Bước ngoặt lợi nhuận sau 8 năm lỗ: câu chuyện đảo chiều tại Nghi Sơn
Nhà máy Lọc hóa dầu Nghi Sơn là tổ hợp lọc hóa dầu quy mô lớn, sau nhiều năm vận hành thương mại với tình trạng lỗ lũy kế cao, đã lần đầu ghi nhận lợi nhuận dương nhờ chiến lược đa dạng hóa dầu thô, tối ưu vận hành và kiểm soát chi phí, qua đó cải thiện biên lợi nhuận và tăng sức chống chịu trước biến động nguồn cung toàn cầu. Đây không chỉ là một kết quả tài chính tích cực, mà còn là tín hiệu cho thấy ngành lọc hóa dầu trong nước có thể tự thích nghi trước các cú sốc địa chính trị nếu dám thay đổi cách đảm bảo an ninh năng lượng. Việc nhà máy báo lãi sau thuế gần 14.000 tỉ đồng trong 8 tháng đầu năm và khẳng định đây là năm đầu tiên lợi nhuận dương kể từ khi vận hành thương mại cho thấy mô hình kinh doanh đã thực sự đổi hướng, thay vì tồn tại nhờ kỳ vọng dài hạn. Đáng chú ý hơn, khoản nộp ngân sách khoảng 18.000 tỉ đồng trong cùng kỳ chứng minh Lọc hóa dầu Nghi Sơn đã bước ra khỏi “vùng an toàn” của một dự án hạ tầng lớn và bắt đầu tạo giá trị rõ ràng cho nền kinh tế. Từ góc nhìn người tiêu dùng, việc một nhà máy chiếm tỷ trọng lớn nguồn cung xăng dầu trong nước vận hành ổn định và sinh lời là điều đáng mong đợi hơn bất kỳ con số doanh thu nào.
Đa dạng hóa dầu thô: từ phụ thuộc Kuwait đến 10 nguồn mới
Nếu phải chọn một yếu tố thay đổi cục diện, đó là quyết định thoát khỏi sự phụ thuộc gần như tuyệt đối vào dầu thô Kuwait. Trong bối cảnh xung đột tại Trung Đông làm gián đoạn tuyến hàng hải và nguồn cung từ Kuwait, nhà máy đã buộc phải chuyển sang chế biến gần như hoàn toàn dầu thô ngoài Kuwait từ cuối tháng 3 đến hết tháng 8, biến nguy cơ thiếu nguyên liệu thành cơ hội đa dạng hóa cấu trúc nguồn cung. Đây không phải phản ứng chắp vá, mà là bước đi có chuẩn bị: doanh nghiệp đã khởi động chiến lược này từ giữa năm trước, thử nghiệm thành công những lô dầu ngoài Kuwait trước khi chiến sự bùng nổ. Theo thông tin từ chương trình chia sẻ, Lọc hóa dầu Nghi Sơn đến nay đã chế biến thành công 10 loại dầu thô ngoài Kuwait Export Crude, mở rộng đáng kể khả năng lựa chọn nguồn nguyên liệu và giảm rủi ro khi một khu vực cung cấp gặp sự cố. Có thể trích lại như một “tuyên ngôn” chiến lược: "Nhà máy Lọc hóa dầu Nghi Sơn đã xử lý thành công 10 loại dầu thô mới, giúp tăng khả năng lựa chọn nguồn cung và giảm biến động rủi ro thị trường". Đằng sau con số 10 là tư duy an ninh năng lượng theo hướng linh hoạt, coi đa dạng hóa dầu thô là lớp phòng thủ đầu tiên trước bất ổn địa chính trị.
Tối ưu vận hành, kiểm soát chi phí và bài toán biên lợi nhuận
Đa dạng hóa dầu thô chỉ là một nửa câu chuyện; nửa còn lại nằm ở khả năng vận hành nhà máy với hiệu suất cao, chi phí được kiểm soát và biên lợi nhuận được nâng lên thay vì bị bào mòn bởi giá dầu tăng. Trong 8 tháng đầu năm, công suất trung bình tại phân xưởng chưng cất khí quyển (CDU) đạt khoảng 110,9%, có thời điểm nhà máy vận hành ở mức 125%, cho thấy quyết tâm không để dây chuyền đắt đỏ này hoạt động dưới tiềm năng. Khi nguồn dầu thô biến động mạnh, nhà máy đã chọn cách giảm sản xuất hóa dầu – vốn chiếm khoảng 15–16% tổng sản lượng – để tập trung tối đa vào xăng, dầu diesel và các sản phẩm lọc dầu theo đúng cấu trúc thiết kế, qua đó tăng thêm 15–17% nguồn xăng dầu bù đắp thiếu hụt trong nước. Điều đáng chú ý là ban lãnh đạo nhấn mạnh hiệu quả không phụ thuộc đơn thuần vào giá nhiên liệu đầu vào, mà phụ thuộc nhiều hơn vào biên lợi nhuận lọc dầu. Trong bối cảnh giá dầu thô tăng khoảng 63% so với đầu năm, nhà máy vẫn duy trì hoạt động ổn định nhờ tối ưu nguồn dầu, vận hành hiệu quả và tận dụng diễn biến tích cực của giá nhóm nhiên liệu chưng cất. Nói cách khác, đây là sự kết hợp giữa chiến lược nguồn cung linh hoạt và kỷ luật vận hành, thay vì kỳ vọng may mắn từ thị trường năng lượng.
