Quy định Hải Phòng: chấm dứt học thêm bắt buộc từ gốc
Quy định Hải Phòng về việc chấm dứt học thêm bắt buộc là văn bản chỉ đạo của Sở Giáo dục và Đào tạo gửi đến UBND các cấp và các cơ sở giáo dục, nhằm siết quản lý dạy thêm – học thêm, chấm dứt ép buộc học sinh học thêm trong và ngoài nhà trường, đồng thời ngăn chặn việc lợi dụng dạy hai buổi/ngày để thu học phí bất hợp pháp, giảm gánh nặng tài chính cho phụ huynh và bảo vệ học sinh khỏi áp lực học tập quá mức. Điểm đáng nói của động thái này là cách Hải Phòng nhìn thẳng vào mặt tối của hệ thống: học thêm bắt buộc không chỉ bào mòn sức khỏe và thời gian tuổi thơ mà còn trở thành cái cớ cho nhiều khoản thu lắt nhắt, khó minh bạch. Sở Giáo dục và Đào tạo thành phố đã phát đi văn bản chấn chỉnh, yêu cầu các cơ sở giáo dục tuân thủ nghiêm quy định về dạy thêm – học thêm và khẳng định “không ép buộc học sinh học thêm trong và ngoài nhà trường”. Đây không phải lời nhắc nhở chung chung mà là thông điệp chính trị – xã hội rõ ràng: trường học phải trở lại đúng chức năng giáo dục, không phải nơi tạo ra áp lực và chi phí vô lý cho gia đình.
Cấm ép học thêm, siết thu học phí bất hợp pháp: nội dung và ý nghĩa
Ở phần dạy thêm và học thêm, văn bản quy định Hải Phòng nêu rõ: các cơ sở giáo dục “tuân thủ nghiêm các quy định hiện hành về dạy thêm, học thêm” và “tuyệt đối không ép buộc học sinh học thêm trong và ngoài nhà trường”. Ngôn từ mạnh cho thấy thành phố đã nhận diện học thêm bắt buộc như một hành vi xâm hại quyền lợi học sinh hơn là một giải pháp nâng cao chất lượng. Đi xa hơn, Sở cũng khóa luôn con đường hợp thức hóa học phí bất hợp pháp thông qua các buổi học thêm trá hình. Trong chỉ đạo về dạy học 2 buổi/ngày, cơ quan quản lý yêu cầu nhà trường xây dựng kế hoạch riêng cho buổi hai, không trộn lẫn với buổi một, “không lợi dụng việc tổ chức dạy học 2 buổi/ngày để tổ chức dạy thêm, học thêm trái quy định hoặc thu phí trái quy định”. Một câu nói có thể trích dẫn ở đây là: “Việc tổ chức hai buổi/ngày không được lợi dụng để tổ chức dạy thêm bất hợp pháp hoặc thu các khoản phí không được phép”. Chính sự rõ ràng này tạo ranh giới pháp lý cho phụ huynh và học sinh bám vào khi bị ép buộc.
Hai buổi/ngày phải là hỗ trợ học sinh, không phải cái cớ để thu tiền
Về tổ chức hai buổi học mỗi ngày, Sở yêu cầu các trường xây dựng thời khóa biểu khoa học, sắp xếp buổi 1 và buổi 2 theo kế hoạch giáo dục của trường, không đan xen nội dung buổi 2 vào buổi 1 để tránh nhập nhằng mục tiêu và khoản thu. Nhà trường phải có kế hoạch riêng cho buổi 2, xác định rõ nội dung, thời lượng, đối tượng học sinh, người thực hiện, địa điểm và điều kiện bảo đảm, triển khai đúng chương trình, kế hoạch giáo dục và quy định hiện hành. Quan trọng hơn, văn bản nhấn mạnh: hoạt động buổi 2 “phải đảm bảo đúng mục tiêu, nội dung, đối tượng; không ép buộc học sinh tham gia các hoạt động không phải nội dung bắt buộc của chương trình; không lợi dụng việc tổ chức 2 buổi/ngày để tổ chức dạy thêm hoặc thu phí trái quy định”. Với tiểu học, yêu cầu còn rõ: dạy hai buổi để “hướng dẫn học sinh hoàn thành nội dung học ngay tại lớp; không giao bài tập về nhà; khuyến khích học sinh để sách vở, đồ dùng học tập tại lớp”. Nếu thực hiện nghiêm, học sinh tiểu học sẽ có thêm thời gian chơi, nghỉ ngơi thay vì chạy đua giữa các lớp học thêm.
