Cú xoay chuyển bất ngờ: từ lỗ lũy kế tới lợi nhuận 14.000 tỉ đồng
Nhà máy Lọc hóa dầu Nghi Sơn là tổ hợp lọc hóa dầu lớn nhất Việt Nam, từng chìm trong thua lỗ kéo dài nhưng đã có bước ngoặt đáng chú ý khi chuyển từ trạng thái lỗ lũy kế hàng tỷ USD sang lần đầu tiên ghi nhận lợi nhuận dương nhờ kết hợp vận hành công suất cao, đa dạng hóa nguồn dầu thô và phối hợp chiến lược giữa các cổ đông Việt Nam, Nhật Bản, Kuwait cùng cơ chế bao tiêu sản phẩm trong nước. Điểm đáng nói ở câu chuyện này không phải chỉ là một con số lợi nhuận, mà là cách một siêu dự án năng lượng học lại bài toán vận hành và thị trường sau nhiều năm mất phương hướng. Theo thông tin doanh nghiệp công bố ngày 2-10, trong 8 tháng đầu năm, Nhà máy Lọc hóa dầu Nghi Sơn đạt doanh thu khoảng 185.500 tỉ đồng, nộp ngân sách 18.000 tỉ đồng và lợi nhuận sau thuế gần 14.000 tỉ đồng – lần đầu tiên ghi nhận lợi nhuận dương kể từ khi vận hành thương mại. Con số này gây bất ngờ nếu nhớ rằng trước đó nhà máy từng ghi nhận lỗ lũy kế khoảng 3 tỷ USD, tạo áp lực tài chính lớn lên các bên góp vốn. Sự thay đổi cho thấy dự án không phải "vô vọng" như nhiều đánh giá bi quan trước đây, mà vấn đề nằm ở chiến lược đủ dài hơi và dám điều chỉnh.
Dầu thô: từ phụ thuộc Kuwait đến danh mục linh hoạt rồi quay lại nguồn cốt lõi
Nếu phải chọn một điểm bẻ cong quỹ đạo của Nhà máy Lọc hóa dầu Nghi Sơn, đó chính là cách nhà máy nhìn lại chiến lược dầu thô đầu vào. Trong nhiều năm, nhà máy gần như gắn chặt với dầu Kuwait Export Crude. Khi xung đột tại Trung Đông làm gián đoạn tuyến hàng hải, NSRP đứng trước nguy cơ thiếu nguyên liệu, buộc phải chuyển sang chế biến gần như hoàn toàn dầu thô ngoài Kuwait từ cuối tháng 3 đến hết tháng 8-2026. Khủng hoảng nguồn cung vì thế lại trở thành cơ hội buộc nhà máy phải học cách linh hoạt. Từ cuối năm 2025, NSRP đã thử nghiệm các loại dầu thô ngoài Kuwait; lô Das Blend khoảng 1 triệu thùng cập cảng Nghi Sơn ngày 23-12-2025 và được chế biến thành công vào tháng 1-2026, trở thành loại dầu thô đầu tiên ngoài Kuwait được đưa vào chế biến. Đến nay, nhà máy đã chế biến thành công 10 loại dầu thô ngoài Kuwait Export Crude. Đây không chỉ là một chi tiết kỹ thuật, mà là nền tảng cho khả năng sống còn: đa dạng hóa nguồn dầu, mở rộng khả năng chế biến các loại dầu thô khác nhau và nâng cao tính linh hoạt trong thu xếp nguyên liệu. Đáng chú ý, khi tình hình vận tải biển cải thiện, NSRP không quay lại quỹ đạo phụ thuộc cũ mà chọn cách kết hợp: từ tháng 9-2026, nhà máy nối lại nhập khẩu dầu thô Kuwait với 3 chuyến tàu, tương đương khoảng 6 triệu thùng, đồng thời tiếp tục lên kế hoạch các lô hàng trong những tháng tới. Kuwait vẫn là nguồn cốt lõi, nhưng đứng trong một danh mục nguyên liệu linh hoạt hơn, giúp nhà máy giảm rủi ro địa chính trị.
Vận hành tối đa công suất: chiến lược "cháy hết máy" nhưng có tính toán
Nhà máy Lọc hóa dầu Nghi Sơn không thể lật ngược kết quả kinh doanh nếu chỉ thay đổi dầu thô mà không điều chỉnh cách vận hành. Trong 8 tháng đầu năm, nhà máy duy trì công suất bình quân đạt 110,9%, có thời điểm lên tới khoảng 125% công suất thiết kế – một mức "chạy hết máy" hiếm có trong các dự án công nghiệp nặng. Việc chế biến khoảng 7,3 triệu tấn dầu thô và sản xuất 5,6 triệu tấn xăng dầu, tăng 3% so với cùng kỳ năm 2025, không chỉ tạo doanh thu mà còn củng cố vai trò của Nghi Sơn trong bảo đảm nguồn cung cho thị trường nội địa. Nhà máy không đẩy công suất bằng mọi giá. Trước biến động nguồn cung, NSRP điều chỉnh cơ cấu sản xuất: từ tháng 4 đến 6, nhà máy giảm sản xuất hóa dầu, tập trung hơn vào các sản phẩm lọc dầu phù hợp cấu trúc công nghệ, giúp tăng thêm khoảng 15–17% nguồn cung xăng dầu và góp phần bù đắp phần thiếu hụt trên thị trường. Nhờ đó, nguồn xăng dầu cung ứng trong nước cơ bản được duy trì, trong bối cảnh Nghi Sơn có thể đáp ứng từ 35–40% nhu cầu xăng dầu trong nước và góp phần bảo đảm an ninh năng lượng. Điều đáng nói là nhà máy vẫn đạt hơn 30 triệu giờ làm việc an toàn, không xảy ra tai nạn mất ngày công, đồng thời dự kiến tiếp tục duy trì vận hành ở công suất cao trong quý IV-2026. Công suất cao chỉ có ý nghĩa khi đi kèm an toàn và ổn định; nếu không, lợi nhuận ngày hôm nay dễ dàng bị xóa sạch bởi một sự cố kỹ thuật.
