Hạ tầng liên vùng: Từ ý tưởng kết nối đến không gian du lịch biển–cao nguyên
Hạ tầng liên vùng Miền Trung–Tây Nguyên là mạng lưới kết nối đa phương thức gồm đường bộ, đường sắt, hàng không và đường biển, được quy hoạch thành các hành lang kinh tế–du lịch nhằm gắn kết không gian biển với cao nguyên, giảm thời gian di chuyển, tăng khả năng tiếp cận điểm đến, từ đó mở rộng không gian phát triển du lịch và tạo động lực cho tăng trưởng kinh tế khu vực theo hướng bền vững.
Sau sáp nhập tỉnh thành, miền Trung–Tây Nguyên hình thành rõ cấu trúc biển–cao nguyên, không gian du lịch được nới rộng thay vì mỗi địa phương “đánh lẻ”. Nút thắt không phải thiếu tài nguyên mà là thiếu kết nối: nhiều điểm đến đẹp, giàu văn hóa nhưng khó tiếp cận, các dự án lớn không phát huy hết công suất vì giao thông, logistics và dịch vụ chưa đồng bộ. Điều này buộc các địa phương phải nhìn hạ tầng như một hệ sinh thái kết nối dòng khách, dòng vốn, thay vì chỉ là đường, cầu hay sân bay. Hạ tầng du lịch Miền Trung vì thế trở thành vấn đề lựa chọn chiến lược, không chỉ là bài toán kỹ thuật.
Kết nối đa phương thức: Khi cao tốc, sân bay, cảng biển cùng “mở cửa” không gian du lịch
Điểm khác biệt lớn nhất hiện nay là sự hình thành mạng lưới kết nối đa phương thức: cao tốc Bắc–Nam phía Đông, cao tốc Quy Nhơn–Pleiku, Khánh Hòa–Buôn Ma Thuột, cùng các quốc lộ 19, 24 được nâng cấp, kết hợp với các sân bay Phù Cát, Pleiku, Cam Ranh và hệ thống cảng biển. Kết nối vùng Tây Nguyên không còn là khẩu hiệu, mà là những tuyến trục cụ thể giúp rút ngắn đáng kể quãng đường giữa đại ngàn và biển xanh.
Khánh Hòa là ví dụ điển hình: địa phương sở hữu đủ đường bộ, đường sắt, đường thủy và đường hàng không, với các đoạn cao tốc Bắc–Nam qua Vân Phong–Nha Trang, Nha Trang–Cam Lâm, Cam Lâm–Vĩnh Hảo cùng Cảng hàng không quốc tế Cam Ranh và hệ thống cảng biển. Hạ tầng giao thông phát triển giúp rút ngắn thời gian di chuyển, nâng cao khả năng tiếp cận điểm đến và mở rộng thị trường khách. Nói cách khác, hạ tầng du lịch Miền Trung đang dịch chuyển từ “điểm đến đơn lẻ” sang “mạng lưới liên vùng”, nơi du khách di chuyển linh hoạt giữa các đô thị biển, cao nguyên, khu di sản và không gian sinh thái.
Đại ngàn chạm biển xanh: Hạ tầng tái định hình trải nghiệm du lịch và hành vi du khách
Câu chuyện gia đình anh Nguyễn Văn Thắng bay từ Hà Nội vào Pleiku, khám phá Biển Hồ, Thác K50 rồi nối hành trình xuống biển Quy Nhơn bằng quốc lộ 19 cho thấy tác động rất cụ thể của hạ tầng mới. Nếu trước đây đèo dốc, thời gian di chuyển dài là trở ngại, thì khi quốc lộ 19 được nâng cấp, mở rộng, trẻ nhỏ di chuyển vẫn khỏe, thời gian hành trình rút ngắn. Một chuyến đi liền mạch, ít mệt mỏi trở thành “điểm cộng rất lớn”, khi giao thông kết nối giúp du khách thoải mái lựa chọn điểm đến.