Hotline, công khai thông tin và quản lý ngoại khóa: cơ chế bảo vệ học sinh
Một điểm tiến bộ của quy định Hải Phòng là không chỉ cấm học thêm bắt buộc trên giấy mà còn thiết kế cơ chế bảo vệ học sinh và phụ huynh ngay tại trường. Các cơ sở giáo dục phải “thiết lập đường dây nóng tiếp nhận phản ánh trong đơn vị, hoàn thành trước ngày 25/9/2026” và kịp thời xử lý hoặc báo cáo cấp có thẩm quyền khi phát hiện vi phạm. Song song, việc công khai thực đơn, mức thu và chi phí tổ chức ăn bán trú phải được hoàn tất trước 25/9/2026 và duy trì thường xuyên trong năm học. Những yêu cầu này làm giảm khoảng mù thông tin – nơi các khoản thu bất hợp pháp thường nấp. Ở mảng hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp và ngoài nhà trường, Sở nhấn mạnh không được “lạm dụng danh nghĩa tổ chức hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp của Chương trình giáo dục phổ thông 2018 để tổ chức tham quan, du lịch… không gắn với mục tiêu, nội dung, yêu cầu cần đạt của chương trình”. Mọi hoạt động phải có kế hoạch rõ ràng về mục tiêu, nội dung, thời gian, địa điểm, thành phần, người phụ trách, phương án xử lý tình huống; phối hợp với phụ huynh và các bên liên quan, “bảo đảm quyền lợi chính đáng của học sinh”. Nói cách khác, cả trong lớp học lẫn ngoại khóa, trục ưu tiên mới là bảo vệ học sinh chứ không phải tối đa hóa nguồn thu.
Tác động lên túi tiền phụ huynh và sức khỏe học sinh
Nếu đi vào cuộc sống, bộ quy định này có thể thay đổi sâu sắc cách phụ huynh tương tác với trường học. Khi học thêm bắt buộc bị chặn cả trong lẫn ngoài nhà trường và không còn được biến tướng dưới vỏ bọc buổi hai, nhiều khoản học phí bất hợp pháp sẽ không còn chỗ núp. Gia đình bớt những khoản “tự nguyện nhưng bắt buộc”, không phải chi tiền cho các lớp học thêm mà con bị ép đăng ký chỉ vì sợ bị trù điểm hay không theo kịp chương trình. Về phía học sinh, việc khẳng định “tuyệt đối không ép buộc học sinh học thêm trong và ngoài nhà trường” cùng yêu cầu thiết kế hoạt động học tập, trải nghiệm gắn với lứa tuổi và điều kiện thực tế, đảm bảo an toàn và quyền lợi, là bước bảo vệ sức khỏe tinh thần lẫn thể chất. Học thêm bắt buộc lâu nay khiến giờ ngủ, giờ chơi của trẻ bị xén bớt, đánh đổi bằng căng thẳng và áp lực thi cử. Khi buổi học thứ hai được định hướng để hoàn thành bài ngay trên lớp, không giao bài về nhà ở tiểu học, mô hình trường học mà Hải Phòng hướng tới là nơi giúp học sinh học đủ, học đúng, chứ không phải học tối đa. Điều này xứng đáng được coi là một bước xoay trục chính sách vì lợi ích trẻ em, dù việc thực thi còn là bài kiểm tra dài hơi cho toàn hệ thống.
