Bốn ngày chính khóa không đồng nghĩa với một ngày nghỉ
Tuần học bốn ngày là cách sắp xếp lịch để học sinh tập trung học chính khóa trong bốn ngày, còn ngày thứ năm được dành cho hoạt động giáo dục khác hoặc nghỉ, tùy mô hình. Trường THPT Nguyễn Hữu Thọ ở phường Xóm Chiếu, TP.HCM, đang xây dựng kế hoạch điều chỉnh hoạt động giáo dục theo Thông tư 85/2026/TT-BGDĐT của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Theo phương án được chia sẻ, lịch học chính khóa dự kiến kéo dài từ thứ Hai đến thứ Năm; sáng thứ Sáu dành cho trải nghiệm, hướng nghiệp và sinh hoạt câu lạc bộ. Hiệu trưởng Đỗ Đình Đảo cho biết trường dự kiến xếp bảy tiết mỗi ngày. Vì vậy, đây chưa phải phương án cho học sinh nghỉ trọn ngày thứ Sáu: điểm đáng xem là hoạt động đó được thiết kế ra sao và có gắn với mục tiêu học tập hay không. Một thời khóa biểu THPT mới chỉ có ý nghĩa nếu học sinh nhận được thêm trải nghiệm, chứ không chỉ dồn tiết.
Kinh nghiệm quốc tế: cùng bốn ngày, cách làm khác nhau
Không có một công thức chung cho mô hình trường học bốn ngày. Tại Mỹ, lịch này thường xuất hiện ở một số vùng nông thôn gặp khó khăn về kinh phí vận hành và tuyển dụng, giữ chân giáo viên; học sinh có thể học từ thứ Hai đến thứ Năm hoặc thứ Ba đến thứ Sáu, với ngày học dài hơn. Ngày còn lại tùy nơi được dùng cho phụ đạo, hoạt động cộng đồng, phát triển năng khiếu hoặc bồi dưỡng giáo viên. Ở Pháp, nhiều địa phương tổ chức học tiểu học bốn ngày, còn thứ Tư có thể dành cho thể thao, nghệ thuật và hoạt động ngoài trường. Chương trình Plan mercredi kết nối chính quyền, trung tâm hoạt động và tổ chức xã hội để trẻ có lựa chọn được tổ chức thay vì mặc nhiên để gia đình tự xoay xở. Bỉ lại có nơi kết hợp bốn ngày học trọn với một buổi ngắn vào thứ Tư. Những khác biệt ấy cho thấy số ngày không phải thước đo chất lượng; cách tổ chức phần thời gian ngoài lớp mới quyết định giá trị.
Ba câu hỏi quyết định phương án có khả thi
Câu hỏi đầu tiên là thời lượng: bảy tiết mỗi ngày sẽ được bố trí thế nào, và tổng giờ học có đáp ứng chương trình hay không? Nếu giữ nguyên thời lượng nhưng rút từ năm xuống bốn ngày, mỗi ngày phải học nhiều hơn, có thể làm giảm tập trung và ảnh hưởng sức khỏe; nếu không tăng giờ thì cần làm rõ cách sắp xếp lại năm học để không hụt mục tiêu. Câu hỏi thứ hai là sinh hoạt thứ Sáu: hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp và câu lạc bộ có lịch cụ thể, người phụ trách, điều kiện tham gia và phương án an toàn hay chưa? Câu hỏi thứ ba là công bằng. Một ngày không học chính khóa có thể mở rộng thời gian cho thể thao, nghệ thuật và khám phá nghề nghiệp, nhưng lợi ích sẽ lệch về những em có gia đình đủ điều kiện nếu nhà trường không tổ chức hoạt động tiếp cận được cho tất cả. Phụ huynh quan tâm là điều dễ hiểu: thay đổi lịch tác động trực tiếp đến việc đưa đón và sắp xếp thời gian gia đình.
Đừng đánh giá bằng số ngày trên thời khóa biểu
Kinh nghiệm bên ngoài gợi ý rằng ngày không có tiết chính khóa vẫn có thể là một phần của giáo dục, nếu được tổ chức có mục tiêu và phối hợp với gia đình, cộng đồng. Tại Pháp, hoạt động ngày thứ Tư được xây dựng cùng các đơn vị địa phương; ở Mỹ, ngày trống có thể phục vụ phụ đạo hoặc hoạt động bổ trợ, nhưng mức độ tổ chức không đồng đều. Với Nguyễn Hữu Thọ, kế hoạch sáng thứ Sáu có tiềm năng gắn việc học trên lớp với trải nghiệm và định hướng nghề nghiệp, song cần công bố rõ nội dung, thời lượng, cách tham gia và cách theo dõi kết quả. Nhà trường cũng cần cho thấy tổng thời lượng từng môn và hoạt động bắt buộc vẫn được bảo đảm. Tuần học bốn ngày không nên được coi là thành công chỉ vì học sinh đến trường ít ngày hơn; thước đo đúng là các em học đủ, khỏe mạnh và có cơ hội phát triển đồng đều. Nếu chưa trả lời được các câu hỏi đó, thay đổi thời khóa biểu mới chỉ là đổi cách xếp lịch.
