Vì sao hành vi vi phạm của du khách nước ngoài đang thành vấn đề nhức nhối?
Du khách nước ngoài vi phạm quy tắc tham quan di sản là những hành vi đi ngược lại nội quy, phong tục và chuẩn mực văn hóa địa phương khi đến các di tích văn hóa Việt Nam, thể hiện qua việc ăn mặc không phù hợp ở nơi tôn nghiêm, sử dụng phương tiện giao thông nguy hiểm hoặc thiếu tôn trọng không gian di sản và cộng đồng sở tại. Những sự cố liên tiếp ở các điểm nổi tiếng cho thấy đây không còn là chuyện cá biệt mà là dấu hiệu của vấn đề quản lý và ý thức du lịch có trách nhiệm. Khi một số khách coi Việt Nam như “sân chơi” không luật lệ, di sản bị tổn thương, người dân chịu rủi ro, và ngành du lịch đánh mất hình ảnh văn minh. Nếu không đặt ra ranh giới rõ ràng, chúng ta vô tình khuyến khích sự coi thường quy tắc tham quan di sản ngay trên chính đất nước mình.
Chùa Cầu và bài học về sự tôn nghiêm trong không gian di sản
Đoạn clip ghi lại cảnh một nữ du khách nước ngoài mặc bộ đồ đen xẻ cao, chất liệu mỏng để lộ nội y khi chuẩn bị bước vào khu di tích Chùa Cầu ở Hội An đã khiến nhiều người phẫn nộ. Đây không chỉ là chuyện thời trang cá nhân, mà là việc xâm phạm sự tôn nghiêm của một di sản văn hóa thế giới. Nữ hướng dẫn viên Trương Bùi Ngọc Khuê đã xử lý rất đúng: tiếp cận, giải thích bằng tiếng Anh về quy định trang phục ở nơi tôn nghiêm, rồi lịch sự mời khách ra ngoài thay đồ phù hợp trước khi tiếp tục tham quan. Chính câu nói rõ ràng “Đây là khu di sản văn hóa thế giới, bạn không nên mặc như thế này mà phải mặc quần dài hoặc váy dài” cho thấy Hội An không thỏa hiệp với sự thiếu tôn trọng. Đáng mừng là nhóm khách đã vui vẻ chấp hành, quay ra mua trang phục lịch sự rồi tiếp tục tham quan, chứng minh rằng khi quy tắc tham quan di sản được truyền đạt rõ ràng và kiên quyết, đa số du khách sẵn sàng tôn trọng.
Từ ranh giới trang phục đến ranh giới sinh mạng trên đường phố biển
Nếu vụ việc ở Chùa Cầu là lời nhắc về sự tôn nghiêm, thì vụ tai nạn ở Nha Trang lại là tiếng chuông báo động về ranh giới sinh mạng. Một du khách Nga điều khiển xe máy trên đường Trần Phú trong tình trạng có nồng độ cồn 268,8 mg/100 ml máu, đã tông nữ công dân địa phương đang qua đường có vạch kẻ cho người đi bộ, khiến bà tử vong tại bệnh viện lúc 7h55 cùng ngày. Đây không chỉ là hành vi vi phạm luật giao thông, mà là biểu hiện rõ của tâm lý “du khách ngoại lệ”, coi thường quy định tại nơi mình đến. Đáng nói hơn, nữ lễ tân khách sạn Lê Thị Hải Anh đã bị khởi tố về tội “Giao cho người không đủ điều kiện điều khiển phương tiện tham gia giao thông đường bộ” vì cho thuê xe dù biết người này không có giấy phép lái xe và không đủ điều kiện pháp lý. Câu chuyện cho thấy du lịch có trách nhiệm không chỉ là việc của du khách nước ngoài, mà còn là nghĩa vụ pháp lý và đạo đức của những người đang kiếm sống từ họ.
Vai trò của hướng dẫn viên, cơ sở lưu trú và cộng đồng địa phương
Những sự cố gần đây cho thấy một mô hình can thiệp mới đang hình thành: hướng dẫn viên, nhân viên bán vé, quản lý di tích và cộng đồng địa phương buộc phải trực tiếp nhắc nhở, chặn lại các hành vi vi phạm. Tại Hội An, hệ thống cảnh báo đã được triển khai để khi phát hiện khách ăn mặc không lịch sự ở điểm di tích, nhân viên sẽ tiếp cận, giải thích và mời khách ra ngoài nếu không tuân thủ. Sự ủng hộ của lãnh đạo trung tâm bảo tồn di sản đối với cách xử lý của chị Khuê cho thấy quan điểm rõ ràng: bảo vệ di tích văn hóa Việt Nam quan trọng hơn chiều chuộng mọi yêu cầu của du khách. Trên mặt trận an toàn giao thông, cơ quan công an khuyến cáo các cơ sở lưu trú và đơn vị kinh doanh dịch vụ chỉ được cho người khác thuê xe khi họ có đủ điều kiện pháp luật, đồng thời phải hướng dẫn khách tuân thủ Luật trật tự, an toàn giao thông đường bộ. Đây là bước chuyển từ “làm du lịch bằng mọi giá” sang “làm du lịch có trách nhiệm”, nơi lợi ích kinh tế không được phép đặt lên trên tính mạng và di sản.
Xây dựng văn hóa du lịch có trách nhiệm: không thể nửa vời
Sự gia tăng các vụ du khách nước ngoài vi phạm cho thấy Việt Nam đang ở ngã rẽ: hoặc kiên quyết xây dựng văn hóa du lịch có trách nhiệm, hoặc chấp nhận để di sản và cộng đồng phải gánh hậu quả lâu dài. Việc phát triển các nền tảng nội dung mới nhằm nâng cao chất lượng thông tin và tăng khả năng kết nối với công chúng cũng là cơ hội để lan tỏa thông điệp về quy tắc tham quan di sản và tôn trọng văn hóa sở tại. Nhưng thông điệp thôi chưa đủ; cần chế tài rõ ràng, quy trình xử lý minh bạch và sự đồng lòng của cả hệ sinh thái du lịch, từ hướng dẫn viên, khách sạn, điểm tham quan đến chính quyền. Du khách phải hiểu rằng Việt Nam không phải “miễn trừ văn hóa” cho họ, và người làm du lịch phải dũng cảm nói “không” với các yêu cầu vi phạm luật, dù điều đó có thể khiến mất một hợp đồng thuê xe hay một lượt tham quan. Đó mới là nền du lịch xứng đáng với những di tích văn hóa Việt Nam mà chúng ta tự hào.