Vai trò của PETROVIETNAM và các đối tác Nhật – Kuwait trong chiến lược dài hạn
Thành công bước đầu của Nhà máy Lọc hóa dầu Nghi Sơn không thể tách rời khỏi vai trò các cổ đông và cơ chế bao tiêu sản phẩm. Phần lớn đầu ra được tiêu thụ qua hệ thống PETROVIETNAM theo hợp đồng bao tiêu 15 năm, với giá mua buôn tương đương nhập khẩu cộng ưu đãi thuế nhập khẩu 3–7%. Năm 2025, giá trị mua sản phẩm từ Nghi Sơn đạt 161.040 tỉ đồng, tương đương 86% doanh thu thuần của NSRP. Nói cách khác, nếu không có một "cửa ra" chắc chắn, mọi nỗ lực tối ưu dầu thô và công suất đều khó chuyển hóa thành lợi nhuận. Ở chiều ngược lại, PETROVIETNAM cùng các đối tác Kuwait Petroleum International, Idemitsu Kosan và Mitsui Chemicals đang không xem Nghi Sơn như một dự án đã xong, mà là một tài sản cần được chỉnh sửa dài hạn. Mới đây, các bên tổ chức Hội nghị CEO các bên góp vốn nhằm cập nhật hoạt động năm 2026, chuẩn bị kế hoạch 2027 và thảo luận giải pháp bảo đảm hoạt động ổn định, hiệu quả, hướng tới phát triển bền vững. Một trong những nội dung trọng tâm là bảo đảm nguồn dầu thô, bên cạnh hợp đồng dài hạn với Kuwait Petroleum Corporation, nhà máy tiếp tục đặt mục tiêu mở rộng danh mục nguồn dầu và tăng tính linh hoạt trong thu xếp nguyên liệu. Hội nghị cũng dành thời gian trao đổi về tình hình tài chính, công tác quản trị và các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động, bảo đảm sự phát triển ổn định, bền vững của NSRP, đồng thời củng cố cơ chế phối hợp cấp cao giữa các bên góp vốn. Về kế hoạch sản xuất kinh doanh 2027, NSRP xác định ba nhóm ưu tiên: duy trì hoạt động cốt lõi an toàn, hiệu quả; triển khai thành công kỳ bảo dưỡng tổng thể TA2027; và chuẩn bị điều kiện cho giai đoạn phát triển tiếp theo, hướng tới nâng cao hiệu quả, khả năng cạnh tranh và tính bền vững trong trung, dài hạn. Đây là dấu hiệu tích cực: dự án không chỉ "chữa cháy" ngắn hạn mà đã bắt đầu xây dựng chiến lược vận hành dài hạn.
Bài học từ Nghi Sơn: lợi nhuận 14.000 tỉ đồng là điểm khởi đầu, không phải đích đến
Nhìn lại hành trình từ lỗ lũy kế 3 tỷ USD đến lợi nhuận 14.000 tỉ đồng sau 8 tháng, Nhà máy Lọc hóa dầu Nghi Sơn đem lại một bài học rõ ràng: các dự án hạ tầng năng lượng quy mô lớn không thất bại vì một, hai năm thua lỗ, mà vì thiếu chiến lược điều chỉnh kịp thời và sự kiên nhẫn của cổ đông. Việc tối ưu nguồn nguyên liệu, nâng cao hiệu quả vận hành và tận dụng diễn biến tích cực của biên lợi nhuận lọc dầu đã giúp NSRP cải thiện kết quả kinh doanh, nhưng áp lực tài chính vẫn còn rất lớn, khi công ty chưa hết lỗ lũy kế và phải làm việc với phía Việt Nam, các nhà tài trợ về cơ cấu tài chính, lãi suất để giảm áp lực. Theo kế hoạch, trong 4 tháng cuối năm, NSRP dự kiến cung ứng thêm khoảng 3,69 triệu tấn sản phẩm, trong đó gần 3 triệu tấn xăng dầu, đưa tổng sản lượng cả năm lên khoảng 9,2 triệu tấn, với mục tiêu duy trì công suất CDU bình quân khoảng 125%. Đồng thời, các cổ đông đã thống nhất định hướng phát triển trung, dài hạn, tập trung vào nâng cao hiệu quả vận hành, hoàn thiện mô hình kinh doanh, tăng tính chủ động và linh hoạt trong sản xuất – thương mại, đẩy mạnh chuyển đổi số và nghiên cứu các cơ hội hợp tác mới. Điểm mấu chốt là: lợi nhuận 14.000 tỉ đồng không phải "cái kết có hậu" mà là phép thử đầu tiên cho chiến lược mới. Nếu Nghi Sơn giữ được kỷ luật vận hành, tiếp tục đa dạng hóa nguồn dầu, xử lý thận trọng các nghĩa vụ tài chính và duy trì sự phối hợp chặt chẽ giữa PETROVIETNAM cùng các đối tác Nhật – Kuwait, nhà máy có cơ hội trở thành một trụ cột bền vững của an ninh năng lượng quốc gia, thay vì một "gánh nặng" như cách nhiều người từng gắn nhãn.
