Chỉ thị 31: Tuyên bố dứt khoát với bệnh thành tích và áp lực thi cử
Chỉ thị giáo dục 31 về giảm áp lực thi cử và cắt giảm kỳ thi không cần thiết là định hướng mới của Chính phủ, nhằm chấm dứt bệnh thành tích giáo dục, chuyển trọng tâm từ chạy theo tỷ lệ tốt nghiệp sang đánh giá năng lực học sinh một cách thực chất và nhân văn.
Thủ tướng Chính phủ vừa ban hành Chỉ thị số 31/CT-TTg về thực hiện các nhiệm vụ trọng tâm năm học 2026-2027, đặt kiểm tra, đánh giá và kỷ cương trường học vào nhóm ưu tiên hàng đầu. Tinh thần xuyên suốt là xây dựng văn hóa trung thực, liêm chính, thực chất trong dạy học và quản lý, đồng thời có giải pháp cụ thể khắc phục triệt để bệnh thành tích trong dạy, học, kiểm tra và đánh giá. Nói cách khác, đây không chỉ là chỉnh sửa kỹ thuật thi cử mà là lời tuyên bố chính trị: hệ thống giáo dục phải ngừng “trang điểm” bằng điểm số đẹp.
Điểm then chốt là yêu cầu “không chạy theo tỷ lệ lên lớp, tỷ lệ tốt nghiệp, bảo đảm đánh giá thực chất năng lực người học”. Điều này đi thẳng vào căn nguyên méo mó của giáo dục phổ thông lâu nay, nơi phần lớn quyết định vẫn bị chi phối bởi thành tích bề nổi của nhà trường và địa phương hơn là lợi ích học tập thực sự của học sinh.
Cắt giảm kỳ thi không cần thiết: Trường phải thay đổi cụ thể điều gì?
Nếu không cẩn thận, khẩu hiệu “giảm áp lực thi cử” rất dễ biến thành khẩu hiệu treo tường. Chỉ thị 31 buộc Bộ GD-ĐT và các địa phương phải hành động bằng những thay đổi có thể đo được: rà soát, cắt giảm các kỳ thi và cuộc thi không cần thiết nhằm giảm áp lực cho học sinh, giáo viên và phụ huynh.
Cụ thể, ngành giáo dục phải đổi mới toàn diện công tác kiểm tra, đánh giá theo hướng thực chất, hiệu quả, thay thế các cuộc thi, phong trào mang tính phô diễn bằng hoạt động dạy – học gắn năng lực. Các trường không còn lý do tổ chức dày đặc kiểm tra định kỳ, thi chọn học sinh giỏi, thi năng khiếu… chỉ để “lấy thành tích”, bởi Chỉ thị đã yêu cầu chấm dứt bệnh thành tích ngay trong khâu đánh giá.
Song song, các kỳ thi quốc gia cốt lõi như thi tốt nghiệp THPT vẫn được giữ nhưng siết chặt chống gian lận, xử lý nghiêm sai phạm để bảo đảm công bằng, minh bạch, khách quan. Nghĩa là hệ thống thi cử được “thu gọn nhưng làm thật”: ít kỳ thi hơn, nhưng mỗi kỳ thi phải có giá trị đánh giá năng lực học sinh và có độ tin cậy xã hội cao hơn.
Từ điểm số sang năng lực: Khi nhà trường không còn được “nuông chiều” bởi tỷ lệ tốt nghiệp
Điểm đột phá của Chỉ thị 31 là đặt dấu chấm hết cho việc xem tỷ lệ lên lớp, tỷ lệ tốt nghiệp như “tấm huy chương” bắt buộc mà mọi trường phải giữ ở mức gần tuyệt đối. Việc đánh giá học sinh được yêu cầu phải phản ánh đúng năng lực, không chạy theo tỷ lệ lên lớp hay tỷ lệ tốt nghiệp.
Khi không còn bị ép buộc “100% đỗ”, thầy cô có điều kiện trung thực hơn với bài kiểm tra của mình; học sinh không bị đẩy vào vòng xoáy học thêm, luyện đề vô nghĩa để cứu vãn con số. Đây là bước đi phù hợp với xu hướng đánh giá năng lực học sinh theo chuẩn năng lực, thay vì chỉ dựa trên điểm kiểm tra tập trung. Yêu cầu đổi mới kiểm tra đánh giá theo hướng thực chất, hiệu quả chính là nền của mô hình giáo dục phát triển năng lực thay cho giáo dục “luyện thi”.
Tuy vậy, thay đổi này sẽ làm lộ rõ khoảng cách chất lượng giữa các trường, các địa phương. Đó là thách thức tất yếu nhưng cần thiết: chỉ khi nhìn được bức tranh thật, chính sách phân bổ nguồn lực, bồi dưỡng giáo viên, tổ chức lại mạng lưới trường học quy mô lớn mới có cơ sở để giải quyết bất bình đẳng.
Lợi ích ba bên: Học sinh, phụ huynh, giáo viên cùng được giải phóng
Cắt giảm kỳ thi không cần thiết không phải là “nới lỏng kỷ luật” mà là phân bổ lại sức của cả hệ thống theo hướng có lợi hơn cho lớp học. Thủ tướng quán triệt mục tiêu giảm áp lực cho học sinh, phụ huynh và giáo viên cùng lúc, chứ không hy sinh bên này cho bên kia.
Với học sinh, ít kỳ thi hơn đồng nghĩa nhiều thời gian hơn cho học sâu, trải nghiệm, rèn kỹ năng sống, đạo đức, kỹ năng số và văn hóa ứng xử – những nội dung được Chỉ thị yêu cầu đẩy mạnh. Phụ huynh giảm gánh nặng kèm con “chạy đua đề thi” và tốn kém cho các lớp luyện thi. Giáo viên, nếu được giảm bớt phong trào thi đua hình thức, có thể tập trung cho chuyên môn, chuẩn bị bài, hỗ trợ cá nhân hóa việc học.
Tuy nhiên, để lợi ích này thành hiện thực, hệ thống phải đi kèm các điều kiện: tuyển đủ giáo viên ngay từ đầu năm học 2026-2027, chấm dứt tình trạng “xã trắng” không có công chức phụ trách giáo dục trong năm 2026, và kiểm soát rủi ro mới từ điện thoại thông minh, mạng xã hội, AI trong trường học.
Kết luận: Cắt thi chỉ là bước đầu, chuyển đổi văn hóa mới là phép thử thật
Chỉ thị 31 tạo khung chính sách rõ: giảm áp lực thi cử, cắt giảm kỳ thi không cần thiết, chống bệnh thành tích giáo dục và xây dựng hệ thống đánh giá năng lực học sinh thực chất. Ở tầm chính sách, thông điệp đã đủ mạnh; câu hỏi còn lại là mức độ quyết liệt trong thực thi tại từng phòng giáo dục, từng trường học.
Nếu các địa phương chỉ xóa bớt vài cuộc thi nhưng vẫn ám ảnh tỷ lệ tốt nghiệp, vẫn “du di” điểm để thành tích đẹp, thì tinh thần Chỉ thị sẽ bị vô hiệu hóa. Ngược lại, nếu dám chấp nhận những con số ít đẹp hơn để đổi lấy sự trung thực trong đánh giá và sự bình an trong tâm lý học đường, cải cách này có thể tạo bước ngoặt hiếm có. Cắt giảm kỳ thi không cần thiết chỉ là phần nổi; phần chìm – văn hóa trung thực, liêm chính, kỷ cương nhân văn – mới là thước đo thành bại của thay đổi lần này.
