Đề nghị giải phóng 120 triệu thùng: Khi dự trữ trở thành vũ khí chính trị
Cuộc tranh cãi Mỹ – EU về việc giải phóng 120 triệu thùng dự trữ diesel chiến lược trong sáu tháng là xung đột lợi ích năng lượng, nơi kho dự trữ khẩn cấp bị kéo vào phục vụ mục tiêu chính trị, kinh tế và an ninh của mỗi bên trong bối cảnh nguồn cung toàn cầu bị gián đoạn nghiêm trọng. Mỹ đã đề nghị Liên minh châu Âu đưa khoảng 120 triệu thùng diesel từ các kho dự trữ ra thị trường, đồng thời gia tăng sức ép với Đức và Pháp vì cho rằng hai nước chưa thực hiện đầy đủ các cam kết về giải phóng nhiên liệu dự trữ khẩn cấp. Về bản chất, Washington muốn châu Âu dùng dự trữ để hạ nhiệt giá diesel toàn cầu, qua đó giảm áp lực giá trong nước và tránh phải đi đến lựa chọn cực đoan là cấm xuất khẩu dầu diesel. Tuy nhiên, khi một bên yêu cầu còn bên kia phải trả bằng mức độ an toàn năng lượng của mình, câu chuyện không còn là hợp tác đơn thuần mà là thương lượng quyền lực. "Một nguồn tin ngoại giao châu Âu tiết lộ Washington đã yêu cầu EU mở kho xả tới 120 triệu thùng dầu diesel trong vòng 6 tháng tới".
Bối cảnh thiếu hụt: Khi khủng hoảng nguồn cung bị đẩy thành cuộc mặc cả
Nhìn vào bức tranh rộng hơn, đề nghị giải phóng dự trữ diesel chiến lược xuất phát từ một thị trường đang co lại vì các cú sốc địa chính trị liên tiếp. Hoạt động vận chuyển dầu qua Eo biển Hormuz bị gián đoạn kéo dài trong khi các cơ sở năng lượng tại Trung Đông liên tục bị tấn công, khiến nguồn cung nhiên liệu tại châu Âu chịu sức ép ngày càng lớn. Đồng thời, châu Âu ngày càng phụ thuộc vào nhiên liệu từ Mỹ sau khi cấm nhập khẩu từ Nga liên quan đến xung đột tại Ukraine, trong khi cuộc chiến giữa Mỹ – Israel và Iran làm gián đoạn thêm nguồn cung từ Trung Đông. Mỹ nhìn thấy cơ hội tận dụng vị thế nhà cung cấp để yêu cầu EU chia sẻ gánh nặng thiếu hụt, nhưng cách tiếp cận bằng đe dọa cấm xuất khẩu dầu diesel biến hợp tác năng lượng thành cuộc mặc cả, nơi mỗi bên cố giảm thiểu tổn thất của mình, thay vì cùng xây dựng một cơ chế chia sẻ rủi ro rõ ràng và có dự báo dài hạn.
Đe dọa cấm xuất khẩu dầu diesel: Con bài ép buộc hay tự bắn vào chân?
Điểm gây tranh cãi nhất là lời đe dọa cấm xuất khẩu dầu diesel của Washington – một tín hiệu cho thấy Mỹ sẵn sàng dùng thị trường để gây sức ép lên đồng minh. Theo ba nguồn tin am hiểu các cuộc thảo luận, chính quyền Tổng thống Donald Trump đã đề nghị Đức và Pháp xuất kho một phần dự trữ dầu diesel khẩn cấp để hạ nhiệt giá nhiên liệu toàn cầu; nếu không, hai nước có thể đối mặt với nguy cơ Mỹ áp lệnh cấm xuất khẩu dầu diesel. Phản ứng của châu Âu cho thấy họ xem đây là áp lực không công bằng: "Chúng tôi hoàn toàn phản đối lệnh cấm dầu diesel. Biện pháp này sẽ không có lợi cho bất kỳ ai và sẽ làm suy giảm niềm tin của chúng tôi vào Mỹ với tư cách một đối tác đáng tin cậy", người phát ngôn Ủy ban châu Âu tuyên bố. Thực tế, nếu Mỹ thực sự cấm xuất khẩu, EU – vốn phụ thuộc lớn vào nhiên liệu nhập khẩu từ Mỹ – sẽ chịu cú sốc trực tiếp; nhưng niềm tin chiến lược lẫn hình ảnh của Mỹ như trụ cột hệ thống năng lượng toàn cầu cũng bị bào mòn, tạo tiền lệ xấu cho các lần khủng hoảng sau.
