Đầu tư cần gắn với năng lực con người
Hợp tác đầu tư Việt Nam–Nhật Bản là mối quan hệ kinh tế hướng tới cùng tạo ra giá trị, trong đó vốn, công nghệ và đào tạo nhân lực phải song hành để người lao động và doanh nghiệp trong nước có thể tham gia sâu hơn vào các lĩnh vực tiên tiến. Trả lời phỏng vấn trước chuyến thăm chính thức Nhật Bản, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm bày tỏ mong muốn Nhật Bản tiếp tục mở rộng đầu tư và hợp tác với Việt Nam. Đây là kỳ vọng đúng trọng tâm: thu hút thêm dự án sẽ có ý nghĩa lớn hơn nếu đi kèm nghiên cứu, phát triển sản phẩm và cơ hội tích lũy chuyên môn tại chỗ. Trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ gia tăng, hợp tác Việt Nhật nên được đánh giá không chỉ qua quy mô vốn, mà còn qua việc doanh nghiệp Việt Nam và người lao động nhận được gì từ mỗi dự án.
Cuộc phỏng vấn được công bố ngày 8 tháng 11, trước chuyến thăm chính thức Nhật Bản kéo dài bốn ngày, bắt đầu cùng ngày. Bối cảnh ấy cho thấy thông điệp về đầu tư và nhân lực không phải một lời kêu gọi tách rời, mà là một phần của định hướng làm sâu sắc quan hệ hai nước. Ông Tô Lâm nói chuyến thăm nhằm cụ thể hóa tiềm năng hợp tác và củng cố sự gắn bó giữa hai bên.
Bán dẫn là phép thử của hợp tác thực chất
Ngành bán dẫn, trí tuệ nhân tạo và năng lượng sạch được nêu như những lĩnh vực cần mở rộng hợp tác, nhưng đầu tư vào các ngành này không thể chỉ dừng ở việc xây dựng cơ sở sản xuất. Tô Lâm nhấn mạnh hợp tác công nghiệp tiên tiến cần gắn với đào tạo nhân lực, nâng năng lực công nghệ và quản trị. Đây là điểm then chốt: nếu thiếu kỹ sư, kỹ thuật viên và đội ngũ quản lý được trang bị phù hợp, doanh nghiệp trong nước khó đảm nhận khâu có giá trị cao hơn trong chuỗi cung ứng. Vì vậy, kỳ vọng về đầu tư Nhật Bản nên đi liền với những chương trình đào tạo cụ thể, cơ hội nghiên cứu và khả năng để doanh nghiệp Việt cùng phát triển sản phẩm. Đó mới là con đường giúp vốn đầu tư chuyển thành năng lực sản xuất bền vững.
Cách tiếp cận này cũng đặt ra trách nhiệm cho cả hai phía. Doanh nghiệp Nhật Bản được kỳ vọng mở rộng đầu tư, nghiên cứu và phát triển sản phẩm tại Việt Nam; doanh nghiệp Việt Nam cần có cơ hội tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị. Phía Việt Nam, theo nội dung phỏng vấn, cam kết xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, ổn định, có khả năng dự báo và xử lý kịp thời vướng mắc chính đáng. Lời hứa chính sách chỉ thuyết phục khi doanh nghiệp nhìn thấy kết quả trong từng dự án, còn đào tạo nhân lực phải đáp ứng được nhu cầu kỹ năng thực tế thay vì chỉ tăng số lượng khóa học.
Lợi ích phải đến được với người lao động
Thước đo gần gũi nhất của hợp tác không chỉ nằm ở sản lượng hay năng lực công nghệ, mà còn ở cơ hội nghề nghiệp và quyền lợi của người lao động. Tô Lâm mong người Việt Nam học tập, làm việc tại Nhật Bản có điều kiện tích lũy tri thức, nâng tay nghề, phát triển sự nghiệp và được bảo đảm quyền lợi chính đáng. Ông cũng kỳ vọng chuyên gia, nhà khoa học và người trẻ Nhật Bản đến Việt Nam làm việc, nghiên cứu, khởi nghiệp. Trao đổi nhân lực theo hướng hai chiều có thể tạo nên mạng lưới chuyên môn và tin cậy lâu dài, thay vì chỉ cung cấp lao động cho nhu cầu trước mắt. Điều quan trọng là người tham gia phải nhận được kỹ năng có thể sử dụng, lộ trình nghề nghiệp rõ ràng và sự bảo vệ tương xứng.
Bối cảnh quốc tế nhiều bất định càng làm rõ lý do cần chủ động xây dựng năng lực trong nước. Trong trả lời phỏng vấn, ông Tô Lâm cho rằng Việt Nam không thể chờ thế giới ổn định rồi mới phát triển, mà cần tạo điều kiện để đất nước tiến lên ngay trong môi trường biến động. Điều đó khiến hợp tác đào tạo và công nghệ trở thành phần thiết yếu của quan hệ song phương, chứ không phải hạng mục bổ trợ. Nếu đầu tư mở ra việc làm tốt hơn, giúp doanh nghiệp Việt trưởng thành và nâng năng suất, lợi ích đối ngoại sẽ hiện diện cụ thể trong đời sống người dân.
Từ kỳ vọng đến kết quả đo được
Phỏng vấn NHK phác họa định hướng quan hệ Việt Nam–Nhật Bản theo tinh thần đồng hành, cùng kiến tạo, hợp tác hiệu quả và cùng có lợi, lấy cuộc sống của người dân, người lao động làm trọng tâm. Đây là hướng đi đáng ủng hộ, nhưng giá trị của nó sẽ phụ thuộc vào việc cam kết được biến thành dự án có nội dung chuyển giao rõ ràng, chương trình đào tạo gắn với nhu cầu tuyển dụng và cơ hội để doanh nghiệp Việt tham gia thực chất. Cần theo dõi không chỉ số dự án mới, mà cả mức độ phát triển kỹ năng, chất lượng việc làm và phần việc có giá trị cao mà doanh nghiệp trong nước đảm nhận. Khi những kết quả ấy trở thành điều bình thường trong hợp tác, quan hệ song phương sẽ bền hơn trước biến động bên ngoài.
Tô Lâm kỳ vọng Nhật Bản tiếp tục mở rộng đầu tư và hợp tác, đặc biệt trong các lĩnh vực tiên tiến gắn với đào tạo nhân lực. Thông điệp này đặt ra một tiêu chuẩn hợp lý: dòng vốn cần tạo thêm năng lực cho con người và doanh nghiệp Việt Nam, không chỉ mở rộng hoạt động sản xuất. Nếu hai bên kiên trì biến kỳ vọng thành kỹ năng, công nghệ và cơ hội nghề nghiệp cụ thể, hợp tác Việt Nhật sẽ có nền tảng vững chắc hơn và lợi ích của quan hệ sẽ được cảm nhận trực tiếp trong đời sống.
