Vốn dài hạn là nền tảng cho chu kỳ phát triển mới
Vốn dài hạn là nguồn tài chính có kỳ hạn phù hợp với những dự án cần nhiều năm để xây dựng, vận hành và tạo dòng tiền, như hạ tầng, năng lượng hay công nghiệp. Việt Nam cần mở rộng nguồn vốn này để tránh dùng các khoản vay ngắn hạn cho những mục tiêu phát triển kéo dài.
Tại Diễn đàn Thị trường vốn Việt Nam 2026 ở Thành phố Hồ Chí Minh chiều 30-10, ông Đinh Đức Minh, Giám đốc đầu tư cấp cao của VinaCapital, nhận định Việt Nam có cơ hội tăng trưởng mạnh trong 5-10 năm tới nhờ dịch chuyển kinh tế toàn cầu, lợi thế nhân khẩu học và định hướng tăng đầu tư hạ tầng. Đây không chỉ là triển vọng đáng mừng; nó đặt ra yêu cầu cấp thiết về cách tài trợ. Kế hoạch đầu tư giai đoạn 2026-2030 được dự kiến ở mức khoảng 38,5 triệu tỉ đồng, cao hơn gấp đôi giai đoạn trước. Nếu vẫn trông cậy chủ yếu vào tín dụng ngân hàng, nền kinh tế sẽ đẩy một phần lớn gánh nặng phát triển lên hệ thống vốn đã chịu áp lực.
Ngân hàng không thể là kênh vốn duy nhất
Tín dụng ngân hàng vẫn thiết yếu với doanh nghiệp và hộ gia đình, nhưng không nên tiếp tục là trụ cột gần như duy nhất cho mọi nhu cầu đầu tư. Tỉ lệ tín dụng trên GDP của Việt Nam đã cao so với nhiều nước trong ASEAN, trong khi nguồn tiền gửi dài hạn còn hạn chế và nhu cầu vay trung, dài hạn lớn. Khoảng cách kỳ hạn giữa huy động và cho vay khiến ngân hàng phải cân đối rủi ro thanh khoản, vốn và an toàn hệ thống.
Phát triển thị trường vốn vì thế không phải cuộc cạnh tranh với ngân hàng, mà là cách phân chia đúng hơn vai trò tài trợ. Trái phiếu doanh nghiệp có thể hỗ trợ các công ty huy động vốn theo kỳ hạn phù hợp; cổ phiếu giúp doanh nghiệp mở rộng vốn chủ sở hữu; còn quỹ hưu trí tự nguyện có thể tạo dòng tiền kiên nhẫn hơn. Với người dân, thêm sản phẩm đầu tư được quản lý và minh bạch cũng đồng nghĩa có thêm lựa chọn tích lũy, thay vì chỉ gửi tiết kiệm hoặc mua tài sản trực tiếp.
Dòng tiền hưu trí quốc tế cần cơ hội đầu tư đáng tin cậy
Sự quan tâm của các quỹ hưu trí Úc cho thấy Việt Nam có thể kết nối nhu cầu vốn trong nước với nhà đầu tư tìm kiếm tài sản dài hạn. Ông Allan Nguyễn, Chủ tịch EzyRemit Worldwide, cho biết các quỹ hưu trí Úc đang tìm thị trường tăng trưởng nhanh tại khu vực Ấn Độ - Thái Bình Dương, trong khi quy mô thị trường nội địa thúc đẩy họ phân bổ tài sản ra toàn cầu. Nguồn vốn hưu trí thường phù hợp với hạ tầng có vòng đời dài, nhưng không tự chảy vào dự án chỉ vì nhu cầu vốn lớn.
Muốn biến sự quan tâm thành đầu tư, Việt Nam cần khung pháp lý ổn định, khả năng dự báo chính sách, danh mục dự án đủ chuẩn và thông tin minh bạch. Cơ chế đồng đầu tư giữa Nhà nước với nhà đầu tư tổ chức có thể chia sẻ rủi ro và tạo niềm tin, miễn là trách nhiệm, lợi ích và quy trình giám sát được xác định rõ. Đây là điều kiện quan trọng để thu hút vốn dài hạn mà không đánh đổi kỷ luật tài chính hay lợi ích công.
Khơi thông thị trường vốn bằng chất lượng và niềm tin
Mở rộng quy mô thị trường vốn mà thiếu chất lượng sẽ chỉ tạo thêm rủi ro. Việt Nam cần nâng chuẩn quản trị doanh nghiệp, công bố thông tin đáng tin cậy, giám sát hiệu quả và đa dạng hóa hàng hóa đầu tư để dòng tiền không tập trung vào một vài cổ phiếu lớn. Thị trường trái phiếu doanh nghiệp cũng cần củng cố niềm tin bằng kỷ luật phát hành và bảo vệ nhà đầu tư.
Bước tiếp theo là tiếp tục cải thiện điều kiện để hướng tới được MSCI nâng hạng, qua đó mở thêm cơ hội thu hút vốn quốc tế. Cơ quan quản lý cũng dự kiến hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, hệ thống giao dịch, thanh toán và bù trừ, đồng thời nâng chất lượng hàng hóa và đa dạng hóa sản phẩm. Những cải cách ấy cần đi cùng phát triển quỹ hưu trí trong nước: đó là nền tảng để thị trường có nhà đầu tư dài hạn ổn định, thay vì phụ thuộc quá nhiều vào dòng vốn biến động.
Kết luận, nhu cầu đầu tư cho giai đoạn phát triển mới không thể được đáp ứng bền vững nếu tín dụng ngân hàng phải gánh gần như toàn bộ. Một thị trường vốn minh bạch, có sản phẩm phù hợp và định chế đầu tư dài hạn sẽ bổ sung nguồn lực cho doanh nghiệp, hạ tầng và người dân, đồng thời giảm áp lực cho ngân hàng. Mở rộng kênh huy động vốn không còn là lựa chọn phụ; đó là điều kiện để tăng trưởng dài hạn đi cùng an toàn tài chính.
