
Đối thoại chính sách quốc phòng lần đầu giữa Việt Nam và Malaysia diễn ra trong bối cảnh ASEAN phải đối mặt với nhiều thách thức an ninh, từ cạnh tranh chiến lược của các nước lớn đến nguy cơ va chạm trên biển. Tại đối thoại, Việt Nam khẳng định nhất quán giải quyết các bất đồng trên biển bằng biện pháp hòa bình, tôn trọng luật pháp quốc tế và nỗ lực ngăn ngừa va chạm. Hai bên nhấn mạnh cần tích cực tham vấn, ủng hộ lẫn nhau nhằm duy trì lập trường chung của ASEAN về các vấn đề an ninh khu vực và quốc tế. Việt Nam mong muốn Malaysia cùng duy trì lập trường chung của ASEAN về giải quyết tranh chấp trên biển bằng biện pháp hòa bình, phù hợp luật pháp quốc tế, thực hiện đầy đủ DOC và thúc đẩy xây dựng COC thực chất, hiệu quả. Đây là thông điệp rõ ràng: hợp tác song phương không phải để tạo ra “liên minh nhỏ” tách khỏi ASEAN, mà để củng cố vai trò trung tâm của ASEAN, bảo vệ không gian chiến lược mở và giảm nguy cơ bị chia rẽ bởi các sức ép bên ngoài.
Kết luận: Đối thoại đầu tiên, kỳ vọng dài hạn cho an ninh Đông Nam Á
Nhìn tổng thể, đối thoại chính sách quốc phòng Việt Nam-Malaysia lần thứ nhất không chỉ là một cột mốc trong hợp tác quốc phòng Việt Nam, mà còn là tín hiệu tích cực cho an ninh Đông Nam Á. Trên nền tảng Bản ghi nhớ hợp tác quốc phòng ký tháng 12/2023, hai nước đã chuyển từ những hoạt động rời rạc sang một cơ chế đối thoại định kỳ, có định hướng rõ ràng về đào tạo, công nghiệp quốc phòng, khoa học-công nghệ và phối hợp lập trường trong ASEAN. Theo Bộ Quốc phòng Việt Nam, mục tiêu là đưa hợp tác quốc phòng trở thành một trong những trụ cột quan trọng của quan hệ song phương, đồng thời phát huy vai trò trung tâm của ASEAN, đóng góp tích cực vào hòa bình, ổn định và phát triển khu vực. Thành công hay không sẽ phụ thuộc vào việc hai bên có biến các cam kết về đào tạo sĩ quan Malaysia, mở rộng công nghiệp quốc phòng khu vực và phối hợp trên Biển Đông thành chương trình hành động cụ thể, có kiểm điểm định kỳ. Nhưng ít nhất, với đối thoại lần này, Việt Nam và Malaysia đã gửi đi thông điệp: an ninh khu vực phải được xây dựng bằng đối thoại, hợp tác và chia sẻ trách nhiệm.
