Tín hiệu cảnh báo: Mỹ không còn “mở cửa” cho sinh viên quốc tế
Chính sách mới của chính quyền Trump về sinh viên quốc tế Mỹ là tập hợp các biện pháp siết chương trình làm việc sau tốt nghiệp, rút ngắn thời hạn lưu trú visa F-1 và hạn chế sinh viên Trung Quốc, với mục tiêu kiểm soát nhập cư và lao động nước ngoài chặt chẽ hơn nhưng đồng thời làm suy giảm sức hút của giáo dục Mỹ đối với nhân tài toàn cầu.
Theo các nguồn tin, Nhà Trắng đang xem xét phương án thu một khoản phí rất lớn đối với sinh viên muốn ở lại làm việc sau tốt nghiệp, nhắm thẳng vào chương trình Optional Practical Training (OPT) vốn là “cầu nối” để sinh viên ở lại tích lũy kinh nghiệm làm việc. Động thái này được thiết kế để khiến nhiều sinh viên không còn đủ khả năng chi trả, qua đó bóp nghẹt con đường ở lại làm việc của họ. Nói cách khác, chính quyền đang gửi đi thông điệp: Mỹ muốn sinh viên quốc tế đến học, nhưng không khuyến khích họ ở lại làm việc lâu dài.
Điều đáng chú ý là đây không phải một điều chỉnh kỹ thuật, mà là thay đổi định hướng: từ coi sinh viên quốc tế là nguồn lực cho nền kinh tế, sang coi họ như rủi ro nhập cư cần kiểm soát. Với hơn 1 triệu sinh viên quốc tế đang theo học và gần 300.000 người tham gia OPT, bất kỳ cú siết nào cũng sẽ tạo ra chấn động lớn đối với cộng đồng du học.
OPT trở thành “vật tế thần” trong cuộc chiến lao động và nhập cư
Chương trình OPT, vốn là trụ cột để sinh viên quốc tế Mỹ ở lại làm việc tạm thời, đang bị biến thành mục tiêu hàng đầu trong chiến lược siết nhập cư. OPT cho phép sinh viên làm việc tới 12 tháng sau tốt nghiệp, và lên tới 36 tháng với ngành STEM. Đây là khoảng thời gian vàng để nhiều người tìm việc, xin tài trợ thị thực lao động và bám trụ tại Mỹ.
Các quan chức trong chính quyền Trump cáo buộc OPT tạo điều kiện cho gian lận và khiến du học sinh ở lại quá hạn. Một báo cáo nêu lập luận rằng Mỹ đang tiếp nhận số sinh viên nước ngoài vượt quá nhu cầu, và chương trình thị thực du học đã biến dạng thành hình thức lao động tạm thời, cạnh tranh cơ hội việc làm với sinh viên Mỹ. Nói thẳng ra, OPT bị coi là “cửa hậu” để biến visa du học thành visa việc làm giá rẻ.
Nếu khoản phí khổng lồ đối với OPT được triển khai, hệ quả thực tế sẽ rất rõ: chỉ những người giàu hoặc được doanh nghiệp mạnh tay hỗ trợ mới đủ điều kiện ở lại. Phần đông sinh viên quốc tế, đặc biệt đến từ các nước đang phát triển, gần như bị loại khỏi cuộc chơi. Đây là một biện pháp mang tính giai cấp hóa con đường định cư thông qua giáo dục, hơn là thuần túy chống gian lận.
Visa F-1 bị “khóa thời gian”: sinh viên quốc tế mất quyền linh hoạt
Song song với việc nhắm vào OPT, chính quyền Trump tiếp tục siết chặt visa F-1, làm cho visa F-1 hạn chế hơn bao giờ hết. Trước đây, thời gian lưu trú gắn với chương trình học hoặc hợp đồng, nhưng quy định mới đặt trần thời hạn lưu trú tối đa 4 năm, bất kể chương trình đào tạo dài bao lâu.
Quy định này không chỉ mang tính kỹ thuật. Nó chuyển quyền quyết định từ trường đại học sang chính phủ liên bang: sinh viên muốn ở lại lâu hơn phải xin gia hạn, trải qua kiểm tra sinh trắc học, xác minh lý lịch và rà soát gian lận. Đó là một lớp rào cản hành chính và tâm lý mới. Thông điệp ngầm rất rõ: mỗi năm học thêm là một lần bị soi kỹ hơn.
