Youth Mental Health First Aid: từ khái niệm đến lựa chọn chiến lược của Vinschool
Youth Mental Health First Aid là chương trình đào tạo giúp người lớn thường xuyên tiếp xúc với trẻ em và vị thành niên biết cách nhận diện sớm các dấu hiệu khó khăn về sức khỏe tinh thần, cung cấp hỗ trợ ban đầu phù hợp và kết nối các em với nguồn trợ giúp chuyên môn cho đến khi vấn đề được xử lý ổn thỏa. Hợp tác với Mental Health First Aid International, Vinschool bắt đầu triển khai chương trình Youth MHFA nhằm giúp giáo viên và nhân viên nhận diện và hỗ trợ học sinh gặp khó về sức khỏe tinh thần ngay trong môi trường trường học. Điều đáng nói là nhà trường không coi đây là một hoạt động phụ, mà tích hợp Youth MHFA vào chiến lược Bảo trợ và Chăm sóc Toàn diện (Pastoral Care), gắn với mạng lưới chuyên viên tâm lý học đường và hệ thống phát triển chuyên môn cho đội ngũ cán bộ, giáo viên, nhân viên. Đây là lựa chọn mang tính quan điểm: coi sức khỏe tâm thần học sinh là năng lực cốt lõi của nhà trường, chứ không phải dịch vụ bổ sung.
Vì sao cần sơ cứu sức khỏe tinh thần ngay trong lớp học?
Những vấn đề về sức khỏe tinh thần ở học sinh thường âm thầm hơn chúng ta nghĩ: một em bỗng ít nói, tách khỏi bạn bè, giảm hứng thú học tập hoặc ngại đến lớp có thể đang cần được quan tâm, dù các dấu hiệu này chưa đủ để kết luận về một rối loạn cụ thể. Nếu giáo viên không được đào tạo, những tín hiệu ấy dễ bị hiểu nhầm là “lười”, “thiếu cố gắng”. Youth Mental Health First Aid trang bị cho giáo viên và nhân viên kỹ năng tiếp cận, bắt đầu cuộc trò chuyện, lắng nghe không phán xét và hỗ trợ ban đầu. Khi người lớn ở bên học sinh là người có kỹ năng phù hợp, sự hỗ trợ có thể bắt đầu ngay trong những tương tác hằng ngày ở trường; học sinh có thêm cơ hội được thấu hiểu và tiếp cận trợ giúp, kể cả khi các em chưa tự lên tiếng. Đây là thay đổi mang tính hệ thống: chuyển từ chờ học sinh “kêu cứu” sang chủ động nhận diện và sơ cứu tâm lý.
Vinschool MHFA: triển khai theo lộ trình, dựa trên hệ sinh thái chăm sóc toàn diện
Điểm khác biệt của Vinschool MHFA nằm ở cách triển khai có lộ trình, bám vào một hệ sinh thái đã có sẵn thay vì làm phong trào ngắn hạn. Chương trình được triển khai trên nền tảng mạng lưới tâm lý học đường và chương trình chăm sóc toàn diện đối với học sinh tại Vinschool hiện nay. Mạng lưới chuyên viên tâm lý học đường hỗ trợ học sinh tìm hiểu nhu cầu, tháo gỡ khó khăn và tiếp cận hình thức hỗ trợ phù hợp, đồng thời kết nối với năng lực hỗ trợ ban đầu được phát triển thông qua Youth MHFA. Ứng dụng SWB do Vinschool phát triển, đưa vào sử dụng từ năm học 2022–2023, được dùng để phối hợp giám sát, hướng dẫn và hỗ trợ sức khỏe tâm lý học đường cho học sinh. Theo lộ trình, nhà trường sẽ xây dựng đội ngũ chuyên viên nòng cốt được đào tạo và chứng nhận trở thành giảng viên MHFA, tiếp tục đào tạo giáo viên, nhân viên và đồng hành cùng họ trong quá trình vận dụng kỹ năng. Việc đào tạo đi kèm hỗ trợ sau khóa học và theo dõi cách kỹ năng được dùng trong thực tế, tránh tình trạng “học xong để đó”.
Quy mô triển khai và tác động thực tế tới học sinh
Mental Health First Aid được phát triển tại Australia từ năm 2000, hiện triển khai tại 53 quốc gia với 10 triệu người đã được đào tạo. Đưa một chương trình đã có quy mô toàn cầu vào trường học chỉ có ý nghĩa khi nó chạm tới đời sống hằng ngày của học sinh. Với 60 cơ sở, gần 52.000 học sinh và gần 8.000 cán bộ, giáo viên, nhân viên, Vinschool có nền tảng để triển khai chương trình trên diện rộng. Trọng tâm là cách giáo viên tiếp cận, trò chuyện và hỗ trợ ban đầu cho học sinh, cũng như xác định thời điểm cần kết nối với chuyên viên tâm lý học đường hoặc các nguồn trợ giúp phù hợp. Vai trò của giáo viên ở đây là “sơ cứu”, không thay thế việc chẩn đoán hay trị liệu của người có chuyên môn. Khi được đào tạo bài bản, đội ngũ giáo viên trở thành tuyến đầu của chương trình sức khỏe tâm thần học sinh, giúp giảm nguy cơ bỏ sót những trường hợp cần hỗ trợ khẩn cấp.
Từ mục tiêu đào tạo đến thay đổi văn hóa trường học
Vinschool đặt mục tiêu hoàn thành đào tạo Youth MHFA cho toàn bộ giáo viên Trung học trong năm học 2026–2027, sau đó mở rộng tới các nhóm nhân sự và cấp học khác theo lộ trình. Theo kế hoạch, nhà trường sẽ xây dựng đội ngũ giảng viên MHFA nội bộ để bảo đảm việc đào tạo giáo viên tâm lý không phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn lực bên ngoài. Nếu đạt được mục tiêu này, Youth MHFA sẽ không chỉ là một khóa học, mà trở thành một phần của văn hóa trường học: giáo viên quen với việc hỏi “em đang cảm thấy thế nào?”, học sinh quen với việc tìm đến người lớn khi cần hỗ trợ. Khi người lớn ở bên các em là người có kỹ năng phù hợp, sự hỗ trợ có thể bắt đầu ngay trong những tương tác hằng ngày ở trường. Đây là bước đi có tính tiên phong trong bối cảnh nhiều trường vẫn xem chương trình sức khỏe tâm thần học sinh là hoạt động ngoại khóa. Câu hỏi còn lại không phải “có nên làm không”, mà là “bao giờ các trường khác sẽ theo kịp?”.
