Đề án công nghệ lõi: bước ngoặt cho mục tiêu độc lập công nghệ 2030
Đề án phát triển hệ thống trung tâm nghiên cứu quốc gia, phòng thí nghiệm trọng điểm và làm chủ ít nhất 10 công nghệ lõi đến năm 2030 là chiến lược trung tâm nhằm xây dựng năng lực công nghệ độc lập, tăng sức chống chịu kinh tế và củng cố vị thế cạnh tranh của Việt Nam trong khu vực. Đề án “Phát triển hệ thống các trung tâm nghiên cứu, thử nghiệm, các phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia, tập trung cho công nghệ chiến lược” vừa được Chính phủ phê duyệt, với Quyết định số 1483/QĐ-TTg do Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng ký ngày 4/8/2026. Cốt lõi của kế hoạch là phát triển hệ thống hạ tầng nghiên cứu hiện đại, đồng bộ, khai thác dùng chung trên phạm vi toàn quốc, tập trung vào công nghệ chiến lược, công nghệ lõi và sản phẩm công nghệ chiến lược. Nói cách khác, đây là bước chuyển từ tư duy “mua công nghệ” sang “tự thiết kế và kiểm chứng công nghệ” – điều kiện tiên quyết để tiến tới độc lập công nghệ 2030.
8 phòng thí nghiệm trọng điểm, 4 trung tâm nghiên cứu quốc gia: hạ tầng nào cho công nghệ lõi Việt Nam?
Điểm mạnh nhất của Đề án là đặt ra mục tiêu rõ ràng về hạ tầng: đến năm 2030 sẽ nâng cấp, đầu tư mới và đưa vào vận hành tối thiểu 8 phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia trong các lĩnh vực công nghệ số, mạng di động thế hệ sau, robot và tự động hóa, sinh học và y sinh tiên tiến, năng lượng và vật liệu tiên tiến, an ninh mạng và lượng tử, biển – đại dương – lòng đất, hàng không và vũ trụ. Đồng thời, ít nhất 4 trung tâm nghiên cứu, thử nghiệm quốc gia sẽ tập trung vào thiết bị bay không người lái, sinh học và y sinh, vật liệu, đường sắt tốc độ cao và đường sắt đô thị. Đây là những lĩnh vực công nghệ chiến lược gắn trực tiếp với an ninh quốc gia, hạ tầng giao thông tương lai và chuyển đổi số. Nếu được vận hành thực chất, các trung tâm này sẽ trở thành “xưởng thiết kế” cho công nghệ lõi Việt Nam, thay vì chỉ là nơi triển khai đề tài hàn lâm.
Từ phòng thí nghiệm ra thị trường: thương mại hóa công nghệ là phép thử năng lực
Đề án không dừng ở nghiên cứu mà nhấn mạnh thương mại hóa công nghệ như thước đo thành công. Mục tiêu là thúc đẩy thương mại hóa kết quả nghiên cứu và tài sản trí tuệ của các trung tâm nghiên cứu, thử nghiệm, phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia; đồng thời hình thành ít nhất 10 doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo hoặc doanh nghiệp khoa học và công nghệ có khả năng phát triển, làm chủ và thương mại hóa công nghệ lõi, công nghệ chiến lược, sản phẩm công nghệ chiến lược. Đây là điểm then chốt: công nghệ lõi Việt Nam chỉ có ý nghĩa khi trở thành sản phẩm, dịch vụ thực sự được thị trường chấp nhận. Một câu có thể trích dẫn là: “Đề án đặt mục tiêu tăng trưởng trung bình tối thiểu 18%/năm về số lượng đơn đăng ký sáng chế và văn bằng bảo hộ công nghệ lõi, công nghệ chiến lược”. Con số này sẽ là chỉ báo định lượng về việc hệ thống nghiên cứu có thực sự sinh ra tài sản trí tuệ hay không.
Liên kết hệ sinh thái đổi mới sáng tạo: điều kiện để tránh “phòng lab cô đơn”
Một điểm tiến bộ khác là yêu cầu mỗi trung tâm nghiên cứu, thử nghiệm, phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia phải gắn với ít nhất một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo hoặc cụm liên kết giữa viện nghiên cứu, đại học, doanh nghiệp và cơ quan quản lý nhà nước. Nghĩa là các phòng lab sẽ không được tồn tại như những “ốc đảo khoa học”, mà phải kết nối với nhu cầu thị trường, quốc phòng và an ninh để phát triển công nghệ chiến lược và sản phẩm công nghệ chiến lược. Đây là cách tiếp cận phù hợp cho mục tiêu độc lập công nghệ 2030: công nghệ chiến lược phải vừa đáp ứng bài toán lớn quốc gia, vừa nâng năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Nếu thiếu mối liên kết này, trung tâm nghiên cứu quốc gia có thể trở thành không gian nghiên cứu tách rời thực tiễn, khó tạo ra giá trị kinh tế và sức mạnh công nghệ thực sự.
Đường dài đến 2035: độc lập công nghệ chỉ đến nếu cải cách thể chế đi cùng
Đề án không dừng ở mốc 2030 mà kéo dài đến 2035 với mục tiêu hình thành hệ thống trung tâm nghiên cứu, thử nghiệm và phòng thí nghiệm trọng điểm hiện đại, kết nối với các mạng lưới hạ tầng nghiên cứu tiên tiến trong khu vực và quốc tế; đồng thời có một số trung tâm đạt trình độ hàng đầu khu vực về công nghệ chiến lược. Để đạt mục tiêu này, Đề án đưa ra 6 nhóm nhiệm vụ: hoàn thiện văn bản quản lý, đổi mới cơ chế đầu tư tài chính, cải tiến quản trị và khai thác dùng chung, phát triển nguồn nhân lực, tăng hợp tác quốc tế, giám sát – đánh giá hệ thống. Nói cách khác, độc lập công nghệ không chỉ là câu chuyện kỹ thuật mà còn là cải cách thể chế. Nếu các nhóm nhiệm vụ này không được thực thi nghiêm túc, mục tiêu làm chủ 10 công nghệ lõi và tăng cường tự chủ công nghệ quốc gia rất dễ dừng lại ở mức khẩu hiệu. Công nghệ chiến lược chỉ trở thành sức mạnh khi thể chế cho phép thử nghiệm nhanh, chấp nhận rủi ro và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ hiệu quả.
