Kế hoạch lớn, nhưng cần nhìn rõ hai mốc triển khai
Mạng lưới metro TP.HCM là hệ thống đường sắt đô thị được quy hoạch để phục vụ đi lại trong thành phố và kết nối các đô thị, đầu mối giao thông trong vùng. Thành phố dự kiến khởi công 5 tuyến metro vào cuối năm 2026, song ba đoạn được nêu cụ thể cho mốc tháng 12 là Metro số 1 từ Thành phố mới Bình Dương đến Suối Tiên, Metro số 2 từ Thủ Dầu Một đến TP.HCM và Metro số 6 từ Tân Sơn Nhất đến Phú Hữu.
Hai con số này không nên bị đánh đồng: kế hoạch tổng thể đề cập năm tuyến, còn thông tin về ba dự án tháng 12 xác định rõ các đoạn dự kiến khởi công trong đợt đó. Ba tuyến còn lại trong danh sách năm tuyến là Metro số 2 từ Tham Lương kéo dài tới khu đô thị Tây Bắc, tuyến Thủ Thiêm - Long Thành và tuyến số 2 nối ga Tao Đàn với Thủ Dầu Một theo cách gọi trong nguồn tổng quan. Cách phân biệt này giúp người dân biết dự án nào có mốc và phạm vi được nêu rõ, thay vì hiểu rằng cả năm tuyến đều chắc chắn đồng loạt khởi công cùng thời điểm.
Ba đoạn tuyến được gọi tên cụ thể
Metro số 1 đoạn Thành phố mới Bình Dương - Suối Tiên dài khoảng 32,8 km, dự kiến có 24 nhà ga và kết nối với tuyến Bến Thành - Suối Tiên hiện hữu. Tuyến Metro số 2 từ Thủ Dầu Một đến TP.HCM dài khoảng 33,2 km, cũng dự kiến có 24 nhà ga; hướng tuyến nối ga S5 với ga Tao Đàn. Dự án này dự kiến khởi công tháng 12/2026 và hoàn thành năm 2030.
Metro số 6 giai đoạn 1, đoạn Tân Sơn Nhất - Phú Hữu, dài khoảng 22,9 km, gồm phần đi ngầm và trên cao, với 17 nhà ga theo phương án được nêu. Điểm cuối kết nối với tuyến đường sắt Thủ Thiêm - Long Thành, tạo thêm lựa chọn di chuyển bằng đường sắt giữa khu vực sân bay Tân Sơn Nhất và tuyến kết nối sân bay Long Thành. Đây là hướng đầu tư có ý nghĩa thực tế: metro không chỉ đưa khách vào trung tâm mà còn có thể nối các đầu mối vốn thường khiến hành trình liên vùng phụ thuộc vào đường bộ.
Khởi công metro vẫn là mục tiêu kế hoạch, không đồng nghĩa các tuyến sẽ lập tức phục vụ hành khách. Các mốc tiếp theo còn phụ thuộc vào phê duyệt, chuẩn bị mặt bằng và tiến độ xây dựng.
Hạ tầng lớn đi cùng bài toán mặt bằng
Quy mô đầu tư đường sắt đô thị đang tăng nhanh, nhưng tiến độ không chỉ được quyết định bởi thiết kế hay công trường. Riêng dự án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư cho Metro số 2 đoạn Thủ Dầu Một - TP.HCM dự kiến ảnh hưởng khoảng 85,8 ha, liên quan 2.652 trường hợp; trong đó 2.092 trường hợp bị thu hồi một phần đất và 560 trường hợp bị thu hồi toàn bộ. Đây là tác động cụ thể mà các hộ dân cần được thông tin minh bạch, cùng phương án bồi thường và bố trí nơi ở mới đúng quy định.
Thành phố đang bước vào giai đoạn đầu tư mạnh nhất để phát triển mạng lưới metro, hướng tới 255 km vào năm 2030 và hơn 500 km vào năm 2035. Mục tiêu này cho thấy vì sao các dự án được thúc đẩy ngay từ giai đoạn hiện tại: một mạng lưới đủ dài có thể mở thêm lựa chọn sống ngoài trung tâm, đồng thời kết nối các đô thị và đầu mối giao thông trong vùng. Tuy nhiên, con số chiều dài chỉ có ý nghĩa khi đi cùng tiến độ thực tế, kết nối thuận tiện và chính sách giải phóng mặt bằng thỏa đáng.
Theo kế hoạch được nêu, tuyến Thủ Thiêm - Long Thành dự kiến được phê duyệt trong tháng 11, còn các tuyến khác dự kiến được phê duyệt muộn nhất trong tháng 12. Vì vậy, bước cần theo dõi không chỉ là lễ khởi công mà còn là quyết định phê duyệt và việc hoàn tất các khâu chuẩn bị.
Tóm lại, kế hoạch 5 tuyến cho thấy TP.HCM muốn chuyển nhanh từ quy hoạch sang đầu tư hạ tầng, nhưng ba đoạn có thông tin khởi công tháng 12/2026 mới là những dự án được nêu cụ thể nhất. Người dân sẽ chỉ cảm nhận được lợi ích khi các mốc được biến thành công trình đúng tiến độ, kết nối hiệu quả và xử lý thỏa đáng tác động tới cộng đồng.
