Thay đổi lớn: Dừng cuộc thi học sinh giỏi cấp trường và cắt giảm hành chính
Công văn 5922/BGDĐT-GDPT là văn bản chỉ đạo của Bộ Giáo dục và Đào tạo yêu cầu các cơ sở giáo dục dừng tổ chức cuộc thi học sinh giỏi và giáo viên giỏi cấp trường, cấp xã, đồng thời giảm thiểu các kỳ kiểm tra trung gian, hồ sơ, sổ sách, hội họp và báo cáo hành chính để giảm áp lực và tập trung hơn vào hoạt động dạy – học cốt lõi trong nhà trường. Điểm cốt lõi của thay đổi này là Bộ yêu cầu không tổ chức cuộc thi học sinh giỏi và giáo viên giỏi ở cấp trường, cấp xã, trừ khi cần thiết để tuyển chọn đội thi dự cấp cao hơn, và khi tổ chức phải đảm bảo tính thực chất, khách quan, không gây áp lực cho học sinh. Đây không phải động thái “cấm thi” mà là bước điều chỉnh lại cách quản lý, chống bệnh hình thức và thành tích. Theo quan điểm của người viết, đây là tín hiệu tích cực, vì nhiều năm qua, các cuộc thi cấp trường, xã đã bị biến thành “thang điểm” để đánh giá trường, đánh giá thầy cô, khiến học sinh vô tình trở thành người gánh thành tích.
Ý nghĩa thật sự: Từ thành tích sang chất lượng học tập và giảm áp lực học tập trẻ em
Bộ GD-ĐT khẳng định mục tiêu là cải cách quản trị trường học theo hướng tinh gọn, hiện đại, giảm áp lực không cần thiết lên cán bộ quản lý, giáo viên và học sinh. Nói cách khác, hệ thống giáo dục được yêu cầu bớt hình thức để trả lại thời gian, năng lượng cho việc dạy – học thực chất. Việc cắt giảm hành chính trường học – từ hồ sơ, báo cáo trung gian đến các cuộc họp – sẽ giúp giáo viên bớt “chìm” trong giấy tờ, có nhiều thời gian chăm lo bài giảng và hỗ trợ học sinh hơn. Câu chữ quan trọng trong công văn là tránh các hoạt động “hình thức, lặp lại, không cần thiết, gây áp lực hoặc không mang lại giá trị thực tiễn”. Đây là thừa nhận rõ ràng rằng áp lực học tập trẻ em không chỉ đến từ bài kiểm tra trên lớp, mà còn từ “rừng” cuộc thi, phong trào, báo cáo kéo theo kỳ vọng phụ huynh về số lượng giải thưởng. Khi không dùng số lượng huy chương, giấy khen để đánh giá chất lượng dạy học, nhà trường có cơ sở để từ chối “chạy theo thành tích”, còn phụ huynh buộc phải nhìn vào năng lực, sự tiến bộ thực tế của con.
Cuộc thi học sinh giỏi và sân chơi trải nghiệm: còn gì, mất gì?
Điểm đáng chú ý là Bộ chỉ dừng cuộc thi học sinh giỏi cấp trường, cấp xã, nhưng vẫn giữ các kỳ thi học sinh giỏi cấp cao hơn (do Sở tổ chức) với yêu cầu phải thực chất, khách quan, công bằng, không được mở rộng phạm vi, quy mô, số vòng hay nội dung một cách vô lý. Nghĩa là cơ hội phát hiện, bồi dưỡng học sinh năng khiếu vẫn tồn tại, nhưng được “lọc” khỏi những tầng trung gian mang nặng tính phong trào. Song song đó, các hoạt động như giao lưu tiếng Anh, STEM/STEAM, trải nghiệm, văn hóa nghệ thuật, thể thao, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo vẫn được khuyến khích tổ chức, nhưng phải theo tinh thần vui vẻ, tự nguyện, thực tế, không biến thành kỳ thi, không lấy số lượng giải làm thước đo chất lượng hay tạo áp lực cho học sinh và phụ huynh. Đây là điểm tích cực: trẻ vẫn có sân chơi để khám phá, thể hiện năng lực, nhưng không bị ép buộc phải “thi cho có thành tích” hoặc phải đóng các khoản chi phí bắt buộc để tham gia.
Giáo viên trong hệ thống mới: ít giấy tờ, nhiều chuyên môn hơn
Đối với giáo viên, chủ trương này còn quan trọng hơn nhiều người nghĩ. Bộ yêu cầu không tổ chức hội thi giáo viên dạy giỏi cấp trường, cấp xã chỉ để lấy thành tích; nếu tổ chức thì phải nhằm mục đích tuyển chọn giáo viên dự thi cấp cao hơn, bảo đảm tính thực tế và tránh phát sinh hồ sơ, minh chứng không cần thiết. Với giáo viên mầm non, các phong trào thi đua làm đồ dùng, đồ chơi cũng được yêu cầu dừng; sản phẩm tự làm chỉ còn là hoạt động chuyên môn tự nguyện, không phải “bài thi” để xếp loại. Đi đôi với đó là việc yêu cầu các cơ sở giáo dục không đặt thêm yêu cầu về hồ sơ, sổ sách ngoài quy định, không đòi giáo viên cung cấp báo cáo, biểu mẫu trùng lặp, trừ khi có cơ sở pháp lý và thực sự cần thiết. Trong năm học 2026–2027, nhà trường sẽ triển khai hồ sơ điện tử theo lộ trình của Bộ, đây là bước chuyển quan trọng để việc cắt giảm hành chính trường học đi vào thực chất. Theo người viết, nếu các phòng, sở thực thi nghiêm, giáo viên sẽ thoát khỏi vòng xoáy “thi đua – minh chứng – báo cáo”, có thời gian học chuyên môn, đổi mới phương pháp dạy học hơn.
Phụ huynh nên điều chỉnh kỳ vọng: từ thành tích sang năng lực và hạnh phúc của con
Thông điệp rõ nhất gửi tới phụ huynh là: kết quả các cuộc thi, số lượng giải thưởng không còn được dùng làm căn cứ đánh giá chất lượng dạy học hoặc để so đua giữa nhà trường với nhau. Khi các cuộc thi học sinh giỏi cấp trường, cấp xã bị dừng, nhiều phụ huynh sẽ “mất” đi một thước đo quen thuộc để khoe thành tích của con. Nhưng đây là cơ hội tốt để đặt lại câu hỏi: con có học được điều gì bền vững từ những tấm giấy khen ấy hay không? Chủ trương mới cũng nhấn mạnh việc lựa chọn chỉ những cuộc thi thật sự cần thiết, không gây áp lực hoặc chi phí bắt buộc cho học sinh và phụ huynh. Điều này bảo vệ gia đình khỏi vòng xoáy huy động, đóng góp cho đủ loại cuộc thi, phong trào. Kỳ vọng phụ huynh vì thế nên chuyển từ “con phải có giải” sang “con có tiến bộ, có hứng thú học tập, có thời gian nghỉ ngơi và phát triển toàn diện hay không?”. Nhà trường chỉ có thể giảm áp lực học tập trẻ em nếu cha mẹ chấp nhận rằng hồ sơ thành tích không phải là tấm bản đồ duy nhất dẫn đến tương lai của con.
