Phòng thực hành STEM: Khi biên cương có thêm một cánh cửa tri thức
Phòng thực hành STEM là không gian học tập được trang bị thiết bị công nghệ, dụng cụ thí nghiệm và mô hình cho phép học sinh thiết kế, lắp ráp, thử nghiệm và giải quyết vấn đề bằng kiến thức liên môn thay vì chỉ nghe giảng và ghi chép, qua đó hình thành thói quen quan sát, đặt câu hỏi và tìm lời giải cho các tình huống thực tiễn trong đời sống vùng cao. Điều đáng nói là những căn phòng như vậy giờ xuất hiện ngay tại vùng cao Lai Châu và nơi biên giới Phong Thổ, chứ không chỉ ở các đô thị. Đầu năm 2026, ba phòng thực hành STEM tại Trường THPT Mường Tè, THPT Chuyên Lê Quý Đôn và THCS số 1 Tân Uyên được bàn giao với tổng kinh phí 10,5 tỷ đồng cho khảo sát, cải tạo và lắp đặt thiết bị phục vụ thực hành. Cùng mạch đó, ngày 25-9-2026, phòng thực hành giáo dục STEM đầu tiên của trường nội trú PETROVIETNAM - Phong Thổ mở cửa đón học sinh vùng biên giới. Ở đây, giáo dục vùng biên giới không còn là những bài giảng khô khan, mà là những giờ học bằng trải nghiệm với kính hiển vi, robot, máy in 3D, mô hình điện gió và cả giàn khoan dầu khí. Khi doanh nghiệp đặt phòng thực hành STEM ngay trong trường học vùng cao, họ không chỉ trao thiết bị, mà đang tô lại vị thế của tri thức ở nơi trước kia thiếu thốn nhất.
Học bằng trải nghiệm: Từ mô hình nhỏ đến thói quen tư duy lớn
Không thể nói đến phòng thực hành STEM mà bỏ qua triết lý học bằng trải nghiệm. Trong không gian mới của các trường ở Lai Châu, một vấn đề đặt ra trong giờ học có thể được chuyển thành mô hình, kiến thức khô khan được kiểm chứng bằng thí nghiệm, còn ý tưởng của học sinh trở thành sản phẩm để thử nghiệm và cải tiến. Đây là cú xoay trục quan trọng so với cách dạy truyền thống vốn nặng lý thuyết. Giá trị của cách học này nằm ở quá trình chứ không chỉ ở sản phẩm cuối cùng: khi mô hình chưa hoạt động, học sinh cần tìm nguyên nhân; khi thiết kế chưa phù hợp, các em phải điều chỉnh và chấp nhận thử nhiều lần. Đó là thói quen khoa học: kiên nhẫn, phân tích, không ngại thất bại. Những khái niệm về dầu khí, năng lượng – tưởng xa lạ với học sinh vùng cao – được biến thành trải nghiệm trực quan, khơi gợi tò mò và niềm yêu thích khám phá. Nói thẳng, không gian STEM vùng cao chỉ có ý nghĩa khi nó làm thay đổi cách nhìn của thầy cô lẫn học trò: từ “học thuộc” sang “tự làm, tự hỏi, tự hiểu”. Nếu nhà trường chỉ dùng phòng thực hành STEM như một phòng học đẹp hơn, toàn bộ tiềm năng của nó sẽ bị lãng phí.
Từ lớp học đến Ngày hội Khoa học: Hình thành hệ sinh thái STEM vùng cao
Một phòng thực hành STEM là khởi đầu, nhưng để STEM vùng cao có sức sống, cần cả một hệ sinh thái học bằng trải nghiệm. Tại Lai Châu, các phòng học STEM ở Trường THPT Chuyên Lê Quý Đôn, THPT Mường Tè, THCS Tân Uyên đã được kết nối với Ngày hội Khoa học, sáng tạo và STEM cấp tỉnh năm 2026. Chính sân chơi đó cho phép học sinh bê sản phẩm từ phòng thực hành ra giới thiệu, thuyết trình và giao lưu. Nếu phòng thực hành STEM tạo ra không gian thực hành thường xuyên, thì Ngày hội đóng vai trò như mảnh đất thử sức: sản phẩm được đánh giá, chất vấn, phản biện, buộc học sinh nâng cấp ý tưởng. Từ thiết bị được đầu tư đến hàng chục sản phẩm xuất hiện tại Ngày hội, STEM đang dần tạo một hệ sinh thái nhỏ trong giáo dục Lai Châu. Ở một tỉnh vùng cao, đó là bước tiến không nên bị coi là “phụ trợ”, mà là tín hiệu cho thấy học sinh vùng sâu hoàn toàn có thể tham gia cuộc chơi khoa học – sáng tạo, nếu cơ hội được mở đúng cách. Sự kiện cấp tỉnh như vậy cũng là thông điệp gửi ngược về phía doanh nghiệp: đầu tư phòng thực hành STEM không phải hoạt động hình thức, mà đang tạo đầu ra cụ thể – những sản phẩm, dự án, con người biết đặt câu hỏi và bảo vệ ý tưởng của mình.