Pháp, Đức và bài toán an ninh năng lượng vs. áp lực đồng minh
Trong tâm điểm căng thẳng Mỹ EU, Pháp và Đức bị Washington đặc biệt nhắm tới như những nước phải "đi đầu" trong giải phóng dự trữ diesel chiến lược. Chính quyền Mỹ cho rằng hai nước chưa thực hiện đầy đủ các cam kết trước đây về xả dự trữ dầu thô và sản phẩm dầu mỏ khẩn cấp, nên giờ phải chịu trách nhiệm lớn hơn. Nhưng đối với EU, việc tiếp tục giải phóng dự trữ đặt ra bài toán khó: vừa phải hỗ trợ giảm giá nhiên liệu trong nước, vừa duy trì mức dự phòng đủ cao để ứng phó nguy cơ khủng hoảng nguồn cung nghiêm trọng hơn nếu Mỹ và Iran không đạt được thỏa thuận hòa bình. Bởi vậy, Pháp chọn kênh đa phương: Tổng thống Emmanuel Macron dự kiến triệu tập hội nghị trực tuyến của lãnh đạo G7 để bàn về giá nhiên liệu tăng, nguồn cung sản phẩm lọc dầu và khả năng phối hợp giải phóng dự trữ với Cơ quan Năng lượng Quốc tế. Đây là cách Paris và Berlin cố chuyển câu chuyện từ "đòi hỏi song phương" sang "quyết định tập thể", giảm nguy cơ bị gắn nhãn là bên phải trả giá nhiều nhất cho chiến lược năng lượng của Mỹ.
Tương lai hợp tác năng lượng xuyên Đại Tây Dương: Cần ít áp lực, nhiều cơ chế
Các cuộc họp khẩn giữa Ủy ban châu Âu và 27 nước thành viên, cùng kế hoạch họp trực tuyến của nhóm đặc nhiệm năng lượng EU, cho thấy khối này không thể phớt lờ yêu cầu của Mỹ nhưng cũng không chấp nhận bị đặt vào thế đã rồi. Pháp dự kiến tổ chức cuộc họp trực tuyến giữa lãnh đạo các nước G7 "sớm nhất có thể" để bảo đảm phối hợp, trong khi Brussels gợi ý cuộc họp có thể diễn ra ngay. Tín hiệu ấy cho thấy EU muốn giữ cuộc khủng hoảng năng lượng trong khung luật chơi đa phương, có vai trò của Cơ quan Năng lượng Quốc tế, hơn là để Washington độc diễn bằng lệnh cấm xuất khẩu dầu diesel. Về dài hạn, nếu Mỹ tiếp tục coi dự trữ diesel chiến lược là công cụ áp lực chính trị, căng thẳng Mỹ EU khó hạ nhiệt, và mỗi lần giá diesel toàn cầu biến động sẽ kéo theo một cuộc đối đầu ngoại giao mới. Ngược lại, một cơ chế chung, minh bạch về việc giải phóng dự trữ khi thiếu hụt toàn cầu xảy ra mới có thể giúp hai bờ Đại Tây Dương vừa bảo vệ an ninh năng lượng, vừa giữ được niềm tin chiến lược.
