Gia Bình là gì và vì sao 94% tiến độ giải phóng mặt bằng mang tính bản lề?
Cảng hàng không Gia Bình là một dự án sân bay quốc tế cấp 4F, tích hợp mô hình trung tâm kinh tế hàng không thế hệ mới với hạ tầng khu bay hiện đại, nhà khách VIP và hệ thống điều hành số hóa, được định hướng phục vụ cả các sự kiện đối ngoại cấp cao lẫn khai thác thương mại dài hạn.
Câu chuyện quan trọng nhất lúc này không phải là Gia Bình có được xây hay không – Quốc hội đã thông qua chủ trương đầu tư tại Nghị quyết 256/2025/QH15 từ cuối năm 2025. Vấn đề là sân bay này có kịp trở thành “cửa ngõ APEC” như kỳ vọng hay không. Hơn 1.800 ha trong tổng diện tích hơn 1.900 ha đã được giải phóng, tương đương trên 94% kế hoạch, cho thấy dự án đang bám sát đường găng tiến độ. Nếu Việt Nam muốn APEC 2027 không chỉ là sự kiện ngoại giao mà còn là “bài chào sân” về hạ tầng mới, thì 94% này là ngưỡng tối thiểu chứ chưa phải thành tích để ngủ quên.
Runway, nhà khách VIP, tháp ATC: Những hạng mục APEC buộc phải về đích đúng giờ
Để kịp phục vụ Hội nghị Cấp cao APEC 2027, dự án buộc phải hoàn thiện trước hết khu bay, Nhà khách VIP và tháp kiểm soát không lưu – ba “trụ cột” bảo đảm an ninh, an toàn và nghi lễ quốc gia. Việc 100% mặt bằng đường cất hạ cánh và hệ thống đường lăn đã sạch, các nhà thầu đang đào đắp nền, cấp phối đá dăm, triển khai các lớp kết cấu móng, cho thấy đường băng không chỉ trên bản vẽ mà đã bước vào giai đoạn “đổ bê tông” tiến độ.
Nhà khách VIP – biểu tượng của năng lực tiếp đón lãnh đạo APEC – đã hoàn thành phần bê tông cốt thép tầng hầm, 100% cấu kiện cột thép chịu lực đã về công trường, khoảng 80% đã lắp dựng, với kế hoạch hoàn thành đầu năm 2027. Tháp ATC cũng đã xong móng, vách ngoài bê tông đạt cao độ thiết kế, sàn thép tầng 19 được nghiệm thu. Nói cách khác, những hạng mục quan trọng nhất đã “lộ hình”, và bất kỳ chậm trễ nào từ giờ trở đi sẽ không còn chỗ để biện minh.
Mô hình “digitally native”: Gia Bình có đang đặt chuẩn mới cho hạ tầng sân bay?
Gia Bình không chỉ là thêm một sân bay, mà là phép thử xem Việt Nam có dám đi thẳng vào thế hệ hạ tầng sân bay số hóa hoàn toàn hay không. Dự án được quy hoạch cấp 4F theo tiêu chuẩn ICAO, cho phép tiếp nhận máy bay thân rộng, nhưng tham vọng lớn hơn nằm ở cách vận hành: sân bay được định hướng theo mô hình “digitally native”, ứng dụng nền tảng số, trí tuệ nhân tạo và dữ liệu thời gian thực ngay từ đầu.
Theo chia sẻ từ lãnh đạo vận hành, dữ liệu sẽ được dùng xuyên suốt để ra quyết định theo thời gian thực, tối ưu hiệu quả khai thác và trải nghiệm hành khách. Đây là điểm khác biệt so với nhiều sân bay truyền thống vốn “lắp thêm” công nghệ khi hạ tầng đã cứng. Nếu triển khai đúng, điều này có nghĩa là mọi hành trình – từ check-in, an ninh đến điều hành bay – sẽ được thiết kế quanh dòng dữ liệu, không phải quanh giấy tờ và thủ tục thủ công. APEC 2027 vì thế có thể trở thành lần thử lửa đầu tiên cho một chuẩn trải nghiệm hành khách mới, thay vì chỉ là cuộc “trình diễn” cơ sở vật chất.
Từ sân bay APEC tới trung tâm kinh tế hàng không 2.0
Điểm đáng chú ý là Gia Bình được định hướng trở thành Trung tâm Kinh tế Hàng không thế hệ mới 2.0, nơi sân bay không chỉ là điểm đi – đến mà là hạt nhân của một hệ sinh thái logistics, thương mại, dịch vụ và các hoạt động kinh tế liên quan. Sau giai đoạn phục vụ sự kiện, dự án tiếp tục hoàn thiện để khai thác thương mại, với quy mô 30 triệu hành khách và 1,6 triệu tấn hàng hóa mỗi năm vào 2030, 83 vị trí đỗ máy bay. Tầm nhìn 2050 nâng lên 50 triệu hành khách, 2,5 triệu tấn hàng hóa và khoảng 123 vị trí đỗ.
Đặt tại Bắc Ninh – cửa ngõ của một vùng công nghiệp, dự án được kỳ vọng tăng kết nối quốc tế, thúc đẩy logistics, thu hút các ngành giá trị gia tăng cao như công nghệ cao, bán dẫn, thương mại điện tử và dịch vụ hiện đại. Nếu phát triển đúng hướng, Gia Bình có thể trở thành một cực tăng trưởng hàng không mới, góp phần nâng cao năng lực kết nối của Việt Nam với chuỗi vận tải hàng không quốc tế. Khi đó, APEC sẽ chỉ là “ngày khai trương” cho một chuỗi giá trị dài hạn, chứ không phải đích đến cuối cùng.
Đường găng đến 2027: Thời gian không còn nhiều cho sai số
Để bức tranh này thành hiện thực, tiến độ từ nay đến 2027 gần như không cho phép sai số lớn. Phần mặt bằng còn lại đang được tỉnh Bắc Ninh tiếp tục thu hồi, bồi thường, hướng tới hoàn tất bàn giao trong năm 2026. Nhà khách VIP dự kiến hoàn thành đầu 2027, trong khi kế hoạch chung là đưa Cảng hàng không Gia Bình vào khai thác thương mại giai đoạn 1 từ năm 2027. Điều đó đồng nghĩa các hạng mục kỹ thuật, thiết bị đèn hiệu đường băng, đài dẫn đường, radar giám sát, thông tin liên lạc và điều hành bay phải được lắp đặt, thử nghiệm và chứng nhận trong khung thời gian rất chặt.
Ở tầm rộng hơn, nhu cầu vốn đầu tư hệ thống cảng hàng không đến 2030 lên tới hàng trăm nghìn tỷ đồng, mở ra cơ hội lớn nhưng cũng đòi hỏi cơ chế huy động nguồn lực tư nhân hiệu quả. Nếu Gia Bình chứng minh được mô hình hợp tác công – tư này có thể tạo ra một sân bay hiện đại, an toàn, vận hành tốt và thân thiện với hành khách, nó sẽ trở thành “case study” quan trọng cho các dự án hạ tầng sân bay tiếp theo. Kết luận ở thời điểm này khá rõ: hoặc Gia Bình kịp trở thành chuẩn mực mới cho hạ tầng sân bay và kết nối hàng không khu vực, hoặc chúng ta đánh mất một cơ hội vàng ngay trước thềm APEC.
