Đối thoại quốc phòng Việt Nam Malaysia lần đầu: Tín hiệu chiến lược hơn là nghi thức ngoại giao
Đối thoại chính sách quốc phòng Việt Nam Malaysia lần thứ nhất là cuộc gặp cấp cao giữa Bộ Quốc phòng hai nước nhằm thiết lập cơ chế trao đổi thường xuyên về hợp tác quốc phòng song phương, đào tạo, công nghiệp quốc phòng và phối hợp lập trường an ninh khu vực Đông Nam Á trong bối cảnh quan hệ hai bên đã được nâng cấp lên Đối tác Chiến lược toàn diện. Cuộc đối thoại chiều 20/10 tại Hà Nội do Thượng tướng Nguyễn Trường Thắng, Thứ trưởng Bộ Quốc phòng Việt Nam, và ông Datuk Lokman Hakim Ali, Tổng Thư ký Bộ Quốc phòng Malaysia, đồng chủ trì, diễn ra trong khuôn khổ chuyến thăm Việt Nam của đoàn Bộ Quốc phòng Malaysia từ ngày 19-21/10. Đây không chỉ là một hoạt động theo nghi thức, mà là bước đi thể chế hóa hợp tác quốc phòng hai nước sau khi ký Bản ghi nhớ về hợp tác quốc phòng tháng 12/2023 và nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược toàn diện vào tháng 11/2024. Nếu coi quốc phòng là thước đo mức độ tin cậy chiến lược, thì việc thiết lập đối thoại thường niên cho thấy Hà Nội và Kuala Lumpur đang chủ động dịch chuyển quan hệ từ "hữu nghị tốt" sang "gắn kết lợi ích" trong cấu trúc an ninh khu vực.
Đào tạo và phát triển nguồn nhân lực: Nền tảng thực chất của hợp tác quốc phòng hai nước
Điểm đáng chú ý nhất của đối thoại lần này là cả hai bên đều coi đào tạo và phát triển nguồn nhân lực là trụ cột hợp tác quốc phòng hai nước trong giai đoạn mới. Thượng tướng Nguyễn Trường Thắng đề nghị Malaysia hỗ trợ đào tạo tiếng Anh cho sĩ quan Quân đội nhân dân Việt Nam, thông qua việc cử giảng viên sang giảng dạy tại các cơ sở đào tạo trong quân đội hoặc tiếp nhận sĩ quan Việt Nam sang Malaysia tham gia các khóa đào tạo ngôn ngữ. Ngược lại, Việt Nam sẵn sàng tiếp nhận sĩ quan Malaysia tham gia các khóa đào tạo tiếng Việt và khóa Quan chức Quốc phòng quốc tế tại các học viện, nhà trường trong nước. Đây là lựa chọn khôn ngoan: thay vì chỉ nói về khí tài hay mua sắm, hai bên tập trung xây dựng thế hệ sĩ quan hiểu nhau, nói được ngôn ngữ của nhau và quen làm việc cùng nhau. Khi sĩ quan trẻ của Việt Nam và Malaysia cùng học, cùng nghiên cứu, hợp tác quốc phòng sẽ bớt tính hình thức và tăng khả năng phối hợp thực chiến, từ diễn tập chung đến tham gia gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc – lĩnh vực mà Việt Nam mong muốn mở rộng hợp tác với Malaysia.
