Ẩm thực đường phố Việt: từ quang gánh đến biểu tượng toàn cầu
Hiện tượng nem nướng kinh doanh và nem rán Việt Nam tạo dựng chỗ đứng ở Thái Lan và Senegal cho thấy khi ẩm thực đường phố Việt được đầu tư bài bản về chất lượng, tổ chức sản xuất và câu chuyện nguồn cội, những món ăn tưởng như bình dân hoàn toàn có thể trở thành biểu tượng ẩm thực Việt quốc tế, đồng thời tạo ra các đế chế kinh doanh lớn mạnh xuất phát từ chính gánh hàng rong thành công của người lao động nhập cư và con cháu họ. Điều đáng nói ở đây không phải là chuyện “may mắn” gặp thời, mà là một triết lý rất Việt: làm thật ngon, làm bền, rồi dần dần làm lớn. Từ những quầy hàng trên chợ trung tâm Nong Khai đến các quán nem rán châu Phi ở Dakar, điểm chung là sự kiên trì giữ hồn món ăn trong khi không ngừng cải tiến cách đầu tư ẩm thực đường phố để phù hợp thị trường sở tại. Đó là con đường hội nhập ít ồn ào nhưng hiệu quả.
Đế chế VT Namnueng: gien kinh doanh nảy mầm từ gánh hàng của mẹ
Câu chuyện của ông Hồ Văn Lâm – người Việt tại Thái Lan – chứng minh rằng một gánh hàng rong có thể trở thành trung tâm thương mại ẩm thực nếu được nhìn như một sự nghiệp dài hơi chứ không chỉ là kế mưu sinh. Bố mẹ ông, xuất thân từ Thừa Thiên Huế, bắt đầu làm nem nướng và gánh ra chợ trung tâm Nong Khai bán để bù vào thu nhập bấp bênh của nghề kim hoàn. Tấm biển viết nhầm thành “Namnueng” vô tình tạo nên tên gọi phổ biến của món nem nướng Việt trên đất Thái. Nhiều người sẽ coi đó là một câu chuyện dễ thương về lỗi chính tả. Nhưng chính sự bền bỉ của thế hệ cha mẹ – “gánh hàng rong tần tảo và nhà hàng của bố mẹ đã nuôi 8 anh chị em khôn lớn trưởng thành” – mới là nền móng để thế hệ sau biến nem nướng kinh doanh thành thương hiệu. Khi gia đình coi việc giữ hương vị Việt là sứ mệnh, món ăn đường phố không còn là sản phẩm rẻ tiền mà trở thành kênh lan tỏa văn hóa.
Từ thợ may đến ông chủ 5 tấn nem nướng mỗi ngày
Điểm bước ngoặt của đế chế VT Namnueng đến từ quyết định quay lại với nghề nem nướng ở tuổi gần 40 của chính ông Lâm. Khi quần áo gia công tràn ngập các khu chợ, thu nhập nghề may đi xuống, áp lực kinh tế buộc ông phải chọn lại con đường mưu sinh. Nhưng ông không quay về mô hình quán nhỏ của bố mẹ, mà mang tư duy công nghiệp vào ẩm thực đường phố: tự thiết kế máy móc, tự động hóa các công đoạn, rồi xây dựng dây chuyền sản xuất nem. Theo bài viết, mỗi ngày 4 dây chuyền của cơ sở VT Namnueng sản xuất 5 tấn nem nướng cung ứng cho nhiều tỉnh thành ở Thái Lan. Đây không còn là một quán ăn, mà là một nhà máy thực phẩm mang hồn Việt. Số lượng thịt đùi lựa chọn lên tới 10-15 tấn mỗi ngày, cho thấy mức độ đầu tư và kiểm soát chất lượng rất khác với hình ảnh quang gánh ngoài chợ. Đáng chú ý hơn, một trung tâm thương mại rộng 1ha của ông mỗi ngày đón khoảng 2.000 lượt khách, cuối tuần tăng lên khoảng 3.000. Câu nói đáng trích dẫn ở đây là: “Giữ hồn cốt của món nem nướng là cách mà cả gia đình góp phần lan toả ẩm thực Việt Nam tới bạn bè thế giới”. Đó là tầm nhìn dài hạn cho đầu tư ẩm thực đường phố: không chỉ chạy theo sản lượng, mà phải bảo vệ bản sắc.