STEM nơi biên cương: Doanh nghiệp gieo hạt, học sinh mở đường
Câu chuyện phòng thực hành STEM ở Phong Thổ đặt trong bối cảnh rộng hơn: chủ trương xây dựng hệ thống trường phổ thông nội trú liên cấp tại các xã biên giới đất liền, với tầm nhìn dùng tri thức làm nền tảng bền vững để phát triển con người và giữ vững biên cương. Trường nội trú PETROVIETNAM - Phong Thổ ra đời để đón con em đồng bào các dân tộc ở khu vực biên giới, đưa khoảng cách từ nhà đến lớp học xuống chỉ còn vài bước chân giữa lớp và khu nội trú. Trong tổng nguồn lực khoảng 280 tỷ đồng cho ngôi trường này, PETROVIETNAM đảm nhận phần tài trợ chủ lực 245 tỷ đồng trên tổng mức đầu tư ban đầu 250 tỷ đồng. Đi cùng đó là chương trình STEM Innovation với 108 phòng học STEM sau 1 năm triển khai, trong đó 91 trường tham gia hệ thống FabLab của MIT, đưa Việt Nam dẫn đầu châu Á và nằm trong Top 5 thế giới về số lượng FabLab tham gia mạng lưới. Đây không chỉ là con số ấn tượng, mà cho thấy doanh nghiệp có thể kéo biên cương bước vào mạng lưới tri thức toàn cầu. Cũng quan trọng không kém, lãnh đạo Tập đoàn đã tuyên bố việc hoàn thành một ngôi trường khang trang và hệ thống phòng STEM mới chỉ là điểm khởi đầu cho cam kết đồng hành dài hạn với sự nghiệp giáo dục vùng biên giới. Nếu lời cam kết này được giữ vững, học sinh Phong Thổ không chỉ có thêm một phòng thực hành STEM, mà có cả một đường dài để nuôi dưỡng ước mơ khoa học ngay trên mảnh đất biên cương.
Kết luận: Khi doanh nghiệp bước vào lớp học vùng sâu
Nhìn lại những phòng thực hành STEM ở Lai Châu và Phong Thổ, điểm chung nổi bật là sự hiện diện rõ ràng của doanh nghiệp trong lớp học vùng sâu. Họ không xuất hiện bằng khẩu hiệu, mà bằng kính hiển vi, robot, máy in 3D, mô hình giàn khoan, điện gió và những giờ học bằng trải nghiệm cụ thể. Từ đó, giáo dục vùng biên giới có thêm chiều sâu: tri thức gắn với năng lượng, dầu khí, môi trường; bài học gắn với bài toán thực tế của cộng đồng. Nhưng chính quyền hay doanh nghiệp không thể làm thay công việc của giáo viên. STEM vùng cao chỉ bền vững nếu thầy cô biết biến vấn đề của địa phương thành bài học, biến bài học thành nhiệm vụ và trao cho học sinh cơ hội tự tìm lời giải. Khi những phòng thực hành STEM kết nối với Ngày hội Khoa học cấp tỉnh, với mạng lưới FabLab quốc tế, học sinh vùng cao có cơ hội ngang ngửa trong cuộc đua sáng tạo – điều mà vài năm trước khó ai dám nghĩ. Có thể nói, mỗi phòng thực hành STEM được mở ở vùng biên giới là một lời khẳng định: biên cương không chỉ có đồn, có chốt, mà còn có lớp học nơi tri thức được coi là “hạt nhân” cho sự phát triển lâu dài, và doanh nghiệp đang giữ vai trò người châm ngòi cho quá trình ấy.
