Bãi bỏ chỉ tiêu điểm số là gì – và vì sao đây là bước ngoặt?
Bãi bỏ chỉ tiêu điểm số là chủ trương yêu cầu cán bộ quản lý không giao, không áp đặt mục tiêu về điểm số hay tỷ lệ học sinh khá, giỏi cho giáo viên, đồng thời loại bỏ các kỳ thi, phong trào chỉ nhằm tô đẹp thành tích, để việc đánh giá học sinh trở về đúng bản chất: phản ánh trung thực năng lực và sự tiến bộ thực chất của người học. Bộ GD-ĐT vừa ban hành Chương trình hành động tăng cường kỷ cương, xây dựng văn hóa trung thực, liêm chính và thực chất trong giáo dục, áp dụng từ năm học 2026-2027. Định hướng đến năm 2035, “dạy thật, học thật, thi thật, đánh giá thật” được xác định là giá trị cốt lõi của hệ thống. Câu hỏi đặt ra không còn là “điểm bao nhiêu”, mà là: giáo viên, học sinh, phụ huynh sẽ dám trung thực đến đâu khi không còn chiếc “phao” thành tích?
Giáo viên: Từ gánh nặng thành tích đến bài toán trách nhiệm nghề nghiệp
Khi bãi bỏ chỉ tiêu điểm số, giáo dục không áp lực không còn là khẩu hiệu đẹp mà trở thành yêu cầu quản lý: cán bộ quản lý chịu trách nhiệm về tính trung thực của kết quả thi, không giao chỉ tiêu áp đặt về điểm số, tỷ lệ học sinh khá, giỏi cho giáo viên. Điều này trực tiếp cắt đi một trong những nguồn áp lực độc hại nhất – “chạy theo” tỷ lệ học sinh giỏi bằng mọi giá. Đồng thời, giáo viên không còn bị huy động vào việc hành chính, phong trào ngoài nhiệm vụ chuyên môn; cơ sở giáo dục bị yêu cầu không đặt thêm sổ sách, hồ sơ không cần thiết và phải cắt giảm các cuộc họp, phong trào hình thức. Giáo viên được đòi lại thời gian cho soạn bài, đổi mới phương pháp, hỗ trợ từng học sinh. Nhưng đi cùng tự do ấy là trách nhiệm: không còn lý do đổ lỗi cho “chỉ tiêu”, mỗi con điểm thiếu trung thực giờ phản chiếu chính đạo đức nghề nghiệp của người dạy.
Nhà trường phải thay đổi cách đánh giá: từ bảng điểm sang văn hóa trung thực
Không còn chỉ tiêu điểm số, các cơ sở giáo dục buộc phải thay đổi cách quản lý hiệu quả dạy học: không thể dùng tỷ lệ học sinh khá, giỏi làm thước đo duy nhất cho giáo viên. Bộ yêu cầu rà soát toàn ngành các loại hồ sơ, báo cáo, kỳ thi, hội thi, hội thao, phong trào thi đua; tinh gọn hoặc bãi bỏ những hoạt động không thiết thực, gây áp lực thành tích. Báo cáo, thống kê được chuyển sang môi trường số với nguyên tắc “một dữ liệu chỉ thu thập một lần” để giảm trùng lặp. Song song, nhà trường phải ban hành hướng dẫn kiểm tra, đánh giá học sinh phổ thông bảo đảm thực chất, khách quan, công bằng và phù hợp bối cảnh công nghệ số, trí tuệ nhân tạo. "Đến năm 2030, 100% cơ quan quản lý và cơ sở giáo dục phải xây dựng và duy trì môi trường dạy thật, học thật, thi thật, đánh giá thật." Nghĩa là bảng điểm đẹp không còn đủ; uy tín của trường sẽ đo bằng sự tin cậy xã hội đối với kết quả học tập và văn bằng.
Học sinh và phụ huynh: Từ ám ảnh điểm 10 đến mục tiêu học thực chất
Khi chính sách giáo dục mới nghiêng về đánh giá học sinh công bằng, khách quan, học sinh không còn “được bảo kê” bởi các chỉ tiêu mềm và phong trào thi đua tô hồng bảng điểm. Người học được yêu cầu “học thật để có tri thức thật, năng lực thật, trung thực trong kiểm tra, thi cử, không lạm dụng công nghệ để giả mạo kết quả”. Điều này đồng nghĩa với việc mỗi bài kiểm tra trở thành tấm gương phản chiếu đúng năng lực chứ không phải sản phẩm “gỡ gạc” vì thành tích lớp hay trường. Về phía gia đình, kỳ vọng cũng phải dịch chuyển: “giáo dục không áp lực” không phải là bỏ tiêu chuẩn, mà là thay chuẩn điểm số bằng chuẩn tiến bộ và phẩm chất học tập. Nếu phụ huynh vẫn yêu cầu con phải toàn điểm cao trong một hệ thống đang hướng tới đánh giá thật, họ sẽ vô tình kéo con và giáo viên quay trở lại vòng xoáy cũ.
Từ chủ trương đến lớp học: điều gì sẽ quyết định thành bại?
Chương trình hành động này không phải tuyên bố ngắn hạn: ngay trong tháng 9, các sở và cơ sở giáo dục phải xây dựng kế hoạch triển khai, rà soát và loại bỏ các kỳ thi, hội thi, hội thao, phong trào hình thức tạo áp lực thành tích. Nhiều nhiệm vụ về quản trị, trách nhiệm giải trình, liêm chính khoa học, giảm hồ sơ được yêu cầu hoàn thành trong những tháng cuối năm 2026. Tầm nhìn xa hơn, tiêu chí về liêm chính, trung thực, trách nhiệm nêu gương sẽ được cụ thể hóa và đưa vào đánh giá, xếp loại, bổ nhiệm, khen thưởng đến năm 2030. Về lý thuyết, tất cả đều hợp lý. Nhưng thành bại của bãi bỏ chỉ tiêu điểm số phụ thuộc vào một điều: liệu nhà trường và phụ huynh có dám chấp nhận những bảng điểm “xấu” trong ngắn hạn để đổi lấy một thế hệ học sinh có năng lực thật trong dài hạn hay không. Nếu chúng ta vẫn khen ngợi thành tích bề ngoài, thì mọi quy định về dạy thật, học thật sẽ tiếp tục mắc cạn trên giấy.