Hạ tầng giao thông đang tái định hình không gian phát triển du lịch, tạo điều kiện hình thành các sản phẩm biển–cao nguyên, du lịch sinh thái, văn hóa bản địa, caravan và nghỉ dưỡng cao cấp. Khi có cao tốc chạy thẳng đến Tuy Hòa, Nha Trang, hành trình “đại ngàn chạm biển xanh” không còn là tour khó tổ chức mà trở thành lựa chọn tự nhiên của gia đình, nhóm bạn, thậm chí khách du lịch làm việc kết hợp nghỉ dưỡng. Sự đa dạng về cảnh quan và văn hóa cho phép xây dựng sản phẩm khác biệt, gắn với bảo tồn tài nguyên rừng và tăng trưởng xanh, thay vì khai thác du lịch theo kiểu “tiêu hao” tài nguyên.
Mở rộng không gian du lịch sau sáp nhập: Cơ hội và thách thức về phát triển bền vững
Sau sáp nhập, nhiều địa phương có cơ hội tái cấu trúc không gian theo trục biển–đô thị–miền núi. Khánh Hòa tận dụng mô hình chính quyền hai cấp để tinh gọn quản lý, rút ngắn thời gian xử lý thủ tục, tạo môi trường thuận lợi cho các dự án hạ tầng và dịch vụ du lịch. Khi quy hoạch triển khai thống nhất trên phạm vi rộng, tỉnh dễ thu hút nhà đầu tư chiến lược cho những dự án du lịch quy mô lớn, hình thành chuỗi sản phẩm có giá trị gia tăng cao. Quảng Ngãi sau hợp nhất cũng đang xây dựng không gian “Rừng–biển–đảo”, kết nối Lý Sơn, Dung Quất, Sa Huỳnh với Măng Đen và Ngọc Linh.
Nhưng mở rộng không gian không tự động đồng nghĩa với phát triển du lịch bền vững. Sự khác biệt về hạ tầng kỹ thuật và nguồn nhân lực giữa các khu vực đòi hỏi giải pháp để bảo đảm phát triển đồng đều. Miền Trung–Tây Nguyên đang định hình thương hiệu dựa trên nghỉ dưỡng biển, du lịch sinh thái, văn hóa và trải nghiệm nông nghiệp – những loại hình gắn với bảo tồn tài nguyên và tăng trưởng xanh. Nếu không kiểm soát chất lượng hạ tầng và dịch vụ đồng bộ, mở rộng không gian du lịch sau sáp nhập có nguy cơ tạo ra “vùng lõm” phát triển, nơi một số điểm đến bùng nổ còn nhiều nơi khác vẫn bị bỏ quên.
Hạ tầng chiến lược và cực tăng trưởng mới: Từ hội thảo chính sách đến hành vi thị trường
Chiều 13/8, tại Trung tâm Hội nghị tỉnh Gia Lai, một hội thảo cấp vùng về hạ tầng liên kết và phát triển du lịch miền Trung–Tây Nguyên đã được tổ chức, với sự phối hợp giữa chính quyền địa phương và cơ quan trung ương. Nhìn từ đây, có thể thấy vùng duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên đang đứng trước cơ hội phát triển mang tính lịch sử, trong đó hạ tầng chiến lược là chất xúc tác hình thành cực tăng trưởng kinh tế khu vực. Một nhận định đáng nhớ là: “Hạ tầng liên kết chính là chìa khóa để khu vực duyên hải Nam Trung Bộ–Tây Nguyên khai thác hiệu quả tiềm năng, trở thành động lực tăng trưởng mới của đất nước”.
Hạ tầng chiến lược không chỉ kéo dòng khách mà còn kéo dòng vốn. Khi cao tốc, sân bay, cảng biển được hoàn thiện, doanh nghiệp có thêm điều kiện đầu tư vào các dự án du lịch, nghỉ dưỡng quy mô lớn. TS. Trần Du Lịch nhấn mạnh: tài nguyên chỉ là tiềm năng, hạ tầng mới biến tiềm năng thành sản phẩm, còn doanh nghiệp biến sản phẩm thành thị trường. Với Gia Lai, năm 2026 được xem là năm bản lề về hạ tầng với hai dự án trọng điểm: cao tốc Quy Nhơn–Pleiku và đường cất hạ cánh số 2 sân bay Phù Cát, gắn với Năm Du lịch Quốc gia “đại ngàn chạm biển xanh”. Đề xuất ưu tiên đầu tư đoạn Pleiku–Buôn Ma Thuột–Gia Nghĩa trước 2030 cho thấy tham vọng hình thành các hành lang cao tốc gắn công nghiệp, logistics, đô thị, nông nghiệp và du lịch.
