Mặt bằng sạch nhưng công trường vẫn vắng
Điện LNG Quảng Ninh là dự án nhà máy điện khí công suất 1.500 MW, dự kiến dùng hai tổ máy tua-bin khí chu trình hỗn hợp và hệ thống kho cảng nhập LNG để bổ sung nguồn điện cho miền Bắc. Dù quy mô lớn và vai trò được kỳ vọng rõ ràng, dự án vẫn chưa chuyển từ chuẩn bị sang xây dựng.
Dự án ở phường Cửa Ông từng được đặt mục tiêu khởi công ngày 19/12/2025, nhưng gần một năm sau, khu đất vẫn chưa có hoạt động thi công các hạng mục chính. Địa phương hoàn thành giải phóng mặt bằng toàn bộ 41,12 ha vào ngày 11/4/2026; đến ngày 7/5, doanh nghiệp nộp hồ sơ đề nghị giao đất, cho thuê đất. Khoảng cách giữa mặt bằng đã bàn giao và một công trường thực sự cho thấy tiến độ không còn nằm riêng ở khâu đền bù.
Theo hồ sơ doanh nghiệp, dự án sử dụng khoảng 109,82 ha đất và mặt nước, gồm 31,33 ha đất và 78,49 ha mặt nước; khoảng 20,4 ha cần lấn biển. Khi phần đất tạo thêm chưa được chấp thuận đầy đủ, việc dựng nhà máy và kho cảng đồng bộ khó có thể bắt đầu.
Thủ tục lấn biển là cửa ải kế tiếp
Giải phóng mặt bằng là điều kiện cần, không phải giấy thông hành để thi công. Dự án còn phải hoàn thiện thủ tục đất đai, khu vực biển và hồ sơ lấn biển. Đây là những hạng mục gắn chặt với nhau: thiếu phương án san lấp được duyệt, mặt bằng cho nhà máy chính và kho cảng chưa thể hình thành.
Trong quá trình thẩm định, cơ quan chuyên môn đề nghị cập nhật giá vật liệu san lấp theo mặt bằng thị trường tại thời điểm xem xét. Doanh nghiệp cũng tiếp tục hoàn thiện báo cáo nghiên cứu khả thi cho hạng mục lấn biển để trình cấp có thẩm quyền phê duyệt. Việc tính toán nguồn đất đá thải mỏ làm vật liệu san lấp vì thế không phải chi tiết phụ: phương án vật liệu và hồ sơ kỹ thuật quyết định khả năng khép kín thủ tục.
Khu đất đã được quây tôn nhưng vẫn chừa lối cho người dân đi đến nơi neo đậu tàu thuyền phục vụ đánh bắt. Người dân mong dự án sớm khởi công, thay vì để đất kéo dài trong tình trạng cỏ dại mọc và nguồn lực bị bỏ phí. Sự chờ đợi vì vậy hiện ra ngay trong sinh hoạt địa phương, chứ không chỉ trên tiến độ giấy tờ.
Hợp đồng điện, LNG và tua-bin quyết định tính khả thi
Ngay cả khi thủ tục mặt bằng được khép lại, dự án vẫn cần giải quyết các điều kiện thương mại và kỹ thuật. Nhà đầu tư và EVN chưa thống nhất hợp đồng mua bán điện. Khi thỏa thuận này chưa chốt, phương án tiêu thụ điện, dòng tiền dự kiến và cơ sở thu xếp vốn vẫn thiếu điểm tựa. Với một nhà máy LNG, đây không phải thủ tục có thể để đến sau khi đã đặt hàng thiết bị.
Nguồn cung khí LNG nhập khẩu dài hạn cũng khó bảo đảm vì thị trường quốc tế hạn chế; đồng thời, việc thu xếp hai tua-bin khí gặp trở ngại do nguồn cung thiết bị khan hiếm. Hai nút thắt này khiến dự án đối mặt rủi ro kép: nhiên liệu có thể ảnh hưởng chi phí vận hành, còn thiết bị có thể kéo lùi lắp đặt và chạy thử. Nói cách khác, có đất chưa đồng nghĩa có thể xây, và xây xong cũng chưa bảo đảm có thể phát điện theo kế hoạch.
Quy mô dự án nhấn mạnh cái giá của việc chậm phối hợp: nhà máy dự kiến cung cấp khoảng 9 tỷ kWh mỗi năm cho hệ thống điện quốc gia. Con số đó chỉ có ý nghĩa khi hợp đồng điện, nguồn cung khí và lịch giao tua-bin cùng được bảo đảm.
Mốc mới cần được kiểm chứng bằng tiến độ thực
Lộ trình mới dự kiến bắt đầu san lấp từ tháng 1/2027; đến tháng 6/2027, chủ đầu tư đặt mục tiêu hoàn tất đàm phán mua bán khí, thu xếp vốn và ký hợp đồng tổng thầu EPC. Mốc phát điện thương mại cũng đã lùi đáng kể: tổ máy số 1 dự kiến vào tháng 9/2030, tổ máy số 2 vào tháng 12/2030, thay cho mục tiêu vận hành giai đoạn 2028–2029 trước đó.
Lộ trình này nên được xem là chuỗi điều kiện phải hoàn thành, không phải lời bảo đảm dự án sẽ tự động chạy đúng hạn. Muốn tiến độ có sức nặng, trước hết cần phê duyệt hồ sơ lấn biển và chốt phương án vật liệu; tiếp đó là thống nhất hợp đồng mua bán điện, khóa được nguồn cung khí dài hạn và đặt mua tua-bin.
Điện khí LNG đang được kỳ vọng bổ sung nguồn điện cho miền Bắc và hỗ trợ chuyển dịch cơ cấu năng lượng. Nhưng một dự án riêng lẻ cũng phơi bày thách thức rộng hơn của hạ tầng LNG: không thể phát triển nhà máy tách rời cảng, nhiên liệu, thiết bị và cơ chế mua điện. Kết luận rất rõ: Quảng Ninh chỉ có thể chuyển sang thi công khi các mắt xích ấy được xử lý đồng bộ; nếu không, mặt bằng sạch vẫn chỉ là phần chuẩn bị của một dự án còn đứng yên.
