Một gói hợp tác, hai nhu cầu dài hạn
Vốn ODA Nhật Bản cho hai dự án giáo dục và điện lực là nguồn hỗ trợ phát triển được Nhật Bản cam kết nhằm xây dựng cơ sở Trường Đại học Việt Nhật và Nhà máy nhiệt điện Ô Môn III, nối mục tiêu đào tạo nhân lực với nhu cầu tăng nguồn cung điện. Ngày 9/11/2026 tại Tokyo, trong chuyến thăm chính thức Nhật Bản của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, hai nước trao ba văn kiện hợp tác dưới sự chứng kiến của ông Tô Lâm và Thủ tướng Takaichi Sanae. Bộ trưởng Tài chính Ngô Văn Tuấn, Đại sứ Nhật Bản tại Việt Nam Ito Naoki và Chủ tịch JICA Tanaka Akihiko tham gia trao văn kiện. Hai trong số đó cam kết tổng cộng hơn 43,1 tỷ yen cho hai dự án. Ý nghĩa của thỏa thuận nằm ở sự kết hợp: thay vì chỉ tài trợ một công trình đơn lẻ, hợp tác Việt Nhật đồng thời hướng vào năng lực con người và nền tảng vật chất của tăng trưởng.
Đại học Việt Nhật: đầu tư vào năng lực nghiên cứu
Với Đại học Việt Nhật, trọng tâm không nên chỉ là có thêm một khuôn viên mới, mà là tạo dựng một trường nghiên cứu có khả năng đào tạo nhân lực chất lượng cao và kết nối tri thức hai nước. Hai chính phủ thống nhất thúc đẩy trường trở thành đại học nghiên cứu xuất sắc, có uy tín trong khu vực, dựa trên thế mạnh của Việt Nam và Nhật Bản; định hướng này gắn đào tạo với khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững. Hiệp định hợp tác đặt khuôn khổ cho quản trị và huy động nguồn lực, phát triển cơ sở vật chất, cùng hoạt động đào tạo và nghiên cứu chung. Sau hơn 10 năm hoạt động, trường có gần 2.500 người học trong các chương trình đại học, thạc sĩ và tiến sĩ. Cơ sở mới tại Hòa Lạc dự kiến khởi công đầu năm 2027. Giá trị của dự án sẽ được đo bằng chất lượng nghiên cứu và cơ hội học tập, không chỉ bằng quy mô xây dựng.
Ô Môn III: nguồn điện cho miền Nam
Ở chiều hạ tầng, khoản vay ODA cho Nhà máy Ô Môn III gắn trực tiếp với yêu cầu bổ sung nguồn cung điện và củng cố an ninh năng lượng. Dự án đặt tại Ô Môn, thành phố Cần Thơ, với nhà máy tuabin khí chu trình hỗn hợp nhằm nâng cao năng lực cung cấp điện cho miền Nam, đặc biệt là Đồng bằng sông Cửu Long. Theo các điều khoản được công bố, khoản vay tối đa là 27,901 tỷ yen; lãi suất được nêu ở mức 1,4% mỗi năm cho phần xây dựng nhà máy và 0,01% mỗi năm cho dịch vụ tư vấn, thời hạn hoàn trả tối đa 30 năm, gồm 10 năm ân hạn. Dự án dự kiến hoàn thành và đưa nhà máy vào vận hành tháng 5/2030. Nhà máy có hiệu suất cao, độ linh hoạt lớn và mức phát thải khí nhà kính tương đối thấp, qua đó có thể hỗ trợ tích hợp năng lượng tái tạo. Đây là lợi ích thiết thực với sản xuất và sinh hoạt, nhưng hiệu quả cuối cùng còn tùy thuộc tiến độ và khả năng vận hành.
Thành công phụ thuộc vào khâu thực hiện
Ba văn kiện không chỉ mở đường cho vốn mà còn phản ánh hai hướng hợp tác Việt Nhật: phát triển nguồn nhân lực và xây dựng hạ tầng năng lượng. Hiệp định về tạo thuận lợi cho các dự án viện trợ hướng tới hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, đơn giản hóa thủ tục và nâng hiệu quả triển khai. Điều đó quan trọng, bởi cam kết tài chính tự nó chưa tạo ra giảng viên, nghiên cứu hữu ích hay dòng điện ổn định. Bộ Tài chính cho biết sẽ phối hợp với các cơ quan Nhật Bản, bộ, ngành và địa phương để thúc đẩy thực hiện, bảo đảm tiến độ, chất lượng và hiệu quả sử dụng vốn. Hai dự án cũng cụ thể hóa các thỏa thuận cấp cao và góp phần làm sâu sắc quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện Việt Nam–Nhật Bản. Thước đo đáng tin cậy nhất sẽ là cơ sở đại học đi vào hoạt động, nghiên cứu tạo giá trị và nguồn điện được bổ sung đúng kế hoạch. Nếu thực hiện tốt, đây là hợp tác đem lại lợi ích vượt ra ngoài hai công trình.