Quy định về thời hạn lưu trú cố định sẽ có hiệu lực vào giữa tháng 9 năm 2026, tạo ra một đường biên cứng cho toàn bộ sinh viên F-1 hiện tại và tương lai. Với những người đang cân nhắc du học, đây là tín hiệu rằng kế hoạch học lâu, chuyển ngành hoặc kết hợp chương trình thực tập – nghiên cứu tại Mỹ sẽ trở nên rủi ro và ít linh hoạt hơn nhiều.
Sinh viên Trung Quốc trở thành tâm điểm: từ cắt giảm visa tới hủy thị thực
Nếu sinh viên quốc tế nói chung bị siết, thì sinh viên Trung Quốc đang trở thành trọng tâm của đợt thắt chặt này. Số visa F-1 cấp cho công dân Trung Quốc trong giai đoạn cao điểm cấp visa gần đây giảm tới 46% so với mức trung bình nhiều năm trước, và giảm 34% so với cùng kỳ năm liền kề. Đây không còn là dao động bình thường mà là xu hướng được thiết kế.
Đồng thời, Mỹ tuyên bố sẽ hủy visa với sinh viên Trung Quốc có quan hệ với Đảng Cộng sản Trung Quốc hoặc đang học các ngành được coi là “quan trọng”. Báo cáo phân tích cho rằng việc Trung Quốc đẩy mạnh hiện đại hóa quân đội và công nghệ then chốt khiến Washington lo ngại nguy cơ chuyển giao công nghệ và gián điệp. Một số cơ quan an ninh Mỹ cáo buộc Bắc Kinh dùng sinh viên để tiếp cận thông tin nhạy cảm.
Song nghịch lý nằm ở chỗ: sinh viên Trung Quốc vẫn chiếm khoảng 21% tổng số người tham gia OPT – tức hơn 60.000 người – và đóng vai trò lớn trong hệ sinh thái nghiên cứu, công nghệ tại Mỹ. Việc vừa phụ thuộc vào nhân lực này, vừa siết họ bằng các biện pháp an ninh cứng rắn, cho thấy một chiến lược đầy mâu thuẫn: muốn hưởng lợi từ chất xám Trung Quốc nhưng lại không muốn họ bám rễ.
Xu hướng thắt chặt nhập cư và cái giá dài hạn cho Mỹ
Đặt tất cả mảnh ghép lại, bức tranh hiện ra rất rõ: chính sách nhập cư Mỹ đối với sinh viên quốc tế đang dịch chuyển sang hướng kiểm soát lao động nước ngoài, thay vì thu hút nhân tài. Khi một nghiên cứu viên nhận định Mỹ đang tiếp nhận nhiều sinh viên hơn nhu cầu quốc gia, đó là cách khác để nói rằng sinh viên quốc tế bị nhìn như gánh nặng, không phải vốn con người.
Sinh viên Trung Quốc là ví dụ điển hình: từ vị trí chỉ chiếm 3% sinh viên quốc tế nhiều thập niên trước, họ đã tăng lên khoảng 23%, tương đương hơn 260.000 người. Tuy nhiên, cùng lúc đó, chính quyền lại hủy thị thực của những nhóm bị coi là rủi ro, giảm mạnh cấp visa mới và giới hạn cơ hội ở lại làm việc. Đối với chính sách, đây là cách giảm phụ thuộc; nhưng đối với các trường đại học và doanh nghiệp, đó là mất đi một nguồn nhân lực quan trọng.
Kết luận công bằng phải là: thay vì cải thiện giám sát và xử lý gian lận có mục tiêu, chính quyền đang dùng một lưới kiểm soát rộng, đánh đồng sinh viên với lao động nhập cư giá rẻ và rủi ro an ninh. Trong ngắn hạn, các biện pháp này có thể làm hài lòng cử tri lo lắng về việc làm. Nhưng về dài hạn, Mỹ có nguy cơ tự bắn vào chân: giảm sức hút của hệ thống giáo dục, đẩy sinh viên quốc tế – đặc biệt là những người giỏi – về tay các quốc gia sẵn sàng chào đón họ hơn.
