NEXUS đưa nghiên cứu chung vào nhóm công nghệ chiến lược
Chương trình NEXUS là khuôn khổ hợp tác nghiên cứu khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo giữa Nhật Bản với các nước ASEAN, trong đó có Việt Nam, nhằm thúc đẩy các dự án chung và phát triển năng lực nghiên cứu. Ngày 9/11/2026 tại Tokyo, Bộ Khoa học và Công nghệ Việt Nam cùng Bộ Giáo dục, Văn hóa, Thể thao, Khoa học và Công nghệ Nhật Bản đã trao văn kiện tài trợ 11 dự án nghiên cứu thuộc chương trình này. Trong giai đoạn 2025–2026, Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ Quốc gia Việt Nam (NAFOSTED) và Cơ quan Khoa học và Công nghệ Nhật Bản (JST) lựa chọn đồng tài trợ 11 nhiệm vụ về bán dẫn. Đây là bước đi đáng chú ý vì đưa hợp tác Việt Nhật từ đối thoại cấp cao sang các nhóm nghiên cứu cùng triển khai công nghệ nền tảng—lĩnh vực đòi hỏi chuyên môn sâu, thiết bị và sự phối hợp bền bỉ.
Quy mô tài trợ cho thấy hai bên đang đặt cược nghiêm túc vào hướng đi này: Nhật Bản đóng góp 2,6 tỷ yen, tương đương khoảng 430 tỷ đồng, còn Việt Nam góp 67 tỷ đồng, đưa tổng nguồn lực lên gần 500 tỷ đồng. Con số đó không tự bảo đảm kết quả nghiên cứu, nhưng tạo nền tảng đáng kể để các nhóm Việt Nam và Nhật Bản cùng phát triển công nghệ, chia sẻ năng lực và xây dựng quan hệ nghiên cứu lâu dài.
Danh mục nghiên cứu đi từ chip AI đến cảm biến sinh học
Danh mục 11 dự án bán dẫn không bó hẹp ở chế tạo chip. Các hướng ưu tiên gồm chip AI công suất thấp, linh kiện điện tử thế hệ mới, vật liệu và quy trình chế tạo bán dẫn hợp chất, cùng vật liệu bán dẫn hai chiều. Cách lựa chọn này đáng chú ý: bên cạnh năng lực vật liệu và quy trình—những nền móng của ngành—chương trình dành chỗ cho các ứng dụng có mục tiêu cụ thể, qua nghiên cứu chip AI và thiết bị cảm biến.
Một nhánh nghiên cứu khác tập trung vào cảm biến phát hiện đột biến DNA và thiết bị MEMS phục vụ cảm biến thông minh, gắn với các hướng ứng dụng về năng lượng bền vững. Sự đa dạng ấy có thể giúp các nhóm nghiên cứu kết nối nhiều khâu, từ vật liệu đến linh kiện và thiết bị, thay vì chỉ theo đuổi một sản phẩm đơn lẻ. Tuy nhiên, ý nghĩa của chương trình sẽ được quyết định bởi khả năng duy trì hợp tác và chuyển tri thức thành năng lực nghiên cứu trong nước, chứ không chỉ bởi số lượng đề tài.
Giá trị dài hạn nằm ở năng lực và mạng lưới khoa học
NEXUS được đặt trong bối cảnh khoa học và công nghệ ngày càng là một trụ cột của quan hệ Việt Nam – Nhật Bản, với trọng tâm vào công nghệ chiến lược và nhân lực chất lượng cao. Chương trình cũng được nhắc đến trong Tuyên bố Tầm nhìn chung Việt Nam – Nhật Bản. Vì vậy, 11 dự án không nên chỉ được nhìn như một đợt cấp vốn: điểm đáng kỳ vọng hơn là khả năng tạo kết nối giữa các nhà khoa học, duy trì hợp tác nghiên cứu và từng bước nâng cao năng lực bán dẫn của Việt Nam.
Lộ trình tiếp theo đã được xác định. Trong năm 2027, NAFOSTED và JST dự kiến kêu gọi đề xuất nghiên cứu chung trong lĩnh vực bán dẫn và trí tuệ nhân tạo, đồng thời triển khai chương trình đào tạo 100 tiến sĩ AI. NEXUS cũng gắn với mục tiêu hỗ trợ đào tạo 250 tiến sĩ bán dẫn và đóng góp vào mục tiêu đào tạo 100 tiến sĩ AI của Việt Nam đến năm 2030. Các mốc này đặt ra phép thử rõ ràng: hợp tác chỉ tạo giá trị bền vững khi nguồn lực hôm nay nuôi được đội ngũ và hoạt động nghiên cứu tiếp nối.
Gần 500 tỷ đồng và 11 nhiệm vụ là quy mô đáng kể, nhưng ý nghĩa lớn nhất của chương trình nằm ở việc hai nước cùng xây dựng nền tảng khoa học cho các công nghệ then chốt. Nếu được nối tiếp bằng đào tạo, trao đổi nhân lực và những vòng nghiên cứu chung mới, NEXUS có thể giúp hợp tác Việt Nhật chuyển từ tài trợ dự án sang năng lực đồng sáng tạo lâu dài.
