Bắc Ninh bán dẫn: Từ thủ phủ điện tử đến tham vọng trung tâm quốc gia
Chiến lược Bắc Ninh bán dẫn là định hướng đưa một tỉnh công nghiệp có tỷ trọng sản xuất điện tử chiếm hơn 70% giá trị công nghiệp trở thành hạt nhân của cụm công nghiệp điện tử và bán dẫn quốc gia, gắn với mục tiêu hình thành thành phố thông minh có trung tâm công nghiệp lõi, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị công nghệ cao và vươn lên cạnh tranh với các hub công nghệ toàn cầu. Đây không phải bước đi mang tính khẩu hiệu mà là lựa chọn mang tính “nâng cấp vị thế” của một địa phương đã đi trước cả nước về thu hút đầu tư công nghiệp. Bắc Ninh đề nghị Chính phủ nghiên cứu đưa tỉnh trở thành trung tâm của “Cụm công nghiệp bán dẫn quốc gia” tại miền Bắc, cho thấy tham vọng định vị mình như một đầu mối chiến lược trong bản đồ công nghệ cao Việt Nam. Câu hỏi đặt ra là: nền tảng hiện có đủ mạnh để biến tham vọng này thành lợi thế cạnh tranh thật sự?
Hệ sinh thái công nghiệp: Lợi thế bệ phóng cho cụm công nghiệp điện tử
Điểm mạnh lớn nhất của Bắc Ninh là nền công nghiệp điện tử đã đạt tới quy mô “thủ phủ” với ngành sản xuất điện tử chiếm hơn 70% giá trị công nghiệp toàn tỉnh. Tỉnh sở hữu gần 40 khu công nghiệp đã được phê duyệt, hạ tầng đồng bộ về giao thông, điện, nước và kết nối thuận lợi với tam giác kinh tế Hà Nội – Hải Phòng – Quảng Ninh, tạo điều kiện cho xuất nhập khẩu và logistics. Đặc biệt, Bắc Ninh đã thu hút hàng nghìn dự án FDI trong lĩnh vực điện, điện tử cùng hàng chục dự án liên quan đến bán dẫn và phụ trợ, từng bước hình thành một cụm công nghiệp điện tử quy mô khu vực. Những doanh nghiệp lớn như Amkor với nhà máy tại Khu công nghiệp Yên Phong II-C đang kỳ vọng biến cơ sở ở Bắc Ninh thành cứ điểm sản xuất lớn ở châu Á và trung tâm R&D sản phẩm mới, góp phần đưa Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng bán dẫn toàn cầu.
Chiến lược bán dẫn: Bước ngoặt chính sách và tham vọng trung tâm quốc gia
Nếu công nghiệp điện tử là bệ phóng thì bán dẫn được Bắc Ninh xác định là hướng đi chiến lược để nâng cấp vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu. Tỉnh đã xây dựng Kế hoạch phát triển công nghiệp bán dẫn đến năm 2030, định hướng đến năm 2050, đồng thời kiện toàn Ban Chỉ đạo phát triển công nghiệp bán dẫn, giao Sở Khoa học và Công nghệ làm cơ quan thường trực. Song song với đó, Bắc Ninh ưu tiên thu hút đầu tư bán dẫn vào các khu công nghiệp trọng điểm như Yên Phong, Quế Võ, Gia Bình, Quang Châu, Đình Trám, Vân Trung… với yêu cầu hạ tầng đạt chuẩn quốc tế. Ở tầm quốc gia, Chiến lược phát triển công nghiệp bán dẫn Việt Nam đến năm 2030 và tầm nhìn 2050 đã hoàn thành 13/38 nhiệm vụ, bao gồm việc thành lập Quỹ hỗ trợ đầu tư và đề án phát triển nguồn nhân lực cho ngành. “Đề nghị đưa Bắc Ninh trở thành trung tâm của cụm công nghiệp bán dẫn quốc gia” là nỗ lực địa phương để bám vào khung chính sách này và tự kéo mình lên một nấc thang mới.
Nguồn nhân lực và hạ tầng: Nút thắt phải tháo để cạnh tranh toàn cầu
Tham vọng bán dẫn của Bắc Ninh đang va vào những nút thắt chung của công nghệ cao Việt Nam: hệ sinh thái bán dẫn chưa phát triển đồng bộ, năng lực công nghệ và quy mô thị trường còn hạn chế, thiếu nhân lực chất lượng cao và hạ tầng chuyên dụng chưa hoàn chỉnh. Điểm tích cực là tỉnh đã nhận diện đúng vấn đề và đặt nguồn nhân lực lên hàng đầu. Bắc Ninh quy hoạch hai khu đô thị đại học, tăng cường hợp tác đào tạo trong và ngoài nước, ban hành cơ chế hỗ trợ đào tạo và thu hút nhân lực, đồng thời thúc đẩy mô hình liên kết ba nhà – nhà nước, nhà trường, doanh nghiệp – gắn chương trình đào tạo với nhu cầu thị trường lao động trong ngành bán dẫn. Về hạ tầng, còn 15 khu công nghiệp đã quy hoạch nhưng chưa có nhà đầu tư và dự kiến bổ sung thêm 22 khu công nghiệp mới đến năm 2030, tạo dư địa để bố trí các dự án công nghệ cao và nhà máy bán dẫn. Nếu không biến dư địa này thành hệ hạ tầng chuyên sâu cho bán dẫn, lợi thế sẽ bị loãng sang các ngành gia công truyền thống.
Định vị thương hiệu: Từ thành phố thông minh đến hub bán dẫn miền Bắc
Trong quy hoạch đô thị mới, Bắc Ninh được định hướng trở thành thành phố trực thuộc Trung ương, là cực tăng trưởng kinh tế quan trọng, đồng thời hình thành trung tâm bán dẫn, sản xuất vi mạch và trí tuệ nhân tạo hàng đầu cả nước. Tầm nhìn này gắn trực tiếp với hình ảnh một thành phố thông minh có trung tâm công nghiệp lõi, nơi dòng vốn, công nghệ và nhân lực chất lượng cao hội tụ. Việc FPT công bố thành lập nhà máy kiểm thử và đóng gói tiên tiến chip bán dẫn tại Bắc Ninh càng củng cố thông điệp rằng địa phương không chỉ là nơi đặt nhà máy lắp ráp, mà đang chuyển mình thành điểm đến của các khâu giá trị cao hơn trong chuỗi bán dẫn. Tuy nhiên, để cạnh tranh với các hub công nghệ toàn cầu, Bắc Ninh phải chứng minh được một điều: thành phố thông minh không chỉ là đô thị nhiều cảm biến và dữ liệu, mà là nơi doanh nghiệp bán dẫn có thể thiết kế, chế tạo, kiểm thử và phát triển sản phẩm chiến lược theo chuẩn quốc tế.
