Từ “thành phố” đến tham vọng trung tâm giao thông đa phương thức
Xu hướng phát triển hạ tầng giao thông đa phương thức tại Quảng Ninh là chiến lược tích hợp cao tốc, cảng hàng không, mạng lưới đường sắt và đường biển vào một không gian kết nối thống nhất, nhằm vừa mở rộng không gian kinh tế vừa nâng cao sức cạnh tranh logistics và khả năng thu hút đầu tư của địa phương trên bản đồ khu vực. Sau khi lên thành phố, Quảng Ninh đặt trọng tâm rõ ràng vào thu hút đầu tư gắn với phát triển hạ tầng để mở rộng không gian kinh tế, thay vì chỉ tăng trưởng theo chiều rộng như trước đây. Trong 8 tháng, địa phương thu hút lượng vốn ngoài ngân sách rất lớn, cho thấy nhà đầu tư không chỉ đặt cược vào ưu đãi mà vào chính tầm nhìn hạ tầng. Chiến lược giao thông đa phương thức vì thế không phải “phụ trợ” mà là trụ cột định hình vị thế mới của Quảng Ninh trong chuỗi giá trị khu vực.
Cao tốc, sân bay, cảng biển: khung xương cho kết nối đầu tư
Điểm khác biệt của Quảng Ninh là không chỉ có hạ tầng giao thông, mà có đủ 5 loại hình: đường bộ, đường sắt, đường biển, đường thủy nội địa và hàng không. Trục cao tốc xuyên tỉnh dài 176 km nối từ cầu Bạch Đằng qua Hạ Long, Vân Đồn tới Móng Cái, tạo thành hành lang kết nối dày đặc giữa đô thị, khu công nghiệp, khu kinh tế, sân bay, cảng biển và cửa khẩu quốc tế. Cảng hàng không quốc tế Vân Đồn được định hướng đạt công suất khoảng 20 triệu hành khách và 200.000 tấn hàng hóa mỗi năm, nếu được khai thác cùng các cảng biển và cao tốc sẽ là cửa ngõ hàng không – hàng hải hiếm có. Chính việc kết nối cao tốc sân bay cảng theo một trục hoàn chỉnh đã khiến dòng vốn đầu tư tiếp tục đổ mạnh vào Quảng Ninh, vì nhà đầu tư nhìn thấy khả năng giảm chi phí logistics và mở rộng thị trường thực sự, không chỉ trên giấy.
Đường sắt tốc độ cao Quảng Ninh: lớp hạ tầng thứ hai cho logistics
Nếu cao tốc và sân bay là khung xương, thì đường sắt tốc độ cao Quảng Ninh là lớp hạ tầng thứ hai giúp tái cấu trúc không gian logistics. Lãnh đạo địa phương đã đề nghị đối tác quốc tế nghiên cứu hợp tác về đường sắt hiện đại, trong đó có dự án đường sắt tốc độ cao Hải Phòng – Hạ Long – Móng Cái và hỗ trợ đào tạo nhân lực vận hành hạ tầng tương lai. Đồng thời, Quảng Ninh đang chuẩn bị triển khai tuyến đường sắt tốc độ cao Hà Nội – Quảng Ninh dài khoảng 120 km, điểm đầu tại Trung tâm Hội chợ triển lãm Quốc gia (Đông Anh, Hà Nội) và điểm cuối tại khu công viên công cộng, phường Tuần Châu. Quan điểm rõ ràng là: nếu các tuyến đường sắt mới được kết nối với cao tốc, cảng biển, sân bay và các khu công nghiệp hiện hữu, Quảng Ninh sẽ sở hữu thêm một lớp hạ tầng quan trọng để tổ chức lại không gian phát triển. Khi đó, các trung tâm logistics gắn với cảng biển có thể nhận hàng từ nội địa bằng rail thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào đường bộ, tạo thế cạnh tranh mới với các cực logistics trong khu vực.
Giao thông đa phương thức gắn với không gian kinh tế biển
Điều đáng chú ý là chiến lược hạ tầng giao thông đa phương thức của Quảng Ninh không đứng riêng rẽ mà gắn chặt với không gian kinh tế biển. Địa phương đang mở rộng quy hoạch nuôi biển lên hơn 139.600 ha, với định hướng nuôi trồng thủy sản biển tập trung theo hướng công nghiệp, hiện đại. Muốn khai thác hiệu quả không gian biển lớn như vậy, bắt buộc phải có mạng lưới logistics kết nối được khu vực nuôi trồng, cảng biển và các trung tâm tiêu thụ trong nội địa – điều mà hệ thống cao tốc, cảng hàng không, cảng biển và đường sắt hiện đại đang hướng tới. Tuy nhiên, cùng lúc Quảng Ninh phải xử lý rào cản thể chế khi Luật Đầu tư 2025 có hiệu lực từ ngày 1/3/2026, khiến các dự án có đề nghị giao khu vực biển phải trải qua thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư kéo dài. Việc Sở NNMT tiếp tục hướng dẫn thủ tục, tổng hợp khó khăn để đề xuất điều chỉnh quy định cho thấy địa phương hiểu rằng hạ tầng cứng sẽ không phát huy nếu thiếu hạ tầng thể chế đồng bộ.
Từ bài học quốc tế đến bước đi tiếp theo của Quảng Ninh
Quảng Ninh không che giấu tham vọng học hỏi kinh nghiệm quốc tế về mô hình đầu mối giao thông tích hợp. Việc khảo sát ga trung tâm Berlin giúp địa phương có thêm hình dung về mô hình tích hợp đường sắt đô thị, khu vực, tốc độ cao và tuyến quốc tế, cùng thương mại, dịch vụ và tiện ích đô thị ngay trong khu vực nhà ga. Bài học quan trọng là ga đường sắt không chỉ là nơi “xếp khách lên tàu” mà là lõi của một trung tâm logistics – thương mại đa chức năng. Trong bối cảnh đó, bước đi tiếp theo của Quảng Ninh phải là xác lập rõ các ga trung tâm gắn với cao tốc, sân bay, cảng biển; chủ động quy hoạch không gian xung quanh ga như các cực đô thị – công nghiệp – dịch vụ mới, thay vì chỉ coi là hạ tầng kỹ thuật thuần túy. Đồng thời, việc Sở NNMT tiếp tục hướng dẫn tổ chức, cá nhân về thủ tục giao khu vực biển, và đề xuất điều chỉnh quy định cho phù hợp thực tế cho thấy Quảng Ninh đang song hành hai việc: xây hạ tầng vật chất và hoàn thiện khung pháp lý để hạ tầng giao thông đa phương thức thực sự trở thành động lực mở rộng không gian đầu tư.
