Năm yêu cầu mới: Tín hiệu siết trách nhiệm để cứu tiến độ
Năm yêu cầu của Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc đối với Ban Chỉ đạo công trình trọng điểm lĩnh vực Công Thương và Xây dựng là gói chỉ đạo nhằm siết lại trách nhiệm, tháo gỡ vướng mắc hạ tầng và tăng tốc tiến độ các dự án trọng điểm Việt Nam, qua đó củng cố năng lực hạ tầng, bảo đảm an ninh năng lượng và tạo dư địa tăng trưởng mới cho nền kinh tế.
Tại hội nghị Ban Chỉ đạo công trình trọng điểm lần thứ nhất, Phó Thủ tướng chủ trì và giao Ban Chỉ đạo 5 yêu cầu cụ thể, nhấn mạnh đây là nhiệm vụ chính trị hàng đầu của các bộ, ngành, địa phương. Điểm đáng chú ý là ông không lập thêm một “siêu ủy ban” để ôm việc, mà yêu cầu làm rõ ai chịu trách nhiệm, việc gì, thời hạn nào, thẩm quyền đến đâu. Điều này cho thấy Chính phủ chọn hướng cải cách dựa trên kỷ luật thực thi hơn là mở rộng bộ máy. Nếu các yêu cầu này được thực hiện nghiêm túc, chúng có thể trở thành cú hích để kéo những dự án chậm trễ lâu năm về đúng quỹ đạo tiến độ dự án.
Bối cảnh: Vì sao phải “ra tay mạnh” với các dự án trọng điểm?
Các công trình, dự án trọng điểm Việt Nam trong lĩnh vực công nghiệp, thương mại và xây dựng được xác định là then chốt để thúc đẩy tăng trưởng, phát triển sản xuất, tăng năng lực hạ tầng và bảo đảm an ninh năng lượng, qua đó nâng sức cạnh tranh của nền kinh tế và tạo đà phát triển cho giai đoạn tới. Nói cách khác, đây là những dự án sẽ quyết định khả năng đạt mục tiêu tăng trưởng cao trong những năm tới.
Tuy vậy, báo cáo từ các bộ, ngành cho thấy hàng loạt vướng mắc hạ tầng vẫn chưa được xử lý dứt điểm: thủ tục đầu tư, quy hoạch, đất đai, giải phóng mặt bằng, vật liệu xây dựng, năng lực thực hiện và phối hợp giữa các cơ quan. Giải ngân vốn đầu tư công cho nhiều dự án xây dựng, giao thông còn thấp hơn mức bình quân cả nước, một số dự án chậm tiến độ kéo dài, thậm chí thủ tục giao, cho thuê đất cho các trạm dừng nghỉ trên tuyến cao tốc Bắc – Nam phía Đông vẫn bị ách tắc. Đây là lý do Phó Thủ tướng buộc phải “ra tay mạnh”, đặt ra yêu cầu rõ ràng với Ban Chỉ đạo và từng địa phương.
Giải phẫu 5 yêu cầu: Từ không thay thế chức năng đến siết kỷ luật
Điểm đầu tiên, Phó Thủ tướng khẳng định Ban Chỉ đạo không thay thế chức năng quản lý nhà nước của các bộ, ngành, địa phương và cũng không thay thế trách nhiệm của người đứng đầu. Đây là thông điệp quan trọng: không còn chỗ cho tâm lý “đẩy việc lên trên”, mọi nơi có thẩm quyền phải chủ động xử lý và chịu trách nhiệm về kết quả. Cách tiếp cận này nếu được quán triệt sẽ cắt giảm đáng kể tình trạng né tránh, đùn đẩy khiến tiến độ dự án bị kéo lùi.