Nem rán Việt trên đất Senegal: di sản của những cuộc di cư
Nếu Thái Lan là ví dụ về nem nướng kinh doanh có hệ thống, thì Senegal cho thấy sức sống bền bỉ của nem rán Việt Nam trong bối cảnh hoàn toàn khác: hậu quả của chiến tranh và di cư. Trong chiến tranh Đông Dương, Pháp điều động hơn 50.000 binh sĩ Tây Phi, chủ yếu từ các thuộc địa như Senegal. Một số người đã gặp gỡ, kết hôn với phụ nữ Việt Nam, rồi đưa họ về Dakar sau khi chiến tranh kết thúc. Những người vợ ấy không có vốn lớn, nhưng có vốn văn hóa – họ dựng quầy hàng tại chợ thực phẩm trung tâm, nấu ăn và bán nem rán Việt, những chiếc chả giò nhỏ giòn rụm. Theo một ghi nhận quốc tế, nem rán – với nguyên tên “nem” không thay đổi – đã trở thành món ăn đường phố được người dân Dakar vô cùng yêu thích. Điều đó có nghĩa là trong gần một thế kỷ, một món ăn của người vợ Việt nhập cư đã hòa vào đời sống thường nhật của cộng đồng châu Phi, đến mức được xem như đặc trưng địa phương. Đây là minh chứng sống động cho gánh hàng rong thành công ở tầm văn hóa: không cần bảng hiệu hoành tráng, chỉ cần món ăn đủ ngon và đủ bền để đi qua nhiều thế hệ.
Từ câu chuyện nem đến chiến lược ẩm thực Việt quốc tế
Hai hành trình – VT Namnueng ở Thái Lan và những quầy nem rán châu Phi tại Dakar – đặt ra một câu hỏi quan trọng: Việt Nam có dám coi ẩm thực đường phố là ngành để đầu tư chiến lược, chứ không chỉ là đặc sản du lịch? Người Việt đã chứng minh rằng với chất lượng ổn định và sự kiên trì, nem nướng và nem rán có thể đi từ quang gánh khiêm tốn tới Hoàng cung hay nghị trường nước bạn, và đến cả các khu chợ châu Phi xa xôi. Từ góc độ kinh doanh, đầu tư ẩm thực đường phố không còn là chuyện mua vài cái bàn, vài chiếc bếp. Đó là câu chuyện về công nghệ trồng rau sạch trong buồng lạnh, về dây chuyền sản xuất tự động và về mạng lưới phân phối đủ rộng để mỗi ngày 5 tấn nem nướng vẫn giữ đúng chất lượng. Từ góc độ văn hóa, mỗi chiếc nem là một mảnh ký ức quê hương, là lời giải rất cụ thể cho khái niệm ẩm thực Việt quốc tế: để món ăn Việt được nhận diện và yêu thích ở nước ngoài, cần người Việt dám kinh doanh lớn, nhưng không đánh đổi hồn cốt món ăn. Kết lại, nem nướng và nem rán cho thấy một con đường hội nhập khác cho Việt Nam: không phải bằng những khẩu hiệu, mà bằng mùi thơm thịt nướng, lá xà lách mơn mởn và những chiếc nem giòn tan xuất hiện ở Bangkok, Udon Thani hay Dakar. Ai coi thường ẩm thực đường phố Việt là tự bỏ qua một trong những tài sản mềm mạnh mẽ nhất mà người Việt đang âm thầm xây dựng trên bản đồ thế giới.
