Công nghệ biên giới phải phục vụ cả tốc độ lẫn an toàn
Quản lý biên giới bằng công nghệ số là việc ứng dụng hệ thống dữ liệu, nhận diện và công cụ kết nối để xử lý lưu lượng qua biên giới, hỗ trợ lực lượng chức năng điều hành nhiệm vụ và giúp người dân tiếp cận thông tin cần thiết. Hai mô hình ở Lào Cai và Hải Phòng cho thấy số hóa không có một khuôn mẫu duy nhất: đường bộ ưu tiên giảm thời gian chờ và tổ chức luồng người, phương tiện; vùng biển cần thêm năng lực chỉ huy và kết nối trực tiếp với ngư dân. Đây là hướng đi hợp lý, bởi hiệu quả không chỉ nằm ở việc thay giấy tờ bằng màn hình mà còn ở việc giải quyết đúng điểm nghẽn của từng địa bàn. Công nghệ chỉ có giá trị khi vừa giúp công việc thông suốt, vừa duy trì kiểm soát và đưa dịch vụ đến gần người sử dụng.
Lào Cai: rút ngắn thủ tục, kiểm soát luồng qua cửa khẩu
Tại Cửa khẩu Quốc tế Lào Cai, hệ thống cửa khẩu tự động Autogate cho phép hành khách xác thực bằng vân tay và nhận diện khuôn mặt, thay vì xếp hàng chờ kiểm tra giấy tờ theo cách truyền thống. Thời gian làm thủ tục giảm từ 30–45 giây xuống khoảng 10–15 giây mỗi người; cửa khẩu có trung bình 7.000–10.000 lượt xuất nhập cảnh mỗi ngày, nên lợi ích càng rõ vào giờ cao điểm. Cổng tự động được tích hợp với hệ thống quản lý xuất nhập cảnh, hỗ trợ đối chiếu thông tin; camera giám sát và nhận diện biển số bổ sung dữ liệu theo dõi phương tiện. Với hàng hóa, nền tảng cửa khẩu số được triển khai từ tháng 8.2023, cho phép khai báo trước thông tin người lái, phương tiện và hàng hóa. Nhờ giảm kê khai lặp lại, hành khách, lái xe và doanh nghiệp bớt thời gian chờ, trong khi cơ quan chức năng có thêm công cụ kiểm soát.

Hải Phòng: số hóa điều hành và mở kênh cho ngư dân
Ở Hải Phòng, trọng tâm không chỉ là xử lý nhanh một lượt qua cửa mà còn là giúp lực lượng biên phòng nắm tình hình và phối hợp công việc trên môi trường số. Phần mềm phục vụ quản lý, bảo vệ biên giới quốc gia tập hợp lịch công tác, tiến độ nhiệm vụ và thông tin cần xử lý trên hệ thống thống nhất, để người chỉ huy theo dõi thuận lợi hơn. Cách làm này đáng chú ý vì tận dụng hạ tầng có sẵn, thay vì xem đầu tư thiết bị mới là điều kiện tiên quyết.
Với người dân, mô hình QR kép ngư dân biến điện thoại thông minh thành cẩm nang và kênh liên lạc. Mã thứ nhất dẫn tới nội dung số về phòng, chống khai thác IUU; mã thứ hai tiếp nhận phản ánh, tố giác vi phạm. Bộ đội Biên phòng thành phố đã lắp bảng QR tại 11 địa điểm như bến cá, cảng cá và khu neo đậu, đồng thời cấp tem mã để ngư dân dễ dùng. Họ có thể tra cứu quy định ngay tại bến hoặc trước khi ra khơi, thay vì phải tìm tài liệu riêng.

Hai địa bàn, hai ưu tiên của quản lý biên giới
Sự khác biệt giữa hai mô hình phản ánh đúng yêu cầu của biên giới đường bộ và biên giới biển. Ở Lào Cai, lưu lượng hành khách và xe hàng lớn khiến tự động hóa thủ tục, khai báo trước và xác thực nhanh trở thành ưu tiên. Ở Hải Phòng, số hóa chỉ huy giúp các đơn vị theo dõi nhiệm vụ, còn QR kép tạo cầu nối để phổ biến pháp luật và tiếp nhận tin báo từ cộng đồng ven biển. Một hướng tập trung vào kiểm soát dòng lưu chuyển; hướng kia kết hợp điều hành nội bộ với sự tham gia của người dân. Cả hai đều cho thấy quản lý hiện đại không đồng nghĩa với giảm kiểm soát: dữ liệu tốt có thể giúp xử lý nhanh hơn mà vẫn hỗ trợ đối chiếu, giám sát và phối hợp.
Bước tiếp theo ở Lào Cai là tiếp tục phát triển cửa khẩu thông minh, nghiên cứu ứng dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và nhận diện sinh trắc học. Hải Phòng định hướng tiếp tục triển khai chuyển đổi số đồng bộ. Tuy vậy, phần mềm và mã QR chỉ phát huy tác dụng khi dữ liệu được cập nhật, hệ thống vận hành an toàn và người dùng được hướng dẫn rõ ràng. Kết luận từ hai trường hợp khá thuyết phục: công nghệ tốt không phải công nghệ phô trương nhất, mà là công nghệ làm thủ tục bớt phiền, chỉ huy thêm sáng rõ và giúp người dân chủ động tuân thủ pháp luật.