Tác động tới thị trường xăng dầu và người tiêu dùng
Thành quả kinh doanh của Lọc hóa dầu Nghi Sơn không phải câu chuyện nội bộ doanh nghiệp; nó tác động trực tiếp tới thị trường và người tiêu dùng. Hiện nhà máy đáp ứng khoảng 35–40% nhu cầu xăng dầu trong nước, nghĩa là mọi trục trặc trong vận hành đều có thể nhanh chóng phản chiếu lên giá bán lẻ và nguồn cung tại các cây xăng. Khi phải chuyển sang dầu thô ngoài Kuwait và chịu nguy cơ thiếu nguyên liệu, nhà máy đã lựa chọn hy sinh một phần sản lượng hóa dầu để ưu tiên sản lượng xăng và dầu diesel, giúp nguồn cung xăng dầu trong nước cơ bản được duy trì thay vì rơi vào kịch bản thiếu hụt kéo dài. Việc tăng thêm 15–17% nguồn xăng dầu trong giai đoạn cao điểm biến động địa chính trị là ví dụ cụ thể cho thấy chiến lược nguồn cung không chỉ phục vụ bảng cân đối kế toán mà còn bảo vệ túi tiền người dân. Bên cạnh đó, kế hoạch 4 tháng cuối năm dự kiến cung ứng thêm 3,69 triệu tấn sản phẩm, trong đó gần 3 triệu tấn là xăng dầu, nâng tổng lượng cả năm lên khoảng 9,2 triệu tấn – tiếp tục giữ vai trò trụ cột cho thị trường. Về phía ngân sách nhà nước, tổng mức đóng góp của nhà máy tính đến nay đạt khoảng 5,7 tỉ USD, thể hiện vị thế của một dự án hạ tầng năng lượng gắn với trách nhiệm tài chính đáng kể.
Từ lỗ lũy kế 3 tỉ USD đến bài học chiến lược nguồn cung
Không thể phủ nhận, Lọc hóa dầu Nghi Sơn vẫn đang mang trên mình sức nặng tài chính lớn với khoản lỗ lũy kế từng lên tới khoảng 3 tỉ USD trong giai đoạn đầu, cộng thêm sức ép từ chi phí vốn của một dự án quy mô lớn. Đại dịch khiến nhu cầu giảm, rồi đến xung đột Nga – Ukraine và bất ổn năng lượng toàn cầu đã tạo nên một đường cong biến động mà ít dự án nào chịu nổi nếu thiếu sự kiên nhẫn và điều chỉnh chiến lược. Song chính những cú sốc này đã thúc ép nhà máy chuyển mình: áp dụng cách tiếp cận linh hoạt hơn trong thu mua, kết hợp nguồn cung truyền thống với các nguồn thay thế, đồng thời chuẩn bị các hợp đồng dài hạn song song với giao dịch trên thị trường giao ngay. Đối với những tháng cuối năm, mục tiêu được đặt ra là duy trì vận hành an toàn, ổn định, linh hoạt với công suất CDU bình quân khoảng 125%, tiếp tục đa dạng hóa dầu thô, kiểm soát chi phí và rà soát cơ cấu tài chính với các bên liên quan. Nhìn rộng hơn, câu chuyện lợi nhuận lần đầu tại Nghi Sơn là lời nhắc rằng an ninh năng lượng không thể xây dựng trên sự phụ thuộc vào một nguồn dầu thô duy nhất. Đa dạng hóa dầu thô, chiến lược nguồn cung thông minh và kỷ luật vận hành không chỉ cứu một nhà máy khỏi vòng xoáy thua lỗ, mà còn củng cố nền tảng cho thị trường xăng dầu trong nước bền vững hơn.
