Điện gió ngoài khơi: từ mục tiêu năng lượng tái tạo tới chiến lược công nghiệp
Điện gió ngoài khơi là lĩnh vực phát triển các trang trại gió đặt trên biển, kết hợp hạ tầng công nghệ cao, chuỗi cung ứng năng lượng phức tạp và mạng lưới doanh nghiệp đa tầng nhằm tạo nguồn điện sạch quy mô lớn, đồng thời thúc đẩy hình thành một ngành công nghiệp mới gắn với mục tiêu chuyển dịch sang năng lượng tái tạo. Việt Nam không chỉ muốn có thêm nguồn điện sạch, mà đang coi đây là trụ cột công nghiệp chiến lược. Việc Thứ trưởng Bộ Công Thương Trương Thanh Hoài liên tiếp làm việc với Copenhagen Infrastructure Partners (CIP), Vestas và Siemens Energy cho thấy lựa chọn rõ ràng: Việt Nam muốn nhảy vào phân khúc giá trị cao của chuỗi cung ứng điện gió ngoài khơi thay vì chỉ dừng ở vai trò thị trường tiêu thụ.
Hợp tác Châu Âu – Việt Nam: nâng tầm chuỗi cung ứng năng lượng
Trọng tâm của loạt cuộc làm việc này là xây dựng chuỗi cung ứng điện gió ngoài khơi ngay tại Việt Nam, với sự tham gia của các nhà đầu tư, nhà sản xuất và doanh nghiệp dịch vụ trong nước. CIP – tập đoàn quản lý đầu tư hạ tầng năng lượng tái tạo đặt trụ sở tại Copenhagen – hiện quản lý 15 quỹ với hơn 2.300 chuyên gia và hiện diện tại hơn 30 quốc gia, một trụ cột tài chính – kỹ thuật quan trọng cho các dự án quy mô lớn. Một phát biểu đáng chú ý là: "Việt Nam mong muốn phát triển năng lực công nghiệp trong nước, tiếp nhận và từng bước làm chủ công nghệ, phát triển nguồn nhân lực và hình thành mạng lưới doanh nghiệp có khả năng tham gia chuỗi cung ứng khu vực và toàn cầu về điện gió ngoài khơi". Đây là thông điệp chính thức: hợp tác Châu Âu Việt Nam phải đi cùng chuyển giao công nghệ và nội địa hóa, không chỉ dừng ở nhập khẩu thiết bị.
Công nghệ Vestas, Siemens và tham vọng chế tạo tại chỗ
Trong chuỗi hợp tác, Vestas và Siemens Energy mang tới điều Việt Nam còn thiếu: công nghệ tua-bin và Nacelle ở chuẩn thế hệ mới. Vestas đã lắp đặt hơn 207 GW điện gió trên toàn cầu, trong đó khoảng 1,6 GW tại Việt Nam thông qua hơn 35 dự án, với đội ngũ hơn 150 nhân sự tại Việt Nam, 95% là người Việt. Delegation Việt Nam đã tận mắt chứng kiến cơ sở R&D tua-bin điện gió của Vestas tại Aarhus và nhà máy sản xuất Nacelle ngoài khơi lớn nhất, hiện đại nhất của Siemens tại Cuxhaven, nơi công nghệ sản xuất Nacelle được thiết kế cho lộ trình dài hạn. Điểm then chốt là quá trình chuyển giao công nghệ giữa PTSC và Siemens Energy đã được bàn thảo, đặt mục tiêu từ lắp ráp, chế tạo đến xây dựng mạng lưới nhà cung cấp trong nước.
Quy hoạch, thị trường và điều kiện để chuỗi cung ứng hình thành
Việt Nam sở hữu hơn 3.260 km bờ biển với nhiều vùng gió thuận lợi, được quy hoạch điện lực quốc gia ưu tiên phát triển điện gió như một nguồn điện dài hạn. Mục tiêu đã được nêu rõ tại các phiên thảo luận với cộng đồng quốc tế: hoàn thành công suất điện gió ngoài khơi khoảng 17 GW vào năm 2035. Thị trường này sẽ tạo nhu cầu lớn về thiết bị, dịch vụ kỹ thuật, cảng biển, logistics, lắp đặt, vận hành và bảo dưỡng – chính là nền tảng cho một chuỗi cung ứng năng lượng nội địa. Thứ trưởng Trương Thanh Hoài nhấn mạnh việc gắn lộ trình phát triển dự án với quá trình hình thành chuỗi cung ứng trong nước; một thị trường ổn định, đủ lớn mới thuyết phục các nhà sản xuất quốc tế đầu tư dài hạn, đồng thời cho doanh nghiệp Việt Nam lý do để nâng cấp, mở rộng năng lực.
Từ hợp tác tới làm chủ: phép thử cho chiến lược năng lượng tái tạo
Câu hỏi không còn là Việt Nam có phát triển điện gió ngoài khơi hay không, mà là sẽ đứng ở đâu trong chuỗi giá trị: chỉ mua thiết bị, hay sản xuất, xuất khẩu, cung cấp dịch vụ cho khu vực. Các cuộc làm việc với CIP, Vestas, Siemens Energy và toạ đàm với các nhà phát triển, tổ chức tài chính quốc tế cho thấy một hướng đi khá rõ: dùng hợp tác Châu Âu Việt Nam như bệ phóng để xây dựng mạng lưới doanh nghiệp trong nước đủ sức tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu. Nếu Việt Nam giữ được sự ổn định về quy hoạch, chính sách và tiến độ dự án, mục tiêu năng lượng tái tạo không chỉ dừng ở bảo đảm an ninh cung cấp điện, mà còn là cơ hội hiếm có để chuyển dịch cấu trúc công nghiệp theo hướng công nghệ cao và xuất khẩu dịch vụ.
