Mỹ không rút khỏi châu Á, mà đang tái định hình gánh nặng quốc phòng
Chiến lược Mỹ yêu cầu các đồng minh châu Á tăng chi tiêu quốc phòng là cách Washington vừa củng cố hiện diện tại Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, vừa phân bổ lại gánh nặng an ninh thông qua quan hệ đối tác thay vì mô hình bảo hộ truyền thống, nhằm duy trì cân bằng quyền lực có lợi trong khu vực và buộc các nước đồng minh Mỹ phải tự nâng cao năng lực phòng thủ, chia sẻ trách nhiệm giữ ổn định trật tự khu vực. Phát biểu tại Manila ngày 10/8, Thứ trưởng Quốc phòng Mỹ phụ trách chính sách Elbridge Colby khẳng định Washington vẫn cam kết duy trì hiện diện và lợi ích tại khu vực, bác bỏ lo ngại Mỹ đang rút khỏi châu Á. Ông nhấn mạnh Mỹ “chắc chắn sẽ không rút khỏi châu Á” và coi đây là khu vực “có tầm quan trọng tối cao”. Điểm then chốt là Mỹ muốn củng cố vị thế để bảo đảm một cán cân quyền lực có lợi ở những khu vực trọng yếu nhất, chứ không giảm vai trò trong quốc phòng châu Á.
Thông điệp của Lầu Năm Góc: từ bảo hộ sang đối tác quốc phòng
Tuyên bố của Elbridge Colby cho thấy một bước chuyển chính trị rõ ràng: Mỹ không còn muốn gánh toàn bộ trách nhiệm an ninh cho các đồng minh Mỹ ở châu Á, mà yêu cầu họ tăng đầu tư quốc phòng và hiện đại hóa lực lượng. Washington khẳng định đang “bám trụ” để duy trì cân bằng quyền lực có lợi, song cấu trúc phòng thủ không thể chỉ dựa vào Mỹ. Đây là cách gửi đi thông điệp: nếu các nước trong khu vực muốn tiếp tục hưởng lợi từ ô an ninh Mỹ, họ phải chấp nhận chia sẻ gánh nặng. Theo Colby, cấu trúc quốc phòng châu Á phải được củng cố bởi “một mạng lưới các quốc gia có chủ quyền, đủ năng lực, đã hiện đại hóa lực lượng và tăng cường nỗ lực bảo vệ lãnh thổ của mình”. Ông nhấn mạnh Mỹ tìm kiếm đối tác, không phải các nước được bảo hộ. Điều này đặt ra chuẩn mực mới: quyền lực và an ninh khu vực gắn chặt với mức chi tiêu quốc phòng nội địa của từng đồng minh.
Chuyến công du Đông Nam Á: gây dựng mạng lưới chia sẻ gánh nặng
Việc Colby chọn Philippines làm điểm dừng chân đầu tiên không phải ngẫu nhiên: đây là đồng minh hiệp ước lâu đời nhất của Mỹ tại châu Á và là mắt xích quan trọng trong thế trận quốc phòng châu Á ở Tây Thái Bình Dương. Tại diễn đàn ở Philippines, nơi Mỹ cùng lực lượng Philippines, Úc và Pháp tham gia nhiều cuộc tập trận chung, thông điệp về tăng chi tiêu quốc phòng được truyền đi như một lời nhắc rằng hợp tác quân sự phải đi kèm nâng cao năng lực tự vệ. Sau Philippines, Colby dự kiến tới Indonesia, Thái Lan và Campuchia, thể hiện nỗ lực mở rộng mạng lưới các đối tác đủ năng lực bảo vệ lãnh thổ, cùng Mỹ duy trì cân bằng quyền lực khu vực. Trong bối cảnh chính quyền Tổng thống Donald Trump thúc đẩy đồng minh chia sẻ gánh nặng quốc phòng và nâng cao tự chủ an ninh, chuyến công du này giống một chiến dịch vận động ngoại giao an ninh hơn là giao lưu tượng trưng.
Chi tiêu quốc phòng tăng: cơ hội chủ động hay rủi ro phụ thuộc sâu hơn?
Yêu cầu tăng chi tiêu quốc phòng đặt các đồng minh Mỹ trước một lựa chọn khó: nếu đáp ứng, họ có cơ hội chủ động hơn trong bảo vệ chủ quyền, nhưng đồng thời có nguy cơ gắn chặt an ninh của mình vào kiến trúc do Washington thiết kế. Colby nói rõ, khi Mỹ yêu cầu đồng minh đầu tư nhiều hơn cho quốc phòng và chịu trách nhiệm về an ninh chủ quyền, đó không phải tín hiệu từ bỏ họ. Tuy nhiên, thực chất đây là sự tái phân chia quyền lực: ai đóng góp nhiều hơn vào quốc phòng châu Á sẽ có tiếng nói lớn hơn trong trật tự khu vực. Về mặt tích cực, mô hình này khuyến khích các nước nâng cấp năng lực tự bảo vệ, giảm tâm lý lệ thuộc vào ô che chở của Mỹ. Nhưng nếu các quyết định chi tiêu quốc phòng bị chi phối quá mạnh bởi yêu cầu từ Washington, cân bằng quyền lực nội khối ASEAN và giữa các nước châu Á với nhau có thể bị lệch theo ưu tiên chiến lược của Mỹ.
Kết luận: cân bằng quyền lực không còn là chuyện của riêng Mỹ
Từ phát biểu của Colby đến lịch trình công du Đông Nam Á, bức tranh hiện lên khá rõ: Mỹ tái khẳng định không rút khỏi châu Á, nhưng sẽ không tiếp tục chịu một mình gánh nặng quốc phòng khu vực. Chiến lược mới đặt trọng tâm vào chia sẻ trách nhiệm với đồng minh, yêu cầu họ tăng chi tiêu quốc phòng, hiện đại hóa lực lượng và chủ động bảo vệ lãnh thổ. Điều đó có nghĩa cân bằng quyền lực tại Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương không còn là sản phẩm của sức mạnh Mỹ đơn lẻ, mà sẽ là kết quả của tương quan giữa các nước trong mạng lưới đối tác. Với các quốc gia châu Á, câu hỏi không chỉ là đứng về phía ai, mà là họ sẵn sàng đầu tư bao nhiêu cho quốc phòng để vừa giữ được chủ quyền quyết sách, vừa không bị gạt khỏi bàn cờ quyền lực mới của khu vực.
