Từ thi từng môn sang tuyển theo lĩnh vực
Tuyển sinh theo khối chuyên là cách xét tuyển học sinh vào trường THPT chuyên theo nhóm lĩnh vực thay vì yêu cầu các em thi vào một lớp chuyên của từng môn ngay từ đầu. Bộ GD-ĐT vừa công bố dự thảo quy chế mới, đề xuất tổ chức tuyển sinh thành ba khối: Khoa học tự nhiên, Khoa học xã hội và Ngoại ngữ.
Nếu được thông qua, thay đổi này sẽ xóa cách chia lớp chuyên theo từng môn ở khâu tuyển sinh: thí sinh đăng ký theo khối, còn nhóm Ngoại ngữ vẫn gắn với ngoại ngữ cụ thể. Các thí sinh cùng khối dự kiến dùng chung phương thức tuyển sinh và điểm chuẩn, thay vì có chỉ tiêu riêng cho từng môn. Đây là một bước chuyển đáng kể, bởi nó đặt trọng tâm vào hướng học rộng hơn trước khi học sinh xác định sở trường. Nhưng một cách phân nhóm mới chỉ có ý nghĩa nếu bài thi thực sự đo được năng lực phù hợp với lĩnh vực, thay vì tạo thêm một vòng ôn luyện dàn trải.

Có thêm thời gian chọn môn chuyên sâu
Theo dự thảo, học sinh trúng tuyển không phải chọn ngay toàn bộ môn học chuyên sâu. Trong học kỳ I lớp 10, các em sẽ được trải nghiệm, tham gia dự án nhập môn và nhận tư vấn; đến cuối học kỳ mới đăng ký môn chuyên sâu. Mỗi em học môn bắt buộc của khối — Toán với Khoa học tự nhiên, Ngữ văn với Khoa học xã hội, hoặc ngoại ngữ đã trúng tuyển — rồi chọn thêm hai môn trong khối.
Cách tổ chức này có thể giúp học sinh cân nhắc sở thích và định hướng ngành đại học trước khi đi sâu. Từ học kỳ II lớp 10, các em dự kiến học chuyên đề nâng cao theo lựa chọn; đến lớp 11, chương trình chuyên sâu ổn định. Lớp chuyên theo khối hoặc theo môn học chuyên sâu không quá 35 học sinh. Dù vậy, lựa chọn muộn không tự động làm giảm áp lực: học sinh vẫn phải học nền tảng của khối trước khi được tập trung vào các môn mình muốn theo đuổi.
Bài thi và tải học tập là điểm cần làm rõ
Lo ngại lớn nhất là học sinh có thể phải chuẩn bị rộng hơn mà chưa chắc được đánh giá đúng năng lực chuyên biệt. Với khối Khoa học tự nhiên, dự thảo nêu ba bài thi: Toán nâng cao, Ngữ văn và bài đọc hiểu khoa học tự nhiên; giáo viên Nguyễn Thành Công cho biết Toán nâng cao có hệ số tối thiểu 2, còn hai bài kia hệ số 1. Thầy đặt vấn đề liệu điểm Toán hệ số 2 có phù hợp để tuyển học sinh vào các hướng Vật lý, Hóa học, Sinh học hay Tin học, khi bài đánh giá khoa học tự nhiên chỉ có hệ số 1.
Một giáo viên trường chuyên ở Hà Nội cũng cảnh báo khối này có thể nặng: học sinh định hướng Hóa học vẫn phải ôn cả Vật lý, Sinh học và Tin học, ngoài Toán bắt buộc; điều đó có nguy cơ làm tăng áp lực. Nỗi lo ấy đáng được xem xét nghiêm túc. Mục tiêu đánh giá toàn diện không nên biến thành yêu cầu học sinh ôn nhiều môn hơn mà thiếu căn cứ sư phạm rõ ràng cho trọng số và nội dung thi.
Đổi mới cần đi cùng lộ trình và tiêu chí minh bạch
Việc sắp xếp lại trường THPT chuyên và cấu trúc các khối được đặt trong bối cảnh giáo dục thay đổi: ngoại ngữ được thúc đẩy như công cụ hội nhập, trong khi AI làm giảm rào cản dịch thuật. Tuy nhiên, mục tiêu đào tạo chuyên Ngoại ngữ cũng cần được xác định rõ trong bối cảnh đó. Cùng lúc, cách gom Toán, Tin học với Vật lý, Hóa học, Sinh học vào một khối rộng đặt ra câu hỏi liệu các năng lực khác nhau có được nhận diện công bằng hay không.
Dự thảo dự kiến áp dụng mô hình mới từ năm học 2027-2028; trường chưa đủ điều kiện có thể áp dụng từ năm học 2028-2029, còn thời điểm cụ thể sẽ được công bố cùng kế hoạch tuyển sinh lớp 10. Khoảng thời gian chuẩn bị nên được dùng để công khai căn cứ xây dựng bài thi, thử nghiệm cách phân khối và tham vấn giáo viên, học sinh. Kết luận, tuyển sinh trường chuyên theo khối và cho chọn môn chuyên sau học kỳ I có tiềm năng mở rộng lựa chọn; nhưng chỉ đáng gọi là cải tiến nếu giảm được sự gò bó mà không đẩy thêm gánh nặng lên học sinh.






