Từ tỉnh biên giới thành cửa ngõ logistics khu vực
Chiến lược logistics cửa khẩu Tây Ninh là kế hoạch biến không gian biên giới dài 369 km với 21 cửa khẩu thành mạng lưới trung tâm logistics khu vực, kết nối chuỗi công nghiệp – dịch vụ trong tỉnh với hệ thống cảng biển phía Nam và hành lang kinh tế Xuyên Á, nhằm giảm chi phí lưu thông hàng hóa, nâng sức cạnh tranh và đưa kinh tế biên giới trở thành trục tăng trưởng mới. Điểm đáng chú ý là tỉnh không coi logistics như dịch vụ phụ trợ, mà như một cấu phần hạ tầng kinh tế cốt lõi để tái tổ chức không gian phát triển. UBND tỉnh đã phê duyệt Đề án phát triển dịch vụ logistics theo Quyết định số 19298/QĐ-UBND ngày 16/10/2026, đặt mục tiêu logistics trở thành động lực tăng trưởng mới. Đồng thời, một đề án riêng về phát triển kinh tế biên giới gắn với quốc phòng, an ninh đến 2035, định hướng 2050 đang được lấy ý kiến, cho thấy tầm nhìn dài hạn và gắn kết chặt giữa an ninh và tăng trưởng.
Hai trung tâm logistics Mộc Bài – Long An: cặp cửa khẩu – cảng biển chiến lược
Tây Ninh đang đặt cược vào cặp trung tâm logistics cấp vùng tại Mộc Bài và khu vực phụ cận Cảng quốc tế Long An như hai “đầu mối” của trục cửa khẩu – cảng biển. Tại Mộc Bài, định hướng là kho ngoại quan, khu bảo thuế và dịch vụ giá trị gia tăng phục vụ giao thương qua biên giới, biến nơi đây thành điểm tập kết, phân loại và gia công hàng hóa trước khi đi sâu vào thị trường ASEAN. Khu vực gần Cảng quốc tế Long An được thiết kế như trạm trung chuyển container, nơi kết nối vận tải đa phương thức và hỗ trợ luân chuyển hàng hóa qua cảng biển. Theo quy hoạch, toàn tỉnh sẽ có 17 trung tâm logistics với hơn 1.200 ha, trong đó 4 trung tâm ở khu vực biên giới, trọng điểm là Mộc Bài. Nếu triển khai đúng nhịp, Tây Ninh không chỉ giảm thời gian lưu chuyển, chi phí logistics cho doanh nghiệp mà còn dịch chuyển dòng hàng xuất nhập khẩu về phía mình, thay vì để hàng hóa “chảy thẳng” qua các cửa ngõ khác. Việc kết nối cửa khẩu với cảng biển được định hướng như trục xương sống của chiến lược này.
Hành lang kinh tế Xuyên Á và bài toán chuỗi công nghiệp – dịch vụ
Tây Ninh đang nhìn logistics cửa khẩu không chỉ ở góc độ vận tải, mà như công cụ để bám vào hành lang kinh tế Xuyên Á và leo lên nấc thang cao hơn trong chuỗi giá trị khu vực. Với vị trí kết nối Thành phố Hồ Chí Minh với Campuchia, Thái Lan và tiểu vùng Mê Kông mở rộng, tỉnh có cơ hội trở thành điểm trung chuyển hàng hóa và dịch vụ cho cả tuyến Xuyên Á. Theo Giám đốc Sở Công Thương Trương Tấn Sơn, phát triển logistics là giải pháp để khai thác lợi thế cửa khẩu, nâng khả năng tham gia chuỗi cung ứng khu vực và toàn cầu. Đề án kinh tế biên giới đặt mục tiêu đến 2030, kim ngạch xuất nhập khẩu qua biên giới chiếm hơn 20% tổng kim ngạch của tỉnh, giai đoạn 2031–2035 tăng lên hơn 30%. Đây là mục tiêu tham vọng, chỉ khả thi nếu chuỗi công nghiệp – dịch vụ dọc hành lang được hình thành, từ vùng nguyên liệu, công nghiệp chế biến đến dịch vụ logistics, kiểm định, phân phối. Tầm nhìn đến 2050, Tây Ninh muốn trở thành trung tâm kinh tế biên giới và cửa ngõ giao thương với hành lang kinh tế xuyên Á, nghĩa là phải cạnh tranh trực tiếp với các điểm trung chuyển khác trong khu vực.
Sông Vàm Cỏ Đông: từ dự án nạo vét thành hành lang logistics thủy
Nếu đường bộ là trục truyền thống, thì sông Vàm Cỏ Đông được xem là “con bài chiến lược” để Tây Ninh mở thêm một hành lang logistics khu vực, kết nối cảng sông với cảng biển. Sau sáp nhập với Long An, tỉnh có lợi thế hiếm: vừa giáp Campuchia, vừa có khả năng nối với Thành phố Hồ Chí Minh và biển qua hệ thống sông Vàm Cỏ – Soài Rạp. Quan điểm được các chuyên gia nhấn mạnh là không coi Vàm Cỏ Đông như một dự án nạo vét đơn lẻ, mà phải xây dựng chuỗi “cửa khẩu – khu công nghiệp – cảng sông – cảng biển”. Đề xuất phát triển Vàm Cỏ Đông thành hành lang logistics kết nối xuyên biên giới, công nghiệp và cảng biển đặt ra yêu cầu quy hoạch theo tuyến ổn định cho sà lan container, hàng rời, hàng nguy hiểm; xác định vị trí cảng tổng hợp, cảng chuyên dùng, ICD và bến gom hàng. Nếu làm bài bản, tuyến thủy này có thể chia sẻ tải với đường bộ, giảm chi phí logistics vốn đang chiếm tỷ trọng cao trong giá thành sản phẩm và giảm phụ thuộc vào hạ tầng đường bộ đang quá tải.
Tác động tới doanh nghiệp và người dân: cơ hội đi kèm thách thức
Điểm tích cực rõ nhất của chiến lược phát triển kinh tế biên giới và logistics cửa khẩu Tây Ninh là khả năng giảm chi phí lưu thông hàng hóa, rút ngắn thời gian vận chuyển, thông quan, lưu kho cho doanh nghiệp. Khi mạng lưới trung tâm logistics, kho bãi, phân phối, kiểm định được hình thành gắn với các cửa khẩu lớn như Mộc Bài, Xa Mát, Tân Nam, Bình Hiệp, doanh nghiệp sẽ có dịch vụ xuyên suốt từ nơi sản xuất đến cửa khẩu và cảng biển. Điều này mở rộng cơ hội xuất khẩu cho nông sản, thực phẩm, cơ khí, công nghiệp hỗ trợ, đồng thời tạo thêm việc làm và dịch vụ cho người dân vùng biên. Tuy vậy, chi phí logistics hiện vẫn chiếm tỷ trọng cao trong giá thành, thời gian trung chuyển còn phụ thuộc nhiều vào hạ tầng kết nối. Nếu cải cách hành chính, chuyển đổi số trong logistics không đi kèm đầu tư hạ tầng giao thông và thủy nội địa, lợi ích sẽ bị hạn chế. Tỉnh đã xác định phát triển logistics gắn với bảo đảm an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội tại 19 xã biên giới, phòng chống buôn lậu, tội phạm xuyên quốc gia và xuất nhập cảnh trái phép – đây là điều kiện tiên quyết để kinh tế biên giới tăng trưởng bền vững.
