Từ cam kết phát thải ròng “0” đến nhu cầu tạo dòng vốn xanh mới
Thị trường carbon Việt Nam là cơ chế kinh tế cho phép doanh nghiệp chuyển kết quả giảm phát thải khí nhà kính thành hàng hóa có giá trị giao dịch, qua đó tạo thêm dòng thu, đa dạng hóa nguồn vốn và hỗ trợ quá trình chuyển đổi xanh kinh tế gắn với mục tiêu phát thải ròng bằng “0”. Việt Nam đã tự đặt mình vào một quỹ đạo mới khi cam kết đạt phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050 tại COP26, kéo theo yêu cầu tái cấu trúc mô hình tăng trưởng theo hướng carbon thấp. Điều này không thể thực hiện chỉ bằng khẩu hiệu hay ngân sách nhà nước; nó đòi hỏi một hệ sinh thái vốn xanh, trong đó tín dụng xanh doanh nghiệp và thị trường carbon phải được nhìn như hai trụ cột chiến lược, chứ không phải hai công cụ rời rạc. Chính ở điểm này, câu chuyện “giảm phát thải tiền” – biến nỗ lực giảm phát thải thành dòng tiền thực – trở thành bài toán sống còn cho doanh nghiệp.
Thị trường carbon: Biến giảm phát thải thành dòng thu và giảm phụ thuộc ngân hàng
Điểm hấp dẫn nhất của thị trường carbon không nằm ở kỹ thuật đo đạc, mà ở việc nó biến kết quả giảm phát thải thành giá trị kinh tế cụ thể. Thông qua hạn ngạch, tín chỉ carbon và giá giao dịch, doanh nghiệp có thể bán phần phát thải cắt giảm được, tạo nguồn thu bổ sung và đa dạng hóa nguồn vốn thay vì chỉ trông chờ tín dụng ngân hàng truyền thống. Theo Phó Thống đốc Nguyễn Ngọc Cảnh, khi thị trường carbon vận hành hiệu quả, kết quả giảm phát thải có thể được chuyển hóa thành nguồn lực tài chính cho chính doanh nghiệp, góp phần giảm áp lực lên tín dụng ngân hàng. Nói thẳng, đây là cách biến chi phí đầu tư công nghệ sạch thành tài sản sinh dòng tiền, giúp doanh nghiệp không bị “trói” vào một kênh vốn duy nhất và mở ra cơ hội giảm phát thải tiền theo đúng nghĩa đen.
Tín dụng xanh doanh nghiệp và thị trường carbon: Cặp đòn bẩy chiến lược
Nếu chỉ có thị trường carbon mà thiếu tín dụng xanh, doanh nghiệp khó có vốn ban đầu để đầu tư công nghệ sạch; ngược lại, nếu chỉ có tín dụng xanh mà không có thị trường carbon, kết quả giảm phát thải khó trở thành dòng thu ổn định. Phó Thống đốc Nguyễn Ngọc Cảnh nhấn mạnh sự kết hợp đồng bộ giữa chính sách tín dụng xanh và thị trường giao dịch carbon đang trở thành đòn bẩy chiến lược khơi thông dòng vốn xanh, giảm áp lực tài chính cho doanh nghiệp. Tín dụng xanh cung cấp vốn cho đầu tư, đổi mới công nghệ, tạo ra kết quả giảm phát thải; thị trường carbon biến những kết quả đó thành hàng hóa có giá trị giao dịch. Đến cuối tháng 6/2026, dư nợ tín dụng xanh đã đạt hơn 856.000 tỷ đồng, tăng 9,87% so với cuối năm 2025, với tốc độ tăng trưởng bình quân trên 20%/năm giai đoạn 2017–2025. Những con số này cho thấy hệ thống ngân hàng đã sẵn sàng, vấn đề còn lại là doanh nghiệp có dám coi carbon như một tài sản tài chính hay không.
Giai đoạn thí điểm: Cửa sổ cơ hội để doanh nghiệp thiết kế mô hình vốn mới
Nghị định 29/2026/NĐ-CP về sàn giao dịch carbon trong nước đánh dấu bước chuyển quan trọng, đưa thị trường carbon Việt Nam từ ý tưởng thành khuôn khổ pháp lý cụ thể. Giai đoạn thí điểm từ 2025–2026 với hơn 511 triệu tấn CO₂ tương đương hạn ngạch phát thải được phân bổ cho các cơ sở thuộc ba ngành nhiệt điện, sắt thép và xi măng, kéo dài đến hết năm 2028 trước khi vận hành bắt buộc toàn diện từ năm 2029. Đây không chỉ là thời gian thử hệ thống, mà là cửa sổ cơ hội để doanh nghiệp thiết kế lại mô hình vốn: đưa giá trị carbon vào bài toán dòng tiền, khả năng trả nợ và chiến lược chuyển đổi xanh kinh tế. Nguồn thu từ giao dịch carbon, nếu hình thành ổn định, có thể hỗ trợ dòng tiền và nâng cao khả năng trả nợ của doanh nghiệp, giảm phụ thuộc vào vốn vay ngân hàng. Doanh nghiệp nào coi thí điểm là giai đoạn “đứng ngoài quan sát” sẽ tự đánh mất lợi thế học sớm, điều chỉnh sớm.
Thách thức và kết luận: Carbon phải được coi là tài sản tài chính
Dù tiềm năng lớn, thị trường carbon không phải chiếc đũa thần. Việc đo lường, báo cáo, thẩm định kết quả giảm phát thải đòi hỏi năng lực kỹ thuật và chi phí, có thể trở thành rào cản với hợp tác xã, doanh nghiệp nhỏ và các vùng sản xuất phân tán. Hơn nữa, một dự án đáp ứng tiêu chí xanh không tự động tạo ra tín chỉ carbon, và có tín chỉ carbon cũng không bảo đảm dự án đủ điều kiện vay vốn; ngân hàng vẫn phải đánh giá tính khả thi và năng lực trả nợ. Tuy vậy, nếu doanh nghiệp coi carbon là tài sản tài chính – có thể đo đếm, giao dịch và đưa vào kế hoạch vốn – thì tín dụng xanh doanh nghiệp và thị trường carbon sẽ không chỉ là công cụ tuân thủ, mà trở thành cặp đòn bẩy chiến lược cho chuyển đổi xanh kinh tế. Kết luận rõ ràng là: ai biết biến giảm phát thải thành tiền sớm, người đó sẽ dẫn dắt cuộc chơi vốn xanh trong thập kỷ tới.
