Mở rộng không gian công nghiệp: bước ngoặt chiến lược của Quảng Ninh
Mở rộng không gian công nghiệp tại Quảng Ninh là chiến lược đồng bộ phát triển các khu công nghiệp Quảng Ninh, gia tăng quỹ đất có hạ tầng hiện đại để thu hút đầu tư công nghiệp công nghệ cao, công nghiệp hỗ trợ và logistics, đồng thời hình thành những cực tăng trưởng mới gắn với không gian đô thị và cảng biển của tỉnh.
Điểm đáng chú ý là tỉnh không mở rộng khu công nghiệp theo kiểu rải rộng, mà tập trung vào các dự án hạ tầng KCN quy mô lớn, có khả năng tạo hệ sinh thái sản xuất hoàn chỉnh. Dịp cuối tháng 8, Quảng Ninh đồng loạt khởi công, khánh thành 24 công trình, trong đó nhóm dự án hạ tầng khu, cụm công nghiệp chiếm tỷ trọng lớn, gắn với sự kiện địa phương được công nhận là thành phố trực thuộc trung ương. Đây là thông điệp chính trị – kinh tế rõ ràng: Quảng Ninh muốn dùng công nghiệp chế biến, chế tạo và dịch vụ logistics làm động lực tăng trưởng mới, thay vì chỉ dựa vào khai khoáng và du lịch.
Cùng với các khu công nghiệp hiện hữu như Cái Lân, Việt Hưng, Đông Mai, Hải Yên, Texhong Hải Hà, Sông Khoai, Bắc Tiền Phong, Nam Tiền Phong và Bạch Đằng đã tạo nền tảng cho công nghiệp chế biến, chế tạo trở thành một trong những động lực tăng trưởng chủ yếu của tỉnh, việc triển khai đồng loạt 9 dự án hạ tầng KCN đang mở rộng đáng kể không gian phát triển công nghiệp, tạo quỹ đất có hạ tầng đồng bộ, sẵn sàng thu hút các dự án quy mô lớn, công nghệ cao.
Quảng Yên: hình thành quần thể công nghiệp – cảng biển – logistics cạnh tranh vùng
Khu kinh tế ven biển Quảng Yên đang trở thành tâm điểm của chiến lược mở rộng không gian công nghiệp Quảng Ninh, nhờ vị trí cửa ngõ phía Tây Nam, tiếp giáp Hải Phòng và nằm trên hành lang giao thông – cảng biển – logistics của vùng duyên hải Bắc Bộ. Ba khu công nghiệp mới VSIP Quảng Ninh, Bạch Đằng II và VB Quảng Yên bổ sung hơn 1.200 ha vào không gian công nghiệp phía Tây Nam, tạo ra một trục sản xuất – cảng biển liên kết trực tiếp với đồng bằng sông Hồng.
Điểm mạnh cạnh tranh của Quảng Yên nằm ở việc các dự án hạ tầng KCN không chỉ cung cấp mặt bằng sản xuất, mà còn tích hợp chức năng cảng và logistics. KCN VB Quảng Yên dành khoảng 53% diện tích cho công nghiệp và kho bãi, khoảng 21% cho cảng, dịch vụ cảng và logistics, với hơn 2 km mặt sông Bạch Đằng và khả năng tiếp nhận tàu trọng tải khoảng 30.000 tấn. Đây là dạng quần thể công nghiệp – cảng biển – logistics mà nhiều địa phương khác trong vùng vẫn đang loay hoay thiết kế trên giấy, trong khi Quảng Ninh đã bước vào giai đoạn triển khai hạ tầng thực tế.
