An toàn số bắt đầu từ khả năng nhận diện nguy cơ
An toàn trên mạng là khả năng nhận ra những tương tác và nội dung có thể gây hại, bảo vệ thông tin cá nhân, biết dừng liên lạc và tìm người đáng tin cậy giúp đỡ khi cần. Đây không phải kỹ năng phụ, mà là năng lực thiết yếu để trẻ học tập, kết nối và giải trí trực tuyến mà không phải đối mặt với nguy cơ một mình. Ngày 14-11, Công an tỉnh Lâm Đồng tổ chức chương trình “Cùng em kết nối an toàn” cho hơn 1.000 học sinh tại Trường Phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học và Trung học cơ sở Thuận An, xã biên giới Thuận An. Học sinh được hướng dẫn nhận diện hành vi dụ dỗ, thao túng, đe dọa, bắt nạt trực tuyến, xâm phạm quyền riêng tư và xâm hại trên mạng. Chương trình đúng hướng khi không chỉ cảnh báo trẻ về rủi ro, mà còn trang bị cách bảo vệ tài khoản, từ chối hoặc chấm dứt tương tác đáng ngờ, chặn và báo cáo vi phạm.

Tập kỹ năng bằng tình huống, không chỉ bằng lời nhắc
Một lời dặn chung chung như “hãy cẩn thận” khó giúp học sinh xử lý khi tài khoản lạ xin ảnh riêng tư, đường dẫn đáng ngờ xuất hiện hay người quen trên mạng bắt đầu đe dọa. Vì vậy, các buổi tuyên truyền cần tạo cơ hội cho trẻ tập lựa chọn hành động trong tình huống cụ thể. Ở Lâm Đồng, ban tổ chức dùng tình huống trình chiếu, câu hỏi tương tác và phần thực hành để học sinh cân nhắc cách ứng phó; các em cũng được giới thiệu đầu mối hỗ trợ và tài liệu “Không một mình”. Trong chương trình tại Hà Nội và Lào Cai, kịch ứng tác, trò chơi tranh biện và diễn đàn “Thiếu niên nói” giúp học sinh trao đổi về nguy cơ và cách tìm trợ giúp. Đây là cách rèn kỹ năng số học sinh thiết thực hơn việc chỉ yêu cầu các em tránh xa Internet: trẻ cần biết dừng lại, chặn, báo cáo và nhờ người đáng tin cậy can thiệp.
Các em còn phải học cách kiểm chứng nội dung. Hình ảnh và văn bản giả mạo do AI tạo ra ngày càng tinh vi, khiến thói quen dừng lại, kiểm tra nguồn và đối chiếu thông tin trở nên quan trọng trước khi tin hoặc chia sẻ.

Lắng nghe trẻ là một phần của biện pháp bảo vệ
Dạy trẻ cách báo cáo sự cố sẽ không đủ nếu các em sợ bị trách mắng khi nói ra. Nhiều học sinh mong cha mẹ và thầy cô lắng nghe trước khi quyết định cách xử lý; những em từng bị mắng hoặc bị tước điện thoại có thể chọn im lặng khi gặp rắc rối trực tuyến. Cấm đoán vì thế có thể khiến người lớn mất cơ hội biết chuyện sớm, đúng lúc trẻ cần được hỗ trợ. Phản ứng đầu tiên nên là bình tĩnh nghe trẻ kể, hỏi điều gì đã xảy ra và cùng bàn bước tiếp theo, thay vì vội phán xét hay tịch thu thiết bị. Người lớn có thể giúp trẻ lưu lại bằng chứng, chặn tài khoản, báo cáo nội dung và tìm kênh hỗ trợ phù hợp. Trẻ cũng cần biết rằng tìm đến cha mẹ, giáo viên hoặc công cụ báo cáo của nền tảng là những lựa chọn sẵn có khi bị quấy rối, lừa đảo hay tiếp xúc với nội dung độc hại.

Mở rộng chương trình, duy trì đối thoại
Nhu cầu của học sinh không dừng ở việc phòng tránh xâm hại. Các em còn lo lừa đảo, bắt nạt trực tuyến, quấy rối và thông tin sai lệch; tại Lào Cai, khoảng 6 trong 10 phiếu chia sẻ đề cập việc cân bằng thời gian trực tuyến với hoạt động ngoài đời. Điều đó cho thấy giáo dục an toàn số nên giúp trẻ hình thành thói quen sử dụng mạng phù hợp, chứ không chỉ phản ứng sau khi sự cố xảy ra. Sau đợt đầu tại trường phổ thông liên cấp ở khu vực biên giới, Công an tỉnh Lâm Đồng dự kiến tổ chức thêm 5 đợt tại các trường đại học, cao đẳng và phổ thông trong tỉnh. Trong khi đó, “Teen Safety School Tour 2026 – An toàn số cho em” dự kiến tiếp cận khoảng 9.000 học sinh và giáo viên. Mở rộng các buổi học là cần thiết, nhưng hiệu quả lâu dài phụ thuộc vào việc gia đình và nhà trường tiếp tục lắng nghe. Trẻ tự tin lên tiếng khi biết người lớn sẽ đồng hành, không biến một lần gặp sự cố thành lý do để trừng phạt.







