Từ lăng mộ phô trương đến quản lý có quy hoạch
Quản lý lăng mộ Huế là việc sắp xếp nơi an táng, kiểm soát quy mô và kiến trúc phần mộ, đồng thời đưa các nghĩa địa tự phát vào một quy hoạch thống nhất, phù hợp cảnh quan và môi trường đô thị di sản. Thành phố đang hướng tới chấm dứt tình trạng xây lăng mộ xa hoa tự phát, không phải bằng một lệnh cấm chung tức thời, mà qua quy định và lộ trình tổ chức lại đất mai táng. Động lực chính là đất nghĩa địa ngày càng hạn hẹp, trong khi nhiều khu mộ hình thành rải rác, xen lẫn khu dân cư và đất sản xuất. Tháng 7, Ban Thường vụ Thành ủy ban hành Chỉ thị 13 về nếp sống văn minh trong việc tang, yêu cầu rà soát quy hoạch nghĩa trang và hạn chế xây mộ phô trương, lãng phí. Đây là lựa chọn cần thiết: tập quán tang lễ không thể đứng ngoài bài toán đất đai, môi trường và phát triển đô thị.
Làng An Bằng, xã Phú Vinh, cho thấy vì sao việc quản lý phải đi vào quy mô và cách xây dựng, thay vì chỉ dừng ở lời kêu gọi tiết kiệm. Khu nghĩa trang có khoảng 4.500 lăng mộ, nổi tiếng với những công trình lớn, cầu kỳ và màu sắc rực rỡ. Thành phố đang nghiên cứu khung quy định về diện tích mộ, chiều cao bia, bình phong và trụ biểu dưới 2,5 m, đồng thời hạn chế bê tông hóa khuôn viên. Hướng đi được nêu ra là các mẫu thiết kế giản dị, trang nghiêm, phù hợp bản sắc Huế. Những giới hạn này có ý nghĩa nếu được áp dụng nhất quán, tránh biến sự phô trương thành thước đo hiếu nghĩa và giúp tiết kiệm đất cho cộng đồng.
Thuận An dừng chôn cất, người dân cần đổi địa điểm
Tại Thuận An, UBND phường thông báo đóng cửa các nghĩa trang, nghĩa địa từ ngày 31-10; sau mốc này, việc chôn cất và xây mới lăng mộ tại các khu vực ấy bị cấm. Quyết định dựa trên quy hoạch sử dụng đất, định hướng phát triển đô thị, quỹ đất mai táng và yêu cầu quản lý tập trung. Phường không nằm trong khu vực được định hướng làm nghĩa trang tập trung, nên tiếp tục sử dụng các nghĩa địa hiện có sẽ khó dung hòa với nhu cầu sắp xếp đất và phát triển hạ tầng. Chính quyền cho biết việc dừng hoạt động còn nhằm tạo quỹ đất cho nhà ở của con em địa phương, hạ tầng, dịch vụ, thiết chế văn hóa và du lịch biển. Đây là thay đổi trực tiếp với người dân, vì nơi an táng không còn nằm ngay tại địa bàn như trước.
Người có nhu cầu mai táng được hướng dẫn đến nghĩa trang Phú Xuân cũ, nay thuộc xã Phú Hồ, hoặc nghĩa trang Phú Diên cũ, nay thuộc xã Phú Vinh. Phường cũng vận động hỏa táng; thành phố cho biết hỗ trợ 100% chi phí dịch vụ hỏa táng cho người có hộ khẩu thường trú, cùng một phần chi phí vận chuyển và miễn, giảm phí lưu giữ tro cốt ban đầu tại tháp cốt công cộng. Các hỗ trợ này giúp lựa chọn mới bớt nặng gánh, nhưng việc chuyển địa điểm và thay đổi tập quán vẫn cần hướng dẫn rõ ràng, tôn trọng yếu tố tâm linh. Nếu không, lệnh đóng cửa có thể gây lo lắng thay vì tạo đồng thuận.
Di dời mồ mả cần lộ trình và nơi tiếp nhận
Thuận An không phải trường hợp cá biệt. Nhiều nghĩa địa ở Huế hình thành tự phát, nằm rải rác hoặc xen giữa khu dân cư, đất nông nghiệp; một số nơi ở nội đô đã dừng chôn cất. Thành phố định hướng ngừng sử dụng các nghĩa địa không nằm trong quy hoạch, giảm dần diện tích theo lộ trình và đưa mồ mả trong nội thị, khu dân cư hoặc đất canh tác về nghĩa trang tập trung. Áp lực di dời còn gắn với các dự án phát triển, trong đó có tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam. Tuy nhiên, di dời không thể chỉ là việc giải phóng mặt bằng: đó là nơi an nghỉ của người thân, gắn với phong tục và ký ức của từng gia đình. Bởi vậy, sự thận trọng trong lộ trình không phải trì hoãn, mà là điều kiện để quy hoạch có tính khả thi.
Quy hoạch chuyên ngành quản lý nghĩa trang của thành phố đang được lập và dự kiến hoàn thành trong năm 2027. Các khu mới được định hướng ngoài lõi đô thị và vành đai bảo vệ di tích; mô hình hoa viên nghĩa trang dự kiến dành khoảng 35–40% diện tích cho an táng, phần còn lại cho cây xanh và cảnh quan. Huế cũng tính đến các nghĩa trang tập trung phía Bắc và phía Nam, nhưng việc di dời lâu dài chỉ nên tiến hành khi nơi tiếp nhận có hạ tầng phù hợp, bảo đảm quyền lợi và yếu tố tâm linh. Đây là điểm cần giữ vững: quy hoạch tốt không chỉ xóa những khu mộ không phù hợp, mà còn phải cung cấp nơi an táng đàng hoàng, dễ tiếp cận và bền vững.
Kết luận: siết xây dựng phải đi cùng sự đồng thuận
Đóng cửa nghĩa trang ở Thuận An, chuẩn bị quy chuẩn lăng mộ và tính chuyện di dời khỏi nội đô đều cho thấy Huế đang chuyển từ xử lý từng điểm nóng sang quản lý toàn hệ thống. Hướng đi này hợp lý: lăng mộ xa hoa chiếm đất, còn nghĩa địa tự phát gây khó cho chỉnh trang đô thị và bảo vệ cảnh quan di sản. Nhưng thành công không thể đo bằng số khu bị đóng cửa hay số mộ được di dời. Thành phố cần công khai lộ trình, bố trí nơi tiếp nhận trước khi di chuyển, giải thích chính sách hỗ trợ và làm việc với từng cộng đồng. An Bằng với khoảng 4.500 lăng mộ nhắc rằng phía sau mỗi công trình là tập quán và lựa chọn của gia đình. Siết quản lý là cần thiết; cách làm thuyết phục mới quyết định liệu Huế có thể xây dựng nếp tang văn minh mà vẫn gìn giữ sự tôn trọng người đã khuất.
