Nhiếp ảnh nông thôn: Khi chiếc điện thoại thành công cụ kể chuyện cộng đồng
Nhiếp ảnh nông thôn là việc người dân và lãnh đạo ở vùng quê dùng ảnh và video để ghi lại quê hương, đời sống sản xuất, cảnh quan và bản sắc văn hóa, rồi đưa lên các nền tảng số như mạng xã hội nhằm kể chuyện cộng đồng, kết nối với du khách, đối tác và thế giới hiện đại, đồng thời tạo thêm giá trị kinh tế và tinh thần cho chính họ. Điểm đáng nói là không còn chuyện chờ phóng viên về làng, mà chính bà con, bí thư chi bộ, chủ homestay cầm máy lên đồi, xuống ruộng. Từ 4h sáng, Bí thư xã Long Cốc 50 tuổi cùng nông dân leo đồi quay video, chụp ảnh, kể chuyện quê hương trên mạng xã hội, từng bước biến những đồi chè Long Cốc thành điểm đến hút khách. Đó không phải phong trào bề nổi, mà là sự thay đổi vai trò: người nông dân trở thành người kể chuyện số.
Đồi chè Long Cốc: Từ “bát úp” trung du đến điểm du lịch nông trại
Đồi chè Long Cốc cho thấy sức mạnh của kể chuyện bằng hình ảnh: cùng một ngọn đồi, nhưng khi được quay cận những búp chè non trong sương sớm, đặt vào khung cảnh phụ nữ Mường hái chè, khách quốc tế bỗng nhìn đó như một trải nghiệm du lịch nông trại độc đáo. Trước kia, bà con quanh năm bám dốc hái chè, ít ai nghĩ những ngọn đồi quê mình lại có ngày thu hút du khách khắp nơi và giúp họ có thêm nguồn thu ngoài việc bán nông sản. Câu nói “Xin chào! Tôi là Bí thư Long Cốc!” mở đầu mỗi clip trên kênh “Amazing Long Cốc” không chỉ là lời chào, mà là tuyên bố rằng chính quyền cơ sở chấp nhận bước ra khỏi vùng an toàn để đi cùng người dân vào nền kinh tế số. Theo bài viết, từ ngày có các clip, lượng khách đến cơ sở du lịch cộng đồng tăng gấp 3-5 lần. Đây là con số đủ mạnh để buộc chúng ta phải coi nhiếp ảnh nông thôn như một công cụ phát triển, không chỉ là thú vui.
Từ tuyến đường hoa đến clip TikTok: Hạ tầng và hình ảnh cùng làm thương hiệu quê
Đừng nghĩ câu chuyện hình ảnh chỉ có ở những vùng chè nổi tiếng. Tại thôn Quế Dương, xã Tân Hà Lâm Hà, phong trào hiến đất làm đường bắt đầu từ việc giải thích cho người dân hiểu đây là công trình phục vụ trực tiếp việc đi lại, sản xuất và sinh hoạt của mình. Qua vận động, người dân đã đóng góp hơn 1,1 tỷ đồng để tu sửa tuyến đường dài 1.965 m và tự nguyện hiến 520 m² đất, thêm 150 triệu đồng làm đường bê tông dài 320 m. Hạ tầng ấy, cùng với mô hình “Tuyến đường hoa” ở 22 thôn, “Tuyến đường cờ” và “Vườn không rác thải” tiếp tục được thực hiện, tạo nên bối cảnh đẹp để nhiếp ảnh nông thôn phát huy tác dụng. Khi đường đã sạch, hoa đã trồng, người dân có thể tự tin ghi lại quê hương, đăng ảnh, quay video, gắn hashtag kể chuyện cộng đồng thay vì ngại ngùng. 39 đợt “Ngày thứ bảy vì cộng đồng - Ngày chủ nhật xanh” với hơn 5.100 lượt người tham gia vệ sinh 87 km đường và trồng mới 430 cây xanh thực chất cũng là những chiến dịch làm nền cho thương hiệu hình ảnh quê nhà.
Cây cầu giữa nghề nông truyền thống và nền kinh tế số
Điều thú vị ở Long Cốc là người làm truyền thông không phải chuyên gia thành phố, mà là bí thư xã, cán bộ dịch vụ sự nghiệp công và chính các hộ kinh doanh chè, homestay. Họ chuẩn bị cho buổi sản xuất nội dung mạng xã hội từ 4h sáng, rồi 7h lại quay về bàn giấy với văn bản, họp hành. Chiều đến, Bí thư Nguyễn Hoàng Trung chủ trì phiên họp với cả cán bộ Đảng ủy lẫn hộ kinh doanh chè, dịch vụ lưu trú, bàn cách phát triển du lịch gắn với bảo vệ môi trường. Nhóm truyền thông của xã chia sẻ kinh nghiệm chọn góc quay, dựng video ngắn để mỗi người trở thành đại sứ du lịch. Nhiếp ảnh nông thôn vì thế trở thành cây cầu nối: một đầu là ruộng nương, đồi chè, nghề nông truyền thống; đầu kia là du lịch nông trại, homestay, clip TikTok, fan quốc tế. Người nông dân không bỏ nghề, mà thêm kỹ năng số, thêm câu chuyện để kể, thêm dòng thu nhập từ khách du lịch.
Bản sắc được giữ lại khi cộng đồng nắm quyền kể chuyện
Điểm tích cực nhất của xu hướng ghi lại quê hương bằng hình ảnh là chủ thể kể chuyện chính là cộng đồng, chứ không phải máy quay xa lạ. Trên Đồi Bông, phụ nữ Mường trong bộ trang phục truyền thống hái những búp trà non đọng sương sớm, giới thiệu với khách Việt kiều Pháp về công việc làm nông và xôi ngũ sắc. Đó là bảo tồn văn hóa bằng chính ngôn ngữ hình ảnh do người địa phương tạo ra. Tại homestay bình dân của đồng bào Mường, bí thư xã trực tiếp lắng nghe phản hồi của du khách quốc tế, trong khi ê-kíp truyền thông hướng dẫn chủ homestay cách tự quay clip đăng mạng xã hội. Khi quyền kể chuyện cộng đồng nằm trong tay dân, họ có thể chọn những gì cần nhấn mạnh: từ phong trào hiến đất, trồng hoa, giữ vệ sinh môi trường ở Xuân Lập, Tân Hà đến tiếng cười, chén trà ấm, lời chào “Xin chào! Tôi là Bí thư Long Cốc!”. Tương lai nông thôn không phải là bỏ làng lên phố, mà là đưa làng lên mạng, giữ bản sắc tại chỗ và mở cánh cửa kinh tế ngay trên mảnh đất quê hương.
