Hai cực tăng trưởng: lựa chọn chiến lược táo bạo của Đồng Tháp
Đồng Tháp đang chủ động mở rộng không gian phát triển kinh tế bằng cách xây dựng song song hai cực tăng trưởng: khu kinh tế cửa khẩu gắn với giao thương Campuchia và khu kinh tế ven biển Gò Công gắn với khai thác cảng biển, logistics và kinh tế biển tổng hợp. Cách tiếp cận này không chỉ đa dạng hóa trụ cột tăng trưởng mà còn tái định vị vai trò của tỉnh trong chuỗi cung ứng và thương mại vùng Mekong, chuyển Đồng Tháp từ một địa phương biên giới thành cửa ngõ thương mại hai hướng – lên đất liền và ra biển – với khả năng liên kết sâu hơn vào mạng lưới khu vực.
Điểm đáng chú ý là tỉnh không coi kinh tế ven biển Gò Công hay khu kinh tế cửa khẩu như những dự án đơn lẻ, mà như hai mảnh ghép cấu trúc lại địa kinh tế toàn tỉnh. UBND tỉnh Đồng Tháp đã ban hành đồng thời Kế hoạch triển khai thực hiện Khu kinh tế ven biển Gò Công và Khu kinh tế cửa khẩu giai đoạn 2026-2030, xem đây là bước cụ thể hóa định hướng mở rộng không gian phát triển, hình thành các cực tăng trưởng mới và tạo thêm dư địa thu hút đầu tư. Trong bối cảnh cạnh tranh thu hút vốn trong vùng Mekong, việc dám chọn chiến lược hai cực thay vì chỉ tập trung một hướng là một quyết định mang màu sắc "dám đi khác".
Kinh tế ven biển Gò Công: từ bờ biển 32 km đến tham vọng cảng biển
Nếu không có kinh tế ven biển Gò Công, Đồng Tháp sẽ mãi chỉ là một tỉnh nội địa. Với chiều dài 32 km bờ biển phía Đông, tỉnh đặt mục tiêu phát huy tối đa tiềm năng kinh tế biển lâu dài. Quy mô khu kinh tế ven biển Gò Công khoảng 26.700 ha, trải trên địa bàn 5 xã Gia Thuận, Tân Điền, Tân Đông, Gò Công Đông và Tân Phú Đông. Việc định hướng theo mô hình tổng hợp đa ngành, đa lĩnh vực – công nghiệp, dịch vụ, đô thị và nông nghiệp gắn với kinh tế biển – cho thấy tỉnh không muốn một khu công nghiệp đơn thuần, mà một không gian phát triển động lực mới.
Chiến lược ở đây khá tham vọng: kinh tế ven biển Gò Công sẽ trở thành nền tảng cho phát triển cảng biển Đồng Tháp và phát triển logistics Mekong. Tỉnh ưu tiên công nghiệp năng lượng, sản xuất điện, đóng tàu, nuôi trồng thủy sản công nghệ cao, đồng thời phát triển dịch vụ du lịch gắn với kinh tế cảng và khu phi thuế quan. Theo quy hoạch khu bến cảng, vùng ven biển sẽ có 5 bến cảng, với công suất hàng hóa thông quan hằng năm từ 4,5 đến 5,9 triệu tấn và từ 49,6 nghìn đến 56,3 nghìn lượt hành khách. Đây là con số cho thấy tỉnh muốn cảng biển Đồng Tháp không chỉ phục vụ nội tỉnh mà trở thành mắt xích logistics của cả vùng hạ Mekong.
Khu kinh tế cửa khẩu: cực tăng trưởng gắn giao thương Campuchia
Ở hướng ngược lại, khu kinh tế cửa khẩu lại dựa trên lợi thế biên giới với Campuchia, tạo cực tăng trưởng thúc đẩy thương mại lục địa. KKT cửa khẩu của tỉnh có quy mô khoảng 31.936 ha, nằm trên địa bàn 7 xã, phường gồm toàn bộ Thường Phước, Hồng Ngự, Thường Lạc và một phần Tân Hồng, Tân Hộ Cơ, Tân Thành, An Bình. Từ biên giới đến biển, Đồng Tháp đang mở rộng không gian phát triển theo hai hướng có lợi thế rõ nét: khu kinh tế cửa khẩu hướng đến giao thương với Campuchia, phát triển thương mại, dịch vụ, công nghiệp chế biến và logistics, trong khi kinh tế ven biển Gò Công mở dư địa cảng biển, logistics, đô thị, dịch vụ và du lịch.