Yêu cầu thứ hai là đổi cách làm việc theo hướng thực chất, chỉ tập trung vào những vấn đề liên ngành, liên vùng, có ý kiến khác nhau hoặc vướng mắc vượt thẩm quyền. Thứ ba, tăng cường phối hợp liên ngành, giao việc rõ người, rõ việc, rõ thời hạn, rõ thẩm quyền và kết quả kỳ vọng, bảo đảm dự án đúng tiến độ, chất lượng, an toàn, hiệu quả, tránh thất thoát, lãng phí. Thứ tư, Ban Chỉ đạo phải theo dõi sát, kịp thời báo cáo và xử lý các vấn đề vượt thẩm quyền, không chờ đến kỳ họp. Và thứ năm, phải xử lý nghiêm các trường hợp chậm trễ, thiếu trách nhiệm, đồng thời khen thưởng kịp thời tập thể, cá nhân hoàn thành tốt nhiệm vụ. Đây là bước siết kỷ luật hiếm khi được nói thẳng ở cấp chỉ đạo cao như vậy.
Tác động thực tế: Cao tốc, đường sắt, điện lực và túi tiền người dân
Các yêu cầu không dừng ở khẩu hiệu mà đi kèm danh sách nhiệm vụ cụ thể cho từng địa phương và lĩnh vực. Với các dự án cao tốc, nhiều tỉnh được giao hoàn thiện báo cáo tiền khả thi, khả thi hoặc điều chỉnh chủ trương đầu tư như Quảng Ngãi, Phú Thọ, Đồng Nai, Lâm Đồng; các đoạn thuộc Vành đai 4 TP.HCM cũng phải hoàn thiện thủ tục triển khai các dự án thành phần để thi công đồng bộ. Về giải phóng mặt bằng, Đồng Nai phải bàn giao toàn bộ phần còn lại của cao tốc Biên Hòa – Vũng Tàu trong tháng 10, trong khi TP.HCM, Tây Ninh, Đồng Tháp phải lập kế hoạch bàn giao mặt bằng cho tuyến TP.HCM – Trung Lương – Mỹ Thuận.
Ở tầm dài hạn, các dự án đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam và Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng được yêu cầu đẩy nhanh bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, ưu tiên bàn giao những khu vực đủ điều kiện thi công. Song song, các dự án nguồn điện trong Quy hoạch điện VIII chưa có nhà đầu tư phải hoàn tất lựa chọn nhà đầu tư trong quý IV/2026 để bảo đảm cân đối cung – cầu điện và an ninh năng lượng giai đoạn 2028–2030. Khi các nút thắt này được tháo gỡ vướng mắc, người dân sẽ hưởng lợi trực tiếp: đi lại nhanh hơn, chi phí logistics giảm, nguồn điện ổn định hơn, áp lực tăng giá xây dựng được kiềm chế nhờ cập nhật kịp thời giá vật liệu và chỉ số giá xây dựng.
Từ tháo gỡ vướng mắc đến cải cách chính sách hạ tầng
Điểm tích cực của đợt chỉ đạo này là Chính phủ không chỉ “chữa cháy” cho vài dự án cụ thể mà đang dùng các dự án trọng điểm Việt Nam như một phép thử cho cải cách chính sách hạ tầng. Các bộ, ngành, địa phương được yêu cầu coi đây là nhiệm vụ chính trị ưu tiên, thể hiện tinh thần chủ động, quyết liệt trong lãnh đạo, tập trung xử lý nhanh khó khăn, đẩy mạnh triển khai và giải ngân, bảo đảm dự án đúng tiến độ và chất lượng. Đồng thời, Phó Thủ tướng yêu cầu đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong theo dõi, quản lý tiến độ, xây dựng cơ chế cảnh báo sớm với các công trình có nguy cơ chậm tiến độ.
Tuy nhiên, thành công hay thất bại sẽ phụ thuộc vào mức độ thực thi ở cấp cơ sở. Nếu các yêu cầu “rõ người, rõ việc, rõ thời hạn, rõ thẩm quyền” không đi kèm đánh giá, khen thưởng và xử lý kỷ luật thực chất, nguy cơ mọi thứ quay lại quỹ đạo cũ là rất lớn. Ngược lại, nếu kỷ luật tiến độ dự án được áp dụng nghiêm, việc tháo gỡ vướng mắc hạ tầng lần này có thể tạo tiền lệ tốt: bộ máy không phình to, nhưng vận hành hiệu quả hơn, người dân được hưởng dịch vụ hạ tầng tốt hơn, doanh nghiệp có môi trường đầu tư rõ ràng hơn. Đó mới là thước đo cuối cùng cho cam kết cải cách của Chính phủ.
