Bỏ cộng điểm IELTS là gì và vì sao gây tranh cãi?
“Bỏ cộng điểm IELTS” là việc Bộ GDĐT dự kiến ngừng công nhận điểm cộng từ chứng chỉ ngoại ngữ như IELTS trong xét tuyển đại học, nghĩa là thí sinh vẫn có thể dùng chứng chỉ để quy đổi môn ngoại ngữ hoặc đáp ứng yêu cầu chương trình đào tạo bằng tiếng Anh nhưng không còn được cộng thêm điểm ưu tiên chỉ vì sở hữu chứng chỉ đó, làm thay đổi chiến lược học tập của hàng nghìn học sinh đã đầu tư nhiều năm cho các kỳ thi này. Cốt lõi của tranh cãi nằm ở chỗ chính sách giáo dục thay đổi quá nhanh so với lộ trình chuẩn bị của học sinh. Trong mùa xét tuyển đại học 2026, thí sinh có chứng chỉ ngoại ngữ hoặc quốc tế được cộng tới 1,5 điểm, tổng điểm cộng tối đa là 3/30 điểm. Việc thông báo từ xét tuyển đại học 2027 không còn cộng điểm IELTS khiến nhiều em lớp 12, 11, 10 và phụ huynh nói thẳng là bị “đứng hình”, vì toàn bộ kế hoạch học tập dựa trên lợi thế chứng chỉ IELTS bỗng dưng mất ý nghĩa.
Học sinh, phụ huynh: từ kỳ vọng thành cảm giác bất công
Nhìn từ phía gia đình và học sinh, bỏ cộng điểm IELTS là một cú sốc tâm lý rõ rệt. Nhiều phụ huynh đã cho con học IELTS từ lớp 10 với kỳ vọng đây là “tấm vé cộng điểm” để vào trường top, nên khi nghe tin xét tuyển đại học 2027 không dùng điểm cộng chứng chỉ ngoại ngữ, cảm giác đầu tiên là bất ngờ và bất công. Học sinh lớp 12, đặc biệt lứa 2K9, là nhóm chịu tác động trực tiếp vì đã chốt khối thi, dồn thời gian ôn chứng chỉ IELTS chỉ để nhận thêm tối đa 1,5 điểm mà nay lợi thế đó không còn. Đáng chú ý là nhiều em vừa thi chứng chỉ IELTS với mục đích được cộng điểm vào mùa xét tuyển năm sau, nhưng giờ phát hiện chứng chỉ không còn được tính theo cách từng được quảng bá. Quyết định bỏ cộng điểm IELTS có thể đảo lộn toàn bộ kế hoạch học tập của cả gia đình: từ lịch học, phân bổ thời gian cho các môn khác đến tài chính đã đổ vào luyện thi. Đây không chỉ là chuyện thay đổi kỹ thuật xét tuyển đại học, mà là cảm giác niềm tin vào sự ổn định chính sách giáo dục bị thử thách.
Nhà trường, giáo viên: cơ hội chấm dứt cuộc đua IELTS lệch lạc
Ở chiều ngược lại, nhiều giáo viên và lãnh đạo trường phổ thông lại ủng hộ bỏ cộng điểm IELTS vì coi đây là một bước điều chỉnh cần thiết của chính sách giáo dục. Họ nhìn thấy rõ mặt trái của cuộc đua chứng chỉ: chi phí học IELTS cao, đòi hỏi thời gian ôn luyện lớn, khiến học sinh bị cuốn vào mục tiêu điểm số hơn là phát triển năng lực toàn diện. Thầy Nguyễn Trung Nguyên nhận định bỏ cộng điểm ưu tiên với học sinh có chứng chỉ IELTS là quyết định đúng, giúp chứng chỉ “trả về đúng vị trí” – dành cho người cần du học hoặc xin việc, thay vì biến thành chiếc vé ưu tiên trong xét tuyển đại học. Nhiều lãnh đạo trường cũng cho rằng chính sách mới giúp giảm bất bình đẳng giữa học sinh thành thị có điều kiện tiếp cận khóa IELTS và học sinh nông thôn hoặc gia đình khó khăn, vốn rất khó chạm tới các khóa học và kỳ thi này. Khi một năng lực tiếng Anh vừa xuất hiện trong điểm xét tuyển vừa được cộng thêm, thứ tự thí sinh bị bóp méo theo hướng ưu tiên người có điều kiện hơn là người thực sự học tốt.
Vì sao quyết định lại được đưa ra lúc này?
Thời điểm công bố dự thảo bỏ cộng điểm chứng chỉ ngoại ngữ cho xét tuyển đại học có lẽ không phải ngẫu nhiên. Bộ GDĐT nêu rõ lo ngại về bất bình đẳng: cơ hội tiếp cận các kỳ thi, chứng chỉ được cộng điểm phụ thuộc mạnh vào điều kiện kinh tế, địa bàn, khả năng chi trả, trong khi mục tiêu của xét tuyển đại học là đo năng lực học thuật chứ không phải ví tiền gia đình. Bên cạnh đó, việc để một năng lực được ghi nhận hai lần – vừa trong điểm xét tuyển, vừa dưới dạng điểm cộng – làm sai lệch thứ tự thí sinh. Quyết định này cũng phản ánh áp lực phải “hạ nhiệt” cuộc chạy đua IELTS đang lấn át các năng lực khác. Khi đề thi tốt nghiệp, đặc biệt môn tiếng Anh, ngày càng khó, học sinh có chứng chỉ IELTS được lợi thế rõ rệt, còn các em không tiếp cận được chứng chỉ thì yếu thế, tạo cảm giác hệ thống xét tuyển đại học ưu ái một nhóm nhất định. Dù vậy, việc thông báo thay đổi khi nhiều em đã sở hữu chứng chỉ, chuẩn bị hồ sơ tuyển sinh là một điểm trừ lớn về cách quản lý và truyền thông chính sách.
Cần một lộ trình chuyển đổi tử tế, không để học sinh “gánh” hết rủi ro
Về hướng đi, bỏ cộng điểm IELTS trong xét tuyển đại học là hợp lý, nhưng cách thực hiện cần tôn trọng lộ trình của người học. Phụ huynh mong Bộ GDĐT đảm bảo sự ổn định để học sinh có thể “về đích” an toàn; nếu điều chỉnh, cần công bố từ khi các em mới vào lớp 10 hoặc có lộ trình đủ dài để gia đình chủ động chuẩn bị. Đây là yêu cầu tối thiểu với bất kỳ chính sách giáo dục tác động trực tiếp đến cả một thế hệ. Từ góc nhìn hệ thống, thông điệp nên rõ ràng: chứng chỉ IELTS vẫn có giá trị trong quy đổi điểm môn ngoại ngữ và đáp ứng yêu cầu các chương trình đào tạo bằng tiếng Anh, nhưng không còn là “lá bùa cộng điểm” trong xét tuyển đại học. Như thầy Nguyễn Trung Nguyên đề nghị, quyết định hợp lý này cần được triển khai theo lộ trình, tránh đảo lộn kế hoạch học tập đã hình thành. Nếu biết biến cú sốc hiện tại thành bước chuyển có tính dự báo, giáo dục phổ thông sẽ buộc phải quay về mục tiêu phát triển năng lực toàn diện, thay vì chạy theo một chứng chỉ duy nhất.
