VJSS-2026: Không chỉ là hội thảo, mà là nền tảng cho hợp tác dài hạn
Hội thảo bán dẫn Việt Nhật VJSS-2026 là sự kiện kết nối gần 600 đại biểu từ giới khoa học, đào tạo, doanh nghiệp và cơ quan quản lý của hai nước, tập trung vào thiết kế chip, linh kiện, vật liệu, đào tạo nhân lực bán dẫn và chuyển giao công nghệ bán dẫn như một nền tảng dài hạn cho hợp tác nghiên cứu, đào tạo và phát triển hệ sinh thái công nghiệp. Sự kiện do Trường Đại học Việt Nhật thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội phối hợp với Hội Trí thức Việt Nam tại Nhật Bản tổ chức, nối tiếp hội thảo đầu tiên tại Osaka. Điểm quan trọng của VJSS-2026 không nằm ở nghi thức, mà ở cách hội thảo đặt ra một tầm nhìn chung: nếu Việt Nam và Nhật Bản muốn đi đường dài trong hợp tác công nghiệp bán dẫn, họ phải bắt đầu từ con người và tri thức. Chương trình khoa học được thiết kế như một bản đồ tổng thể của ngành: từ thiết kế và kiểm thử vi mạch, linh kiện quang điện và công nghệ chip, vật liệu tiên tiến và công nghệ chế tạo thông minh, đến bao gói – kiểm thử, trí tuệ nhân tạo, máy tính lượng tử, phát triển nhân lực và hợp tác đại học – doanh nghiệp. Theo Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Lê Xuân Định, dù cực nhỏ, chip bán dẫn có mặt trong hầu hết công nghệ hiện đại, từ điện thoại, trung tâm dữ liệu, trí tuệ nhân tạo đến ô tô và thiết bị y tế, nên năng lực bán dẫn gắn trực tiếp với năng lực cạnh tranh và tự chủ công nghệ của mỗi quốc gia. Đó là lý do hội thảo này được coi là một bước đi chiến lược, chứ không chỉ là một hoạt động học thuật.
Nhân lực: Trụ cột số một của quan hệ bán dẫn Việt Nhật
Thông điệp mạnh mẽ nhất từ VJSS-2026 là: không có đào tạo nhân lực bán dẫn bài bản, mọi kế hoạch hợp tác sẽ chỉ nằm trên giấy. Chương trình hội thảo dành dung lượng lớn cho các phiên về phát triển nhân lực, định hướng nghề nghiệp, cố vấn học thuật và kết nối doanh nghiệp, đưa nhu cầu thực tế của ngành trực tiếp vào diễn đàn thảo luận. VJSS-2026 được thiết kế để người trẻ không đứng ngoài cuộc chơi. Ban tổ chức tạo không gian cho nhà khoa học trẻ, nghiên cứu sinh và sinh viên trình bày kết quả nghiên cứu, trao đổi với chuyên gia và mở rộng mạng lưới học thuật quốc tế; đồng thời tăng đối thoại giữa trường đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp và cơ quan quản lý. Đây không phải kiểu hội thảo "người lớn nói với nhau", mà là một phòng thí nghiệm mở cho thế hệ kế tiếp của ngành bán dẫn. Đại học Quốc gia Hà Nội xác định bán dẫn là lĩnh vực công nghệ chiến lược và đầu tư từ vật liệu, thiết kế vi mạch, chế tạo, bao gói – kiểm thử đến phát triển nhân lực. Việc xây dựng Trung tâm Quốc gia hỗ trợ thiết kế, chế tạo và kiểm thử mạch tích hợp không chỉ là đầu tư hạ tầng nghiên cứu, mà là lời khẳng định rằng đào tạo nhân lực chất lượng cao sẽ là nền móng thật sự cho quan hệ bán dẫn Việt Nhật trong nhiều thập kỷ tới.
Nghiên cứu và chuyển giao: Khi thế mạnh hai bên bắt đầu bổ sung cho nhau
Nếu nhân lực là nền, nghiên cứu chung và chuyển giao công nghệ bán dẫn là chiếc cầu nối lợi ích giữa hai nền công nghiệp. Tại VJSS-2026, các phiên chuyên môn bao trùm từ thiết kế và kiểm thử mạch tích hợp, linh kiện quang điện, vật liệu và công nghệ chế tạo, bao gói – kiểm thử đến trí tuệ nhân tạo, máy tính lượng tử và các công nghệ mới nổi. Những phiên này không dừng ở báo cáo kết quả, mà chủ động bàn về bài toán tiêu thụ năng lượng, an ninh, khả năng tích hợp và làm sao đưa kết quả nghiên cứu gần hơn với ứng dụng thực tế. Thứ trưởng Lê Xuân Định nhấn mạnh Nhật Bản có nền tảng công nghệ, kinh nghiệm công nghiệp, thế mạnh về vật liệu, thiết bị chế tạo, sản xuất chính xác và kiểm soát chất lượng; trong khi Việt Nam có lực lượng lao động trẻ, ngành sản xuất điện tử đang phát triển và đang đẩy mạnh đào tạo, nghiên cứu, đổi mới sáng tạo trong lĩnh vực bán dẫn. Từ góc nhìn này, hợp tác công nghiệp bán dẫn giữa hai bên trở nên thuyết phục: mỗi nước mang thế mạnh riêng để cùng xây dựng các dự án tăng trưởng mới. Đại học Quốc gia Hà Nội kỳ vọng mở rộng hợp tác với đối tác quốc tế, đặc biệt là Nhật Bản, trong nghiên cứu chung, phát triển công nghệ và thành lập phòng thí nghiệm bán dẫn liên kết. Nói cách khác, chuyển giao công nghệ bán dẫn không còn là khẩu hiệu mà đang được "đóng khung" thành những nền tảng cụ thể: trung tâm, phòng lab, chương trình nghiên cứu chung và cơ chế đồng phát triển với doanh nghiệp.
