Tầm nhìn giao thông đa phương thức: Cần Thơ không muốn chỉ là “thành phố bên dòng sông”
Quy hoạch 2050 của Cần Thơ là một kế hoạch phát triển hệ thống hạ tầng giao thông đa phương thức, kết hợp đường bộ, đường sắt, đường thủy và hàng không nhằm tăng liên kết vùng, kết nối đô thị, cảng biển, sân bay, khu công nghiệp và trung tâm logistics, qua đó định vị thành phố như một trung tâm giao thông và logistics của Đồng bằng sông Cửu Long. Điểm quan trọng của định hướng Cần Thơ hạ tầng giao thông là thành phố chủ động “thiết kế tương lai”, thay vì để tăng trưởng diễn ra tự phát. Dự thảo Quy hoạch chung đến năm 2050, tầm nhìn 2075 đang được lấy ý kiến cộng đồng từ 27/8 đến 16/9, cho thấy cách tiếp cận coi giao thông là công cụ cấu trúc lại không gian đô thị và kinh tế, chứ không chỉ là câu chuyện đường sá. Đây là một bước đi đúng thời điểm khi áp lực kết nối vùng và nhu cầu logistics của miền Tây đang tăng nhanh.
Đường bộ và cao tốc trên cao: tham vọng rút ngắn khoảng cách đô thị
Về đường bộ, Cần Thơ xây dựng mạng lưới cao tốc liên vùng như “xương sống” của giao thông đối ngoại, với các trục Bắc – Nam (CT01 phía Đông, CT02 phía Tây, CT33 nối TP.HCM – Tiền Giang – Sóc Trăng giao với CT35) và Đông – Tây (CT34 Châu Đốc – Cần Thơ, CT35 Hà Tiên – Rạch Giá – Bạc Liêu). Quy hoạch 2050 còn đặt yêu cầu mỗi xã phải có ít nhất một trục giao thông 4–6 làn xe, cho thấy cách tiếp cận phổ cập khả năng tiếp cận hạ tầng thay vì chỉ tập trung vùng lõi đô thị. Đáng bàn nhất là đề xuất các tuyến cao tốc trên cao, với mục tiêu rút ngắn thời gian di chuyển giữa các đô thị trung tâm trong vùng xuống còn 30–40 phút và hình thành hành lang logistics kết nối cảng biển, sân bay, khu công nghiệp, trung tâm logistics. Về bản chất, đó là lựa chọn tăng tầng không gian giao thông thay vì tiếp tục mở rộng mặt đất – một quyết định mang tính đô thị hiện đại nhưng cũng đòi hỏi năng lực quản trị, vốn đầu tư và đánh giá kỹ tác động cảnh quan, xã hội.
Đường sắt và cảng Trần Đề: đặt nền cho chuỗi logistics vùng
Nếu đường bộ là phần dễ nhìn thấy, thì đường sắt và cảng biển mới là điểm cho thấy chiều sâu chiến lược. Dự thảo quy hoạch định hướng kéo dài tuyến đường sắt TP.HCM – Cần Thơ đến Cà Mau, tổng chiều dài khoảng 320km, đồng thời nghiên cứu tuyến đường sắt chuyên dụng dài khoảng 80km kết nối cảng biển Trần Đề để phục vụ vận chuyển hàng hóa và phát triển logistics. Đây là lời khẳng định rằng dòng hàng hóa sẽ được đặt ngang tầm với dòng hành khách. Cảng Trần Đề được quy hoạch thành cửa ngõ hàng hải của Đồng bằng sông Cửu Long, với vai trò phục vụ khu kinh tế, khu công nghiệp, cụm công nghiệp và vận chuyển hàng hóa, hành khách từ bờ ra đảo. Song hành là định hướng phát triển cảng hành khách quốc tế và hệ thống cảng cạn trên hành lang Cà Mau – Cần Thơ – TP.HCM. Khi đường sắt, cao tốc trên cao và cảng biển cùng được “thiết kế theo trục Trần Đề”, Cần Thơ đang tự đặt mình vào điểm hội tụ chuỗi logistics vùng – nếu thực hiện được, đây sẽ là bước chuyển cấu trúc kinh tế miền Tây.
Hàng không: từ mở rộng sân bay hiện hữu đến bài toán sân bay mới
Trên trục hàng không, Cần Thơ chọn cách vừa nâng cấp hiện trạng, vừa mở phương án mới. Cảng hàng không quốc tế Cần Thơ được định hướng đạt cấp 4E theo tiêu chuẩn ICAO và là sân bay quân sự cấp II vào năm 2030, với công suất dự kiến 7 triệu hành khách/năm trên diện tích khoảng 390ha; đến năm 2050, công suất tăng lên khoảng 18–20 triệu hành khách/năm và diện tích sử dụng đất khoảng 728,9ha. Đây là trụ cột duy trì vai trò “cửa ngõ hàng không của vùng”. Song song, thành phố nghiên cứu ba phương án sân bay mới Cần Thơ, dựa trên khả năng kết nối giao thông, khai thác kinh tế ven biển và liên kết với các đầu mối giao thông quan trọng, trong đó phương án 1 khai thác sân bay ven biển Trần Đề, kết nối trực tiếp với giao thông dẫn vào cảng biển Trần Đề. Cả ba vị trí đều đang trong quá trình đánh giá để bảo đảm khả năng kết nối đa phương thức, đáp ứng vận tải hành khách, hàng hóa và mở rộng không gian phát triển đô thị, kinh tế biển. Việc mở thêm một sân bay là quyết định lớn, nhưng nếu gắn chặt với cảng Trần Đề, nó có thể tạo ra cặp “cảng biển – sân bay” hiếm thấy ở vùng sông nước.
Đô thị bền vững và kết nối khu vực: quy hoạch 2050 là phép thử năng lực thực thi
Điều làm quy hoạch 2050 của Cần Thơ đáng chú ý không chỉ là danh sách công trình, mà là triết lý tổ chức đô thị. Mạng lưới giao thông đối ngoại dựa trên cao tốc, đường sắt, đường hàng hải, đường thủy nội địa, trong khi giao thông đô thị được phát triển theo cấu trúc phân cấp, ưu tiên giao thông công cộng, giao thông xanh và các đầu mối trung chuyển đa phương thức. Mô hình TOD (phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng) được nghiên cứu dọc tuyến đường sắt, tại khu vực phía Đông trung tâm Cần Thơ, Ngã Bảy và các ga đầu mối, hướng tới việc hình thành các khu đô thị tập trung, khai thác hiệu quả quỹ đất quanh ga. Sông Hậu được xác định là trục giao thông thủy xương sống, vừa kết nối nội vùng, liên tỉnh, vừa mở ra khả năng kết nối quốc tế với Campuchia. Khi đường bộ, đường sắt, đường thủy và hàng không cùng được quy hoạch như một hệ thống liên kết, Cần Thơ đang thử sức với mô hình đô thị bền vững có tầm vùng. Tuy nhiên, mọi thứ hiện vẫn là phương án nghiên cứu, chưa được phê duyệt. Tầm nhìn là rõ ràng; câu hỏi còn lại là năng lực thực thi, sự đồng thuận xã hội và khả năng duy trì kỷ luật quy hoạch trong nhiều thập kỷ.
