Chương trình sức khỏe học đường: từ định nghĩa đến bước ngoặt mở rộng
Chương trình sức khỏe học đường là tập hợp các hoạt động giáo dục sức khỏe, dinh dưỡng, nước sạch trường học, môi trường và thể chất được thiết kế bài bản trong nhà trường nhằm giúp học sinh hình thành thói quen sống lành mạnh, nâng cao thể lực, tinh thần và ý thức bảo vệ môi trường ngay từ lứa tuổi tiểu học, trên cơ sở phối hợp giữa nhà nước, nhà trường, gia đình và doanh nghiệp. Điểm đáng chú ý của giai đoạn hiện nay là sự chuyển dịch rõ rệt: thay vì chỉ tập trung vào nước sạch trường học, các chương trình mới hướng đến chăm sóc sức khỏe toàn diện, từ khẩu phần ăn đến hoạt động thể thao. Thỏa thuận hợp tác giữa Bộ Giáo dục và Đào tạo và một doanh nghiệp nước giải khát về truyền thông, giáo dục nước sạch, bảo vệ môi trường và nâng cao sức khỏe học sinh, sinh viên giai đoạn 2026–2029 cho thấy sức khỏe học đường đã trở thành ưu tiên chiến lược của ngành giáo dục, không còn là chuỗi hoạt động đơn lẻ, rời rạc.
MIZUIKU: từ nước sạch trường học đến chiến lược giáo dục sức khỏe
MIZUIKU – Em yêu nước sạch – từng được biết đến chủ yếu như một chương trình giáo dục về tiết kiệm và bảo vệ nguồn nước. Sau hơn một thập kỷ triển khai, chương trình đã tiếp cận hơn 1 triệu học sinh, 21.000 giáo viên và 41.000 lớp học tại 34 tỉnh, đồng thời hỗ trợ 214 công trình nước sạch và vệ sinh, cải thiện điều kiện sống cho khoảng 6 triệu người. Đây là nền tảng quan trọng để bước sang giai đoạn mở rộng. Thỏa thuận hợp tác mới gắn MIZUIKU với Chương trình sức khỏe học đường giai đoạn 2026–2035, biến các bài học về nước sạch thành phần lõi trong một chiến lược tổng thể về giáo dục sức khỏe, giáo dục môi trường và phát triển toàn diện người học. Một điểm chuyển hướng mang tính chính sách: nước sạch trường học không chỉ là hạ tầng mà trở thành công cụ giáo dục sức khỏe, lồng ghép vào môn học, hoạt động trải nghiệm và tập huấn giáo viên, hướng tới khoảng 1,8 triệu học sinh tiểu học.
Từ vòi nước đến sân chơi: mở rộng sang vận động, lối sống lành mạnh
Một chương trình sức khỏe học đường đáng tin cậy không thể dừng ở câu chuyện nguồn nước. Giai đoạn hợp tác 2026–2029 xây dựng trên kết quả 2023–2025, đồng thời bổ sung chiều kích mới: trải nghiệm thiên nhiên, giáo dục thể chất, tăng cường hoạt động thể thao và hình thành lối sống lành mạnh. Đây là bước đi đúng hướng, bởi học sinh chỉ thật sự khỏe khi được vận động thường xuyên trong môi trường an toàn. Việc dự kiến hỗ trợ khoảng 50 hệ thống lọc nước, cải thiện điều kiện vệ sinh tại các khu vực còn khó khăn cho thấy sức khỏe học đường được nhìn như một hệ sinh thái, nơi nước sạch trường học, nhà vệ sinh, sân chơi và phòng thể chất liên kết với nhau. Ở bậc đại học, kế hoạch nâng cấp trang thiết bị và cơ sở vật chất phục vụ hoạt động thể chất tại 5–10 trường mỗi năm tiếp tục khẳng định: chăm sóc sức khỏe người học là nhiệm vụ lâu dài chứ không phải phong trào ngắn hạn.
Sữa đậu nành học đường: dinh dưỡng học sinh được đưa vào trung tâm
Nếu MIZUIKU đặt nền cho nước sạch và môi trường, chương trình sữa đậu nành học đường đang lấp đầy mảnh ghép dinh dưỡng học sinh. Năm học này, chương trình dự kiến trao tặng 1 triệu hộp sữa đậu nành Fami Canxi cho 16.700 học sinh tiểu học tại 30 trường ở Quảng Ngãi, Lai Châu, Đắk Lắk và Đồng Tháp, với tổng giá trị hơn 4,6 tỷ đồng. Đây không chỉ là con số ấn tượng, mà là dấu mốc "30 trường – 1 triệu hộp sữa" gắn với hành trình 30 năm phát triển dinh dưỡng thực vật của doanh nghiệp đồng hành chương trình. Quan trọng hơn, theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phạm Thị Dung, đậu nành khi được bổ sung hợp lý vào khẩu phần đa dạng và cân bằng có thể đồng hành cùng trẻ trong giai đoạn tăng trưởng, góp phần hình thành thói quen dinh dưỡng lành mạnh ngay từ lứa tuổi học đường. Kết quả cân đo từ Hội Chữ thập đỏ tại địa phương cho thấy học sinh tham gia chương trình tăng cân trung bình 500 g đến 1,2 kg, chiều cao cải thiện 1,5–2 cm, đồng thời đi học đều hơn và tập trung hơn trong giờ học. Đây là bằng chứng rõ ràng rằng sữa đậu nành học đường không phải hoạt động thiện nguyện đơn thuần mà là can thiệp dinh dưỡng có hiệu quả.
Từ những sáng kiến rời rạc đến chiến lược sức khỏe học đường tích hợp
Điểm đáng lo ngại trước đây trong giáo dục sức khỏe là các chương trình thường hoạt động song song: nơi nói về nước sạch, nơi phát sữa, nơi tổ chức trò chơi vận động. Sự kết hợp hiện nay giữa truyền thông nước sạch, vệ sinh trường học, dinh dưỡng học sinh và hoạt động thể chất cho thấy ngành giáo dục đang chuyển từ tư duy phong trào sang chiến lược tích hợp. Khi nước sạch trường học được gắn với giáo dục sức khỏe, khi một hộp sữa đậu nành Fami Canxi trong giờ ra chơi được nhìn như phần của chương trình sức khỏe học đường toàn diện, học sinh không chỉ nhận thêm dinh dưỡng mà còn học cách sống lành mạnh, có trách nhiệm với môi trường. Đó mới là thước đo thực sự của chương trình sức khỏe học đường: không phải số công trình hay số hộp sữa, mà là những thói quen được hình thành lâu dài. Nếu các địa phương biết tận dụng nguồn lực xã hội này, tái thiết kế lại nội dung giáo dục sức khỏe theo hướng liên thông giữa nước, dinh dưỡng và vận động, 1,8 triệu học sinh tiểu học được hưởng lợi không chỉ trong vài năm mà trong cả tương lai trưởng thành.
