Chính sách giáo dục mới: Dừng thi học sinh giỏi cấp trường và xã nghĩa là gì?
Việc Bộ Giáo dục và Đào tạo yêu cầu tạm dừng cuộc thi học sinh giỏi cấp trường và cấp xã là một chính sách giáo dục mới nhằm cắt giảm hành chính trường học, giảm áp lực thi đua thành tích, và chuyển trọng tâm từ chạy theo giải thưởng sang phát triển năng lực trẻ trong môi trường học tập lành mạnh, công bằng và thực chất. Điều này không chỉ liên quan tới một vài kỳ thi, mà chạm tới cách chúng ta hiểu thế nào là “giỏi” và đánh giá khả năng của học sinh ra sao. Về mặt kỹ thuật, Bộ GD-ĐT đã ban hành Công văn số 5922/BGDĐT-GDPT ngày 3/9/2026 về việc giảm thi cử trung gian, hồ sơ, sổ sách, hội họp và báo cáo trong các cơ sở giáo dục. Đối với học sinh, trọng tâm của văn bản là yêu cầu không tổ chức cuộc thi học sinh giỏi ở cấp trường, cấp xã/ phường, trừ trường hợp phục vụ việc chọn đội tuyển dự thi ở cấp trên. Nói thẳng, Bộ đang đánh vào “bệnh thành tích” và lạm dụng các cuộc thi để tô điểm báo cáo chứ không phục vụ thực chất cho việc học.
Mục tiêu cốt lõi: Cắt giảm hành chính trường học để trả lại thời gian cho dạy và học
Lý do sâu xa của chính sách không nằm ở chuyện thi hay không thi, mà ở cách nhà trường đang bị “ngộp” bởi cắt lớp hành chính: thi cử trung gian, hồ sơ chồng chất, hội họp liên miên, báo cáo trùng lặp. Bộ GD-ĐT tuyên bố mục tiêu là cải cách quản trị trường học theo hướng tinh gọn, hiện đại, giảm áp lực không cần thiết lên cán bộ quản lý, giáo viên và học sinh, để dành thêm thời gian cho giảng dạy, chăm sóc, giáo dục và hoạt động chuyên môn. Điểm đáng chú ý là yêu cầu không bắt các trường vừa làm sổ sách giấy vừa làm hồ sơ số với cùng một nội dung, trừ khi pháp luật quy định. Kèm theo đó là việc giảm báo cáo trung gian, không yêu cầu nhà trường báo lại dữ liệu đã có trong cơ sở dữ liệu dùng chung của ngành. Nếu thực thi nghiêm túc, đây là một bước tiến rõ ràng: thay vì giáo viên làm “diễn viên” trong vô số phong trào, họ được dạy đúng nghĩa, còn thi cử không còn là thước đo duy nhất cho chất lượng.
Không thi cấp dưới, chọn đội thi cấp tỉnh/thành phố thế nào cho công bằng?
Nỗi lo chính đáng của phụ huynh là: nếu cuộc thi học sinh giỏi cấp tỉnh, cấp thành phố vẫn giữ, vậy học sinh được chọn lên bằng cách nào khi bỏ các kỳ thi cấp dưới? Câu trả lời là Bộ GD-ĐT không cấm tuyệt đối mọi hình thức thi ở trường; Bộ chỉ yêu cầu không tổ chức cuộc thi học sinh giỏi như phong trào thi đua, nhưng vẫn cho phép thi khi cần thiết để chọn đội tuyển dự thi cấp cao hơn, miễn là hoạt động đó mang tính thiết thực, khách quan, phù hợp và không gây áp lực. Các hiệu trưởng chia sẻ, thực tế nhiều trường tiểu học từ lâu đã không tổ chức cuộc thi học sinh giỏi chính thức, thay vào đó dùng các hoạt động tương tác như "Rung chuông vàng" để nuôi dưỡng hứng thú học tập. Ở THCS và THPT, giáo viên có thể dùng kết quả kiểm tra cuối kỳ, đăng ký tự nguyện của học sinh, rồi tổ chức một vòng thi tuyển nhẹ nhàng để chọn đội, thay vì luyện "gà chọi" quanh năm chỉ để đua huy chương. Điều quan trọng là quy trình chọn phải minh bạch, dựa trên năng lực học sinh thực tế, không dựa vào quan hệ hay thành tích trên giấy.
Từ "con phải có giải" đến "con cần được phát triển đúng năng lực"
Sự thay đổi này đụng thẳng vào tâm lý phổ biến: coi số lượng huy chương trong các cuộc thi học sinh giỏi là thước đo duy nhất của năng lực và tương lai. Bộ GD-ĐT đã nói rõ rằng các hoạt động giao lưu tiếng Anh, STEM/STEAM, trải nghiệm, văn hóa nghệ thuật, thể thao, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo vẫn được khuyến khích tổ chức, nhưng không được biến thành kỳ thi, không được dùng số lượng giải thưởng làm căn cứ đánh giá chất lượng dạy học hay gây áp lực cho học sinh và phụ huynh. Đây là lời cảnh báo gửi thẳng đến tình trạng "sưu tầm chứng chỉ" cho con. Với phụ huynh, điều cần điều chỉnh là cách đánh giá năng lực con: thay vì hỏi "con đã có bao nhiêu giải", hãy hỏi "con hiểu được gì, con thích điều gì, con tiến bộ ra sao". Nhiều trường đã chuyển từ mô hình thi đua thành tích sang hoạt động khám phá năng lực và sở thích học sinh, đúng với xu hướng phát triển năng lực trẻ lâu dài hơn là điểm số trước mắt. Nếu vẫn giữ tư duy "không giải là không giỏi", phụ huynh sẽ bỏ lỡ cơ hội đồng hành với con trong một môi trường giáo dục đang bớt hình thức để đi vào thực chất.
Kết luận: Bớt thi để học thật – cơ hội hay rủi ro với con bạn?
Tạm dừng cuộc thi học sinh giỏi cấp trường, cấp xã không phải là "hạ chuẩn" mà là lời tuyên bố: hệ thống giáo dục cần bớt chạy theo danh hiệu và giảm gánh nặng hành chính, để tập trung vào chất lượng học tập hằng ngày. Những cuộc thi cấp tỉnh, cấp quốc gia vẫn có ý nghĩa trong việc phát hiện và bồi dưỡng học sinh có năng lực nổi trội, nhưng chúng không thể tiếp tục là sân khấu của phong trào, thành tích hóa. Với phụ huynh, đây là cơ hội để xem lại kỳ vọng: con không cần phải trở thành "học sinh giỏi" theo nghĩa có đủ bộ sưu tập bằng khen; điều con cần là được học trong môi trường ít áp lực, được khuyến khích thử sức, sai và sửa, được nuôi dưỡng hứng thú và năng lực riêng. Nếu phụ huynh đồng hành với nhà trường trong tinh thần đó, chính sách giáo dục mới này sẽ không phải là nỗi lo, mà là một điểm khởi đầu cho việc học thật, thi vừa đủ và tôn trọng sự khác biệt của mỗi đứa trẻ.
