Kỳ thi học sinh giỏi quốc gia bước vào kỷ nguyên giám sát kỹ thuật số
Kỳ thi học sinh giỏi quốc gia là kỳ khảo thí học thuật tuyển chọn những học sinh xuất sắc nhất các địa phương, nay đang được đề xuất bổ sung hàng loạt biện pháp an ninh và công nghệ như camera giám sát phòng thi, máy dò kim loại thi cử và chấm bài số hóa nhằm bảo vệ tính liêm chính và độ tin cậy của kết quả. Trong bối cảnh mô hình chính quyền địa phương hai cấp và việc sắp xếp lại các đơn vị hành chính cấp tỉnh, Bộ Giáo dục và Đào tạo đang sửa đổi, bổ sung Quy chế thi chọn học sinh giỏi cấp quốc gia để phù hợp cách tổ chức kỳ thi mới. Nếu quy chế được thông qua, đây sẽ không chỉ là vài điều chỉnh kỹ thuật, mà là bước ngoặt về tư duy quản lý kỳ thi vốn từng được mặc định là sân chơi đề cao tự trọng học thuật.
Camera và máy dò kim loại: không còn chỗ cho gian lận thi cử công nghệ cao
Điểm nhấn gây chú ý nhất trong dự thảo là mạng lưới camera giám sát phòng thi kết hợp máy dò kim loại thi cử tại tất cả điểm thi. Trước khi vào phòng, thí sinh và toàn bộ vật dụng mang theo sẽ được quét bằng thiết bị dò kim loại để phát hiện các thiết bị điện tử, đồ dùng không được phép. Bên trong, camera được đề xuất lắp ở phòng thi, hành lang, phòng bảo quản đề và bài thi, ghi hình liên tục, dữ liệu được niêm phong và lưu tối thiểu chín tháng. Đây là phản ứng trực diện trước thực tế gian lận thi cử bằng thiết bị siêu nhỏ, tai nghe ngụy trang, hệ thống truyền tin tinh vi khiến việc coi thi bằng mắt thường tồn tại nhiều kẽ hở. Quan điểm ở đây rõ ràng: nếu lợi ích từ kỳ thi ngày càng lớn, thì “vùng xám” cho thủ thuật công nghệ phải bị thu hẹp đến mức tối đa.
Chấm bài số hóa: minh bạch hơn nhưng thí sinh phải thay đổi chiến lược làm bài
Song song với lớp an ninh mới, dự thảo quy chế đưa vào phương thức chấm bài số hóa: bài thi giấy được quét thành bản điện tử, hệ thống tự sinh mã định danh và phân bài cho giám khảo chấm độc lập trên máy tính. Giám khảo chỉ nhìn thấy bài được phân, không biết tên thí sinh hay kết quả người khác, mọi thao tác chấm đều được lưu vết để phục vụ kiểm tra, đối chiếu. Hệ thống còn tự động so sánh điểm theo từng câu, từng ý; nếu chênh lệch, hai giám khảo phải rà soát, chưa thống nhất sẽ chấm lần ba hoặc chấm chung. Theo mô tả, “chấm bài trên máy tính được kỳ vọng nâng độ chính xác, khách quan, minh bạch và giảm lỗi con người trong quá trình chấm”. Điều này có nghĩa: bài làm cẩu thả, chữ khó đọc, lập luận lỏng lẻo sẽ khó trông chờ vào sự “cảm tính” của một giám khảo duy nhất như trước.
Áp lực mới lên thí sinh: từ kỹ năng kỹ thuật đến tâm lý phòng thi
Đối với học sinh, các biện pháp an ninh tăng cường không chỉ là vài thủ tục phiền hà thêm trước giờ thi. Quét người và đồ bằng máy dò kim loại, di chuyển dưới hệ thống camera giám sát phòng thi liên tục có thể tạo cảm giác bị “theo dõi”, nếu tổ chức không khéo sẽ gây áp lực không cần thiết lên tâm lý làm bài. Mặt khác, việc đội tuyển mỗi tỉnh, bộ, ngành bị giới hạn số lượng thí sinh từ 10 đến tối đa 30 em mỗi môn tùy quy mô học sinh, trong khi các đại học quốc gia được đăng ký tối đa 15 thí sinh, các đơn vị khác tối đa 10 em, khiến cạnh tranh vào đội tuyển càng gay gắt. Thí sinh không chỉ phải giỏi chuyên môn mà còn phải bình tĩnh, chuẩn chỉnh trong từng thao tác, từ soạn đồ dùng đến cách trình bày bài, vì mọi sai sót đều có thể bị phát hiện lại trên dữ liệu số hoặc hình ảnh camera nhiều tháng sau đó.
Học sinh cần chuẩn bị gì để không bị choáng trước “kỳ thi 4.0”?
Từ góc độ người trong cuộc, điều khôn ngoan nhất lúc này là chuẩn bị trước tư duy “thi dưới ống kính”. Thí sinh cần chủ động cập nhật quy định mới của kỳ thi học sinh giỏi quốc gia, làm quen với việc vào phòng thi sớm hơn để có thời gian qua khâu kiểm tra an ninh, và rèn tâm thế coi quy trình soi chiếu bằng máy dò kim loại thi cử là bình thường, không phải “săn lùng” cá nhân. Bên cạnh luyện chuyên môn, các em nên tập trình bày bài mạch lạc, rõ ràng, bám sát cấu trúc chấm điểm, vì bài thi sẽ được chấm trên bản số và đối sánh từng ý nhỏ. Cuối cùng, câu hỏi lớn không dành riêng cho thí sinh: ngành giáo dục có vận hành được hệ thống này một cách chuyên nghiệp và nhân văn để vừa siết chặt gian lận thi cử, vừa giữ được niềm tự hào học thuật của một kỳ thi danh giá hay không?