Hệ sinh thái doanh nghiệp và hành trình lan tỏa sau hội thảo
Một hội thảo bán dẫn Việt Nhật chỉ thực sự có ý nghĩa nếu mở ra kênh kết nối cho doanh nghiệp và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. VJSS-2026 đặt rõ mục tiêu khuyến khích các chương trình nghiên cứu chung, đào tạo nhân lực, phát triển công nghệ và hợp tác đại học – doanh nghiệp, từ đó củng cố mạng lưới hợp tác bán dẫn giữa Việt Nam, Nhật Bản và các đối tác quốc tế. Chính cấu trúc này biến hội thảo từ sự kiện một lần thành nền tảng lâu dài để doanh nghiệp tìm đến nguồn nhân lực, ý tưởng và đối tác nghiên cứu. Một điểm đáng chú ý là chương trình Public Lecture đưa các vấn đề khoa học cơ bản và xu hướng công nghệ mới của ngành bán dẫn đến gần hơn với sinh viên, học viên, nhà nghiên cứu trẻ và cộng đồng khoa học – công nghệ. Các bài giảng của giáo sư Nhật Bản về nền tảng thiết kế – chế tạo chip, vật liệu bán dẫn thế hệ mới và spintronics không chỉ cập nhật kiến thức, mà còn gửi đi thông điệp: doanh nghiệp và trường đại học không thể đứng ở hai bên bờ, họ cần cùng nhìn về tương lai công nghệ. Sau hai ngày thảo luận chuyên môn tại Hà Nội, chương trình tiếp tục bằng chuyến tham quan thực địa trong hai ngày 22–23/9/2026, giúp đại biểu nhìn thấy rõ hơn cách các ý tưởng trong hội trường có thể gắn với môi trường sản xuất và đổi mới thực tế. Đây là bước đi khôn ngoan: nếu muốn xây dựng hệ sinh thái doanh nghiệp bán dẫn, phải cho người làm nghiên cứu, đào tạo và quản lý nhìn thấy dây chuyền, nhà máy và nhu cầu thị trường.
Kết luận: Từ nền tảng hiện tại đến tầm nhìn chung cho bán dẫn
VJSS-2026 cho thấy một điều rõ ràng: hợp tác công nghiệp bán dẫn giữa Việt Nam và Nhật Bản sẽ không được quyết định bởi những tuyên bố lớn, mà bởi cách hai bên đầu tư vào nhân lực, nghiên cứu và kết nối doanh nghiệp ngay từ bây giờ. Với nền tảng là quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện, hội thảo đã biến những khái niệm trừu tượng như "hệ sinh thái bán dẫn" hay "chuyển giao công nghệ" thành các cấu phần cụ thể: trung tâm thiết kế – chế tạo – kiểm thử, phòng thí nghiệm chung, chương trình đào tạo, diễn đàn cho nhà khoa học trẻ và cầu nối với doanh nghiệp. Từ góc độ người viết, giá trị lớn nhất của VJSS-2026 không nằm ở những slide trình chiếu, mà ở việc nó khẳng định một nguyên tắc làm chính sách: muốn có vị thế trong ngành bán dẫn, hãy bắt đầu từ lớp học, phòng thí nghiệm và những cuộc đối thoại thẳng thắn giữa nhà nước, đại học và doanh nghiệp. Nếu những cam kết tại hội thảo được tiếp tục bằng chương trình cụ thể, đây sẽ không chỉ là một sự kiện thành công, mà là điểm khởi đầu cho một chương mới trong quan hệ bán dẫn Việt–Nhật. Cơ quan thường trú của một trong các đơn vị truyền thông tổ chức đặt tại số 33 Lê Thánh Tông, Hà Nội, cho thấy chính hệ sinh thái thông tin – báo chí trong nước cũng đang tham gia vào câu chuyện lan tỏa kết quả hội thảo và hỗ trợ kết nối các bên liên quan. Sự đồng hành này là cần thiết để những nội dung chuyên môn không nằm trong các bản báo cáo, mà đi vào nhận thức của cộng đồng công nghệ và nhà hoạch định chính sách.
