Thiếu sách giáo khoa không đồng nghĩa với gián đoạn việc học
Tình trạng thiếu sách giáo khoa là giai đoạn học sinh chưa được trang bị đầy đủ bộ sách bản giấy theo chương trình, nhưng nếu phụ huynh, nhà trường và ngành giáo dục cùng triển khai giải pháp học tập thay thế như sách mượn trường học, sách giáo khoa điện tử và tài liệu hỗ trợ, quá trình tiếp thu kiến thức vẫn có thể diễn ra liên tục, không bị gián đoạn dài ngày.Điểm mấu chốt của câu chuyện thiếu sách giáo khoa hiện nay không phải là nỗi lo mất trắng những tuần đầu năm học, mà là cách hệ thống giáo dục và gia đình bình tĩnh tổ chức lại việc học trong thời gian chờ cung ứng sách giáo dục được ổn định. Khi các bên cùng chủ động, khoảng trống vật chất có thể biến thành cơ hội thử nghiệm những hình thức học linh hoạt, phù hợp với bối cảnh số hóa tài liệu. Ở TP.HCM, việc 100% trường chốt nhu cầu sách giáo khoa lần 2 và hoàn tất thủ tục đặt mua bổ sung cho thấy thiếu sách chỉ là tình thế ngắn hạn, không phải thất bại của năm học.
Nhà trường chủ động cho mượn sách và phát sách theo từng đợt
Thay vì chờ đủ sách rồi mới phát một lần, nhiều trường đang áp dụng chiến lược cấp phát theo từng đợt và mở rộng kênh sách mượn trường học. Thư viện được yêu cầu khai thác tối đa số sách đã được trang bị, ưu tiên cho những học sinh chưa thể tự mua sách hoặc chỉ thiếu một vài môn. Một số trường trung học cơ sở và trung học phổ thông tổ chức khảo sát nhu cầu mượn, có nơi lên tới khoảng 300 học sinh đăng ký nhưng vẫn phải chờ bổ sung sách để đáp ứng đầy đủ. Khi chưa có trọn bộ, trường phát ngay những đầu sách đã về và linh hoạt cho học sinh dùng chung trên lớp. Năm học 2026-2027, một chính sách đáng chú ý là việc triển khai mượn sách giáo khoa miễn phí theo nhu cầu thực tế, học sinh mượn tại thư viện và hoàn trả cuối năm, biến sách mượn trường học thành một phần chính thức của hệ thống thay vì giải pháp tạm thời.
Sách giáo khoa điện tử và tài liệu hỗ trợ: từ phương án dự phòng thành kênh học chính
Nếu trước đây sách giáo khoa điện tử thường bị xem là phụ trợ, thì trong bối cảnh thiếu sách giáo khoa, nó đang trở thành kênh học chính của nhiều lớp. Học sinh có thiết bị và Internet được hướng dẫn truy cập hệ thống sách điện tử miễn phí tại địa chỉ taphuan.nxbgd.vn để theo kịp chương trình. Giáo viên không chờ sách giấy mới bắt đầu dạy mà chủ động xây dựng bài giảng điện tử, phiếu bài tập, tài liệu tóm tắt kiến thức, giúp học sinh nắm được nội dung cốt lõi ngay trên lớp. Theo Sở Giáo dục và Đào tạo TP.HCM, việc này nhằm “bảo đảm việc dạy và học không bị gián đoạn, giúp học sinh tiếp thu đầy đủ nội dung bài học trên lớp”. Nhìn dưới góc độ tích cực, đây là cú hích để nhà trường quen hơn với phương pháp dạy học kết hợp, vừa dùng sách giấy khi có đủ, vừa tận dụng tài nguyên số để rút gọn, hệ thống hóa kiến thức cho học sinh.
Phụ huynh và học sinh thích nghi: chủ động thông tin, linh hoạt phương pháp học
Trách nhiệm không dừng ở nhà trường; phụ huynh và học sinh cũng đang chủ động thích nghi với thiếu sách giáo khoa. Phụ huynh được khuyến nghị theo dõi sát thông báo chính thức, liên hệ giáo viên chủ nhiệm hoặc bộ phận thư viện để cập nhật tình hình từng đầu sách còn thiếu và đăng ký nhận bổ sung. Trong thời gian chờ, họ có thể trao đổi với trường để mượn sách thư viện hoặc thậm chí cho lớp mượn một bộ nếu đã mua hai bộ sách cho con. Trên thực tế, nhiều gia đình đã chuẩn bị sách sớm nên số học sinh cần mượn không quá lớn ở một số trường. Học sinh được hướng dẫn sử dụng đường link sách điện tử, lập nhóm học để dùng chung sách, chụp lại những trang cần thiết hoặc ghi chép kỹ hơn trên lớp. Khi phụ huynh không hoảng hốt mà phối hợp bình tĩnh, thiếu sách chỉ còn là bất tiện tạm thời, chứ không biến thành áp lực tâm lý cho con.
Chuỗi cung ứng sách giáo dục đang tăng tốc, nhưng bài học dài hạn là gì?
Ở tầng vĩ mô, bài toán cung ứng sách giáo dục đang được ngành giáo dục và nhà xuất bản xử lý khẩn trương. Sở Giáo dục và Đào tạo đã tổng hợp nhu cầu sách từ sớm và gửi đến đơn vị xuất bản thông qua công ty phân phối từ ngày 4.3. Đến ngày 8.9, nhà xuất bản báo cáo đã cung ứng hơn 26,9 triệu bản sách giáo khoa, đạt 107% nhu cầu đăng ký, đồng thời tiếp tục điều tiết, bổ sung sách cho TP.HCM và các tỉnh lân cận trong các ngày 15, 16, 17.9. Sách đang được khẩn trương vận chuyển, bàn giao trực tiếp về từng trường để phát cho học sinh. Tuy vậy, thực tế có trường như THPT Phước Long vẫn chưa nhận đủ sách cho toàn bộ hơn 300 học sinh đăng ký mượn. Bài học dài hạn là: hệ thống phải coi những giải pháp học tập thay thế – sách điện tử, thư viện hoạt động bài bản, kênh mượn sách miễn phí – như cấu phần thường trực, để khi cung ứng sách giáo dục trục trặc, việc dạy và học vẫn vững vàng.