Trong số 9 dự án đang triển khai, Bắc Tiền Phong và Sông Khoai đã bước vào giai đoạn hoàn thiện hạ tầng, đưa quỹ đất công nghiệp vào khai thác và thu hút các nhà đầu tư thứ cấp. KCN Bắc Tiền Phong đã thu hút 38 dự án thứ cấp với tổng vốn đăng ký khoảng 3,1 tỷ USD, còn KCN Sông Khoai thu hút 25 dự án với tổng vốn đăng ký khoảng 3,35 tỷ USD, cho thấy khi hạ tầng hoàn thiện thì năng lực thu hút đầu tư được kích hoạt rất nhanh. Cụm Quảng Yên vì thế đang nổi lên như đối trọng rõ rệt với các khu công nghiệp gắn cảng biển của Hải Phòng.
Uông Bí – Yên Tử và Đông Triều: dịch chuyển công nghiệp về phía Tây
Nếu Quảng Yên là cực công nghiệp – cảng biển, thì Uông Bí – Yên Tử và Đông Triều được định vị là không gian công nghiệp công nghệ cao và công nghiệp hỗ trợ ở cửa ngõ phía Tây của tỉnh. Hai dự án mới An Hưng Quảng Ninh và Green Bay Tech mở rộng đáng kể quỹ đất công nghiệp trên địa bàn Uông Bí – Yên Tử, với định hướng ưu tiên ngành có hàm lượng công nghệ, giá trị gia tăng cao. Đây là bước đi nhằm phân bố lại cấu trúc sản xuất, tránh tập trung quá mức vào ven biển và tận dụng lợi thế kết nối với Bắc Ninh, Hải Dương và Hải Phòng.
KCN An Hưng Quảng Ninh được quy hoạch trên diện tích khoảng 360 ha, trong đó phần khu công nghiệp chiếm hơn 320 ha, và được định hướng đưa vào khai thác từ quý I/2029. KCN Green Bay Tech khoảng trên 430 ha, phát triển theo mô hình khu công nghiệp công nghệ cao, thân thiện môi trường, ưu tiên công nghiệp hỗ trợ, năng lượng xanh và logistics, đồng thời mở không gian hợp tác với nhà đầu tư quốc tế, trong đó có cộng đồng doanh nghiệp Hàn Quốc. Các lãnh đạo thành phố đã trao quyết định đầu tư cho chủ đầu tư KCN Green Bay Tech tại hai phường Yên Tử và Uông Bí, cho thấy quyết tâm chính trị đi cùng lựa chọn nhà đầu tư có năng lực.
Ở phía Tây, KCN Đông Triều do SAIGONTEL làm chủ đầu tư, quy mô hơn 110 ha, được định hướng phát triển công nghiệp hỗ trợ, tạo khả năng liên kết với không gian công nghiệp của Hải Phòng, Bắc Ninh và khu vực Hải Dương. Dù mới khởi công, dự án đã hoàn thành kiểm đếm toàn bộ diện tích đất quy hoạch và giải phóng mặt bằng được gần 30% diện tích, cho thấy địa phương chủ động tháo gỡ điểm nghẽn mặt bằng ngay từ đầu. Nếu các chuỗi liên kết này được xây dựng đúng hướng, khu vực phía Tây Quảng Ninh có thể trở thành “vành đai công nghiệp hỗ trợ” cho toàn vùng kinh tế Bắc Bộ, một lợi thế mà không phải địa phương nào cũng có.
Vân Đồn và các dự án đang triển khai: bài toán tiến độ và chất lượng đầu tư
Tại đặc khu Vân Đồn, KCN Đông Bắc sân bay được quy hoạch với diện tích khoảng 348 ha, do một doanh nghiệp chuyên về đầu tư và phát triển công nghiệp làm chủ đầu tư. Dự án chia hai giai đoạn với tổng thời gian thực hiện lên tới 54 tháng, cho thấy quy mô và độ phức tạp của việc hình thành một khu công nghiệp gắn với sân bay. Cùng với Green Bay Tech, đây là những dự án có vị trí chiến lược nhưng tiến độ còn ở giai đoạn đầu, đòi hỏi tỉnh phải tập trung giải quyết bài toán giải phóng mặt bằng, thủ tục và tổ chức thi công hạ tầng.
