Quy định mới đặt ranh giới rõ với quỹ phụ huynh
Quỹ lớp, quỹ trường là khoản tiền phụ huynh góp để chi cho hoạt động của lớp hoặc trường, thường do ban đại diện cha mẹ học sinh đứng ra thu và quản lý; quy định mới chấm dứt cách làm này từ ngày 15/11. Thông tư 81/2026/TT-BGDĐT của Bộ Giáo dục và Đào tạo có hiệu lực vào ngày này, thay thế Thông tư 55/2011/TT-BGDĐT và cấm ban đại diện cùng các thành viên thu, tiếp nhận hoặc quản lý tiền hỗ trợ hoạt động dưới bất kỳ hình thức nào. Đây là phản ứng cần thiết trước những khoản mang danh nghĩa tự nguyện nhưng từng gây tranh cãi. Ban đại diện cũng không được đặt ra khoản đóng góp bắt buộc, ấn định mức bình quân hay mức tối thiểu, hoặc quy định thời hạn hỗ trợ; gây áp lực để phụ huynh đóng tiền cũng bị cấm.
Điểm đáng chú ý là lệnh cấm không chỉ nhắm vào một tên gọi. Nếu phụ huynh muốn hỗ trợ hoạt động của ban đại diện, họ có thể cung cấp trực tiếp hàng hóa, dịch vụ hoặc thanh toán thẳng cho bên cung cấp, phù hợp với mục đích đã thống nhất. Nếu hỗ trợ không đủ, ban đại diện phải điều chỉnh quy mô hoặc cách tổ chức, không được yêu cầu đóng thêm để bù thiếu. Cách thiết kế này giúp hạn chế việc tiền mặt tập trung vào một đầu mối khó kiểm soát.
Phụ huynh nhẹ gánh, nhưng lo khoản thu đổi tên
Phụ huynh nhìn chung hoan nghênh chủ trương, bởi quỹ phụ huynh mang nhãn “tự nguyện” đã khiến nhiều gia đình áp lực trong các kỳ họp đầu năm. Có người kể rằng không đóng thì lo con bị phụ huynh khác tỏ thái độ; người khác phản ánh mức góp bị cào bằng, không tính đến hoàn cảnh mỗi nhà. Những câu chuyện ấy cho thấy tự nguyện trên giấy không đồng nghĩa với tự nguyện trong thực tế.
Tuy vậy, nỗi lo “bình mới rượu cũ” không thể gạt đi. Nhiều ý kiến sợ lệnh cấm thu quỹ lớp bị vô hiệu hóa bằng cách gọi khoản tiền là tự nguyện hoặc nhờ một phụ huynh không thuộc ban đại diện đứng tên giữ tiền. Đó là khoảng trống thực thi cần được chú ý: nếu chỉ cấm ban đại diện thu và giữ tiền mà không làm rõ cách phát hiện việc vận động núp bóng, áp lực có thể vẫn còn nguyên. Tên gọi thay đổi, nhưng nếu mức góp bị áp đặt hoặc người không đóng bị gây khó dễ thì tinh thần quy định chưa được bảo đảm.
Cấm thu không xóa nhu cầu chi tiêu của lớp
Một băn khoăn thực tế khác là những nhu cầu nhỏ nhưng thường xuyên sẽ được đáp ứng ra sao. Phụ huynh đặt câu hỏi về chổi, túi đựng rác, giấy kiểm tra, tài liệu photo và tiền điện máy lạnh khi không còn quỹ lớp. Có trường hợp phụ huynh phản ánh nhà vệ sinh bẩn đến mức học sinh ngại sử dụng sau khi không có khoản thuê người dọn dẹp. Đây là vấn đề nhà trường và cơ quan quản lý phải giải quyết bằng trách nhiệm, nguồn kinh phí và quy trình công khai, thay vì mặc định phụ huynh sẽ bù vào.
Thông tư cũng giới hạn những khoản hỗ trợ: không dùng để sửa chữa, cải tạo hay mua sắm thiết bị cho trường, lớp; trả thù lao, tiền công, tiền thưởng cho giáo viên; hoặc chi cho việc thuộc trách nhiệm nhà trường. Vì vậy, cấm quỹ không có nghĩa mọi hoạt động thiết yếu tự biến mất, mà buộc các cơ sở giáo dục phân định rõ ai chịu trách nhiệm và công khai cách đáp ứng nhu cầu. Nếu thiếu hướng dẫn thực tế, khoảng trống kinh phí dễ trở thành cái cớ để khôi phục khoản thu dưới tên khác.
Thước đo thành công là không còn ép buộc
Từ ngày 15/11, quỹ lớp và quỹ trường do ban đại diện trực tiếp thu, quản lý phải chấm dứt. Việc họp phụ huynh toàn thể ba lần mỗi năm theo các mốc cố định cũng không còn bắt buộc; sau cuộc họp đầu năm, các cuộc họp tiếp theo được tổ chức khi cần, trực tiếp, trực tuyến hoặc kết hợp. Thay đổi này có thể giảm những dịp khoản thu được đưa ra như thông lệ, nhưng không thể tự nó ngăn mọi hình thức vận động.
Hiệu quả của quy định sẽ được đo bằng trải nghiệm của gia đình: họ có thể từ chối đóng góp mà không sợ con bị phân biệt đối xử hay không, và các khoản chi của trường có được giải trình minh bạch hay không. Cấm thu quỹ phụ huynh là bước đi đúng, nhưng giám sát phải theo kịp các cách lách luật, còn nhà trường cần nhận trách nhiệm với những chi phí thuộc phần việc của mình. Nếu không, khoản thu chỉ đổi tên; nếu có công khai và thực thi nhất quán, phụ huynh mới thực sự được giải phóng khỏi áp lực đóng góp.