Công nghiệp quốc phòng và khoa học công nghệ: Từ trao đổi đoàn đến liên kết chuỗi giá trị
Nếu đào tạo là nền tảng mềm, thì công nghiệp quốc phòng là thước đo cứng của mức độ gắn kết chiến lược. Hai bên thẳng thắn xác định công nghiệp quốc phòng, khoa học và công nghệ là lĩnh vực hợp tác ưu tiên trong thời gian tới. Trên cơ sở Bản ghi nhớ hợp tác quốc phòng ký tháng 12/2023, hợp tác quốc phòng song phương đã đạt kết quả tích cực trong trao đổi đoàn, duy trì cơ chế tham vấn, đối thoại chính sách và hợp tác giữa các quân, binh chủng, trong đó có công nghiệp quốc phòng. Việc Việt Nam hoan nghênh lãnh đạo Bộ Quốc phòng, lực lượng vũ trang và doanh nghiệp quốc phòng Malaysia tham dự, trưng bày sản phẩm tại Triển lãm Quốc phòng quốc tế Việt Nam lần thứ ba dự kiến tổ chức tại Hà Nội tháng 12/2026 cho thấy mục tiêu không chỉ là quảng bá, mà là kết nối doanh nghiệp, tìm cơ hội liên kết chuỗi giá trị quốc phòng. Ở góc độ chiến lược, nếu Việt Nam và Malaysia có thể chia sẻ kinh nghiệm, đồng phát triển một số công nghệ hoặc sản phẩm quốc phòng phù hợp với điều kiện Đông Nam Á, thì đó sẽ là lời đáp thực tế cho yêu cầu "tự cường" của ASEAN trong lĩnh vực an ninh – quốc phòng.
Phối hợp lập trường trên biển và an ninh khu vực Đông Nam Á: Củng cố vai trò trung tâm của ASEAN
Đối thoại quốc phòng Việt Nam Malaysia không thể tách khỏi bối cảnh cạnh tranh chiến lược ngày càng phức tạp ở Biển Đông và an ninh khu vực Đông Nam Á. Tại đối thoại, hai bên trao đổi về tình hình thế giới, khu vực và các vấn đề cùng quan tâm, trong đó có vấn đề trên biển. Thượng tướng Nguyễn Trường Thắng khẳng định Việt Nam kiên định giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hòa bình, tôn trọng luật pháp quốc tế, nỗ lực ngăn chặn va chạm trên biển dưới mọi hình thức, đồng thời mong Malaysia cùng Việt Nam duy trì lập trường chung của ASEAN về giải quyết bất đồng trên biển phù hợp với UNCLOS 1982, thực hiện đầy đủ DOC và xây dựng COC thực chất, hiệu quả. Ông Datuk Lokman Hakim Ali nhấn mạnh đối thoại lần thứ nhất mở ra cơ hội để hai bên phát huy vai trò trung tâm của ASEAN, đóng góp vào hòa bình, ổn định và phát triển của khu vực và thế giới. Trong bối cảnh nhiều nước lớn muốn định hình luật chơi ở Biển Đông, việc Việt Nam và Malaysia cùng nhấn mạnh lập trường ASEAN, thay vì chọn phe, là thông điệp rõ ràng: an ninh khu vực Đông Nam Á phải được quyết định bởi các nước trong khu vực, trên nền tảng luật pháp quốc tế chứ không phải sức mạnh đơn phương.
Kết luận: Từ đối thoại chính sách đến trụ cột chiến lược trong quan hệ song phương
Điểm quan trọng của đối thoại chính sách quốc phòng Việt Nam Malaysia lần thứ nhất là nó diễn ra sau khi hai nước nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược toàn diện, chứ không phải trước đó. Điều này cho thấy quốc phòng được nhìn nhận như một trụ cột để làm sâu sắc thêm, chứ không chỉ là phần phụ của quan hệ song phương. Thượng tướng Nguyễn Trường Thắng mong muốn hợp tác quốc phòng trở thành một trong những trụ cột quan trọng, tập trung vào trao đổi đoàn, tiếp xúc cấp cao, duy trì cơ chế đối thoại, giao lưu giữa các quân, binh chủng, công nghiệp quốc phòng, đào tạo và phát triển nguồn nhân lực, cũng như mở rộng sang quân y, an ninh mạng và gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc. Về phía Malaysia, ông Datuk Lokman Hakim Ali khẳng định đối thoại lần thứ nhất đánh dấu bước phát triển mới, mở ra nhiều cơ hội làm sâu sắc hợp tác giữa hai Bộ Quốc phòng. Nếu các cam kết này được triển khai thực chất, đối thoại quốc phòng sẽ không dừng ở một sự kiện thường niên, mà trở thành "đường dây nóng" chiến lược, giúp hai nước cùng xử lý thách thức an ninh mới, bảo vệ lợi ích quốc gia, đồng thời củng cố vai trò trung tâm của ASEAN trong cấu trúc an ninh khu vực Đông Nam Á.