Về bản chất, khu kinh tế cửa khẩu là cánh tay nối Đồng Tháp với thị trường Campuchia và xa hơn là tiểu vùng Mekong. Tỉnh không chỉ cải thiện hạ tầng từng cửa khẩu như Dinh Bà, Thường Phước mà còn đặt mục tiêu nâng cấp Cửa khẩu phụ Mộc Rá lên cửa khẩu chính vào năm 2030. Song song, tỉnh tập trung hoàn thiện quy hoạch đến năm 2030 tầm nhìn 2045, đầu tư các tuyến cao tốc, quốc lộ, cầu qua biên giới để nâng năng lực lưu thông hàng hóa. Việc ưu tiên các dự án công nghiệp xanh, sạch, chế biến, thương mại – dịch vụ và logistics trong khu kinh tế cửa khẩu cho thấy Đồng Tháp muốn biến vùng biên giới từ "vùng xa" thành trung tâm giao thương và xử lý hàng hóa của cả vùng Mekong.
Phát triển logistics Mekong: khi cảng biển và cửa khẩu nối thành một mạng lưới
Điểm mạnh nhất trong lựa chọn hai cực tăng trưởng của Đồng Tháp nằm ở tư duy logistics: kinh tế ven biển Gò Công và khu kinh tế cửa khẩu không đứng riêng lẻ, mà được thiết kế để nối thành một hành lang logistics Mekong mới. Tại Gò Công, tỉnh đẩy mạnh đầu tư dịch vụ cảng biển, xây dựng trung tâm logistics nhằm khai thác hiệu quả luồng tàu biển trọng tải lớn cập bến biển và sông Soài Rạp. Trong khu kinh tế cửa khẩu, tỉnh tập trung vào các dự án thương mại – dịch vụ, đô thị và logistics. Điểm chung trong định hướng phát triển là lấy hạ tầng làm nền, quy hoạch làm cơ sở, huy động nguồn lực xã hội làm động lực để phát triển kết cấu hạ tầng và chọn các dự án phù hợp.
Nếu chiến lược này vận hành đúng, Đồng Tháp có thể tự xây cho mình một "trục logistics" riêng: hàng hóa từ Campuchia và vùng biên giới qua khu kinh tế cửa khẩu, vào mạng lưới công nghiệp chế biến trong tỉnh, rồi theo tuyến hạ tầng ra các cảng biển Đồng Tháp tại khu kinh tế ven biển Gò Công. Đến năm 2030, tỉnh còn đặt mục tiêu tổng sản lượng thủy sản đạt 1.341.352 tấn, trong đó nuôi nước lợ, mặn đạt 54.222 tấn và khai thác đạt 126.000 tấn – những con số cho thấy kinh tế biển không chỉ là câu chuyện cảng, mà còn là sức sống cho chuỗi giá trị nông nghiệp – thủy sản của toàn vùng. Nếu được gắn vào một mạng lưới logistics Mekong thông suốt, giá trị gia tăng của những con số này sẽ vượt xa phạm vi một tỉnh.
Đồng Tháp trong chiến lược Mekong: cực tăng trưởng mới chứ không chỉ là vệ tinh
Vấn đề không chỉ là Đồng Tháp có thêm hai khu kinh tế, mà là tỉnh chủ động tự định vị mình trong bản đồ phát triển vùng Mekong như một cực tăng trưởng mới. Khi UBND tỉnh ban hành kế hoạch cho cả khu kinh tế ven biển Gò Công và khu kinh tế cửa khẩu, đó là lời khẳng định Đồng Tháp không chấp nhận vai trò "vùng đệm" giữa các trung tâm lớn, mà muốn trở thành một trung tâm mới. Kế hoạch này được xây dựng dựa trên Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh, quyết định điều chỉnh quy hoạch tỉnh thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến 2050 và Kết luận số 18-KL/TW về phát triển kinh tế biển.
Điều còn thiếu hiện nay không phải là tầm nhìn, mà là cách tổ chức thực thi. Tỉnh dự kiến thành lập Ban Chỉ đạo phát triển các khu kinh tế – gồm khu kinh tế cửa khẩu và ven biển – do Thường trực UBND tỉnh làm Trưởng ban. Nếu ban này hoạt động hiệu quả, biết sử dụng quy hoạch như công cụ điều phối đầu tư chứ không phải bản vẽ treo tường, Đồng Tháp sẽ có cơ hội biến hai cực tăng trưởng thành mạng lưới động lực lan tỏa. Cửa khẩu nối với cảng biển, kinh tế ven biển Gò Công nối với công nghiệp chế biến nội địa, phát triển logistics Mekong gắn với hạ tầng liên vùng – bức tranh đó, nếu được hiện thực hóa, sẽ đưa Đồng Tháp lên một nấc mới trong chiến lược phát triển toàn vùng.