Trong khi Bắc Tiền Phong và Sông Khoai đã bước sang giai đoạn khai thác, 7 dự án còn lại mới chuyển sang triển khai đầu tư, với tiến độ giải phóng mặt bằng có sự khác biệt đáng kể. Một số khu công nghiệp tại Quảng Yên như VB Quảng Yên, Bạch Đằng II và VSIP Quảng Ninh mới có diện tích mặt bằng sạch còn khiêm tốn so với quy mô dự án, dù mục tiêu của VSIP là bàn giao khoảng 200 ha đất công nghiệp trong năm 2026 để triển khai các công trình hạ tầng đầu mối, tạo điều kiện thu hút nhà đầu tư thứ cấp. Điều này cho thấy lợi thế chiến lược về vị trí và quy hoạch chưa tự động biến thành năng lực cạnh tranh, nếu bài toán tiến độ không được giải quyết quyết liệt.
Câu hỏi quan trọng hơn là chất lượng nhà đầu tư thứ cấp sẽ lấp đầy các khu công nghiệp Quảng Ninh. Tỉnh đã xác định chuyển mạnh từ thu hút đầu tư theo chiều rộng sang lựa chọn dự án phù hợp định hướng phát triển xanh, hiện đại, có công nghệ và giá trị gia tăng cao. Dư địa phát triển công nghiệp chỉ trở thành động lực tăng trưởng khi được lấp đầy bởi những dự án sản xuất chất lượng, kiến tạo hệ sinh thái công nghiệp hiện đại, thân thiện môi trường và có sức cạnh tranh trong giai đoạn phát triển mới. Nếu Quảng Ninh kiên định tiêu chuẩn này, lợi thế địa chính trị và hạ tầng sẽ chuyển thành lợi thế cạnh tranh dài hạn so với nhiều địa phương đang phát triển khu công nghiệp theo hướng “điền kín mặt bằng” mà thiếu câu chuyện đằng sau.
Lợi thế cạnh tranh và khả năng trở thành trung tâm sản xuất của vùng
Nhìn tổng thể, chiến lược mở rộng không gian công nghiệp của Quảng Ninh không chỉ là tăng số lượng khu công nghiệp, mà là thiết kế lại bản đồ phát triển kinh tế của tỉnh theo hướng sản xuất – logistics – dịch vụ giá trị cao. Sau điều chỉnh quy hoạch, tỉnh có 27 khu công nghiệp, trong đó 11 khu đã được chấp thuận chủ trương đầu tư với tổng diện tích gần 6.300 ha và 8 dự án hạ tầng KCN đã đi vào hoạt động. Các khu công nghiệp hiện hữu đã chứng minh vai trò động lực tăng trưởng, tạo nền cho loạt dự án mới bổ sung gần 2.500 ha vào bản đồ công nghiệp.
Lợi thế cạnh tranh của Quảng Ninh so với các địa phương khác nằm ở ba điểm: không gian công nghiệp gắn chặt với cảng biển và sân bay, định hướng rõ ràng vào công nghệ cao và công nghiệp hỗ trợ, và sự dịch chuyển chiến lược từ chiều rộng sang chiều sâu trong thu hút đầu tư công nghiệp. Khi các dự án hạ tầng KCN đồng loạt triển khai, từ nền tảng các khu đã phát huy hiệu quả, hệ thống khu công nghiệp mới sẽ từng bước hình thành không gian công nghiệp quy mô lớn, tạo thêm cực tăng trưởng, nâng sức cạnh tranh và đóng góp vào mục tiêu tăng trưởng cao của thành phố. Nếu duy trì được chất lượng quy hoạch, tiến độ hạ tầng và kỷ luật lựa chọn nhà đầu tư, Quảng Ninh có cơ hội thực sự trở thành một trung tâm sản xuất mới của vùng Bắc Bộ, chứ không chỉ là điểm sáng tạm thời trên bản đồ thu hút đầu tư.
