Ban Chỉ đạo bất động sản: Cơ chế “nhạc trưởng” mới
Ban Chỉ đạo Trung ương về chính sách nhà ở và thị trường bất động sản là cơ chế điều phối liên ngành do Phó Thủ tướng đứng đầu, được lập ra để thống nhất chỉ đạo, tháo gỡ vướng mắc pháp lý, tài chính và tín dụng, đồng thời định hướng ưu tiên phát triển nhà ở xã hội và nhà ở cho thuê phù hợp với khả năng chi trả của người dân.
Điểm đáng chú ý là Ban Chỉ đạo bất động sản được giao vai trò “nhạc trưởng” với nguyên tắc một việc chỉ giao một cơ quan, cá thể hóa trách nhiệm đến từng bộ, ngành, địa phương. Sáng 13/10, tại Trụ sở Chính phủ, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc – Trưởng Ban Chỉ đạo – đã chủ trì phiên họp thứ nhất sau khi Ban được kiện toàn. Đây không chỉ là một cuộc họp thủ tục, mà là thông điệp chính trị: Chính phủ muốn chuyển từ cách xử lý manh mún sang một cơ chế tập trung, chịu trách nhiệm rõ ràng. Nếu trước đây mỗi vướng mắc “chạy” qua nhiều cửa, thì nay người dân và doanh nghiệp có cơ sở kỳ vọng vào một đầu mối chịu trách nhiệm giải quyết.
Nhà ở xã hội và nhà ở cho thuê: Từ khẩu hiệu thành ưu tiên chiến lược
Chính sách nhà ở xã hội lâu nay thường bị phàn nàn là nhiều mục tiêu nhưng ít sản phẩm thực tế; lần này, Chính phủ đang cố biến khẩu hiệu thành ưu tiên chiến lược bằng các chỉ tiêu cụ thể, cơ chế tín dụng riêng và sự giám sát trực tiếp của Ban Chỉ đạo bất động sản.
Theo báo cáo, trong 9 tháng đầu năm, cả nước hoàn thành gần 47.000 căn nhà ở xã hội, đạt khoảng 48% chỉ tiêu hơn 97.000 căn được giao cho cả năm. Lũy kế đến nay, có 947 dự án với quy mô 910.933 căn đã hoàn thành, đang triển khai hoặc được chấp thuận chủ trương đầu tư, tương đương khoảng 91% mục tiêu Đề án ít nhất 1 triệu căn nhà ở xã hội. Đây là một trong những con số hiếm hoi cho thấy chính sách nhà ở xã hội đang tiến gần mục tiêu đề ra. Với nhà ở cho thuê Việt Nam, đến hết quý III đã hoàn thành 8.314 căn và được xác định là phân khúc chiến lược cần tập trung đầu tư. Quan điểm mới ở đây là coi nhà ở cho thuê không phải “phụ trợ” mà là trụ cột, giúp người thu nhập trung bình và thấp có chỗ ở mà không phải gánh nợ dài hạn.
Tiếp cận vốn mua nhà: Nút thắt phải được nới bằng chính sách tín dụng
Không thể nói đến chính sách nhà ở xã hội nếu người dân vẫn khó tiếp cận vốn mua nhà; vì vậy, tăng khả năng tiếp cận vốn mua nhà đang được đặt đúng vị trí là một trong những giải pháp chính, thay vì chỉ là phụ lục của chính sách tín dụng.
Hiện giá nhà vẫn vượt khả năng chi trả của phần lớn người dân, trong khi khả năng tiếp cận tín dụng còn khó khăn. Tổng dư nợ tín dụng bất động sản đã lên tới khoảng 5,21–5,23 triệu tỷ đồng, chiếm hơn 25% tổng dư nợ tín dụng toàn nền kinh tế. Chương trình tín dụng ưu đãi phát triển nhà ở xã hội được mở rộng lên hơn 153.000 tỷ đồng, nhưng doanh số giải ngân mới đạt khoảng 17.500 tỷ đồng – tức là nguồn lực đã có nhưng dòng tiền đến tay người mua nhà còn chậm. Ngân hàng Nhà nước được yêu cầu chỉ đạo các tổ chức tín dụng tăng khả năng tiếp cận vốn của doanh nghiệp và người dân mua nhà để ở, hướng dòng vốn vào nhà ở xã hội, nhà ở cho thuê, phấn đấu giảm lãi suất cho vay và kiểm soát rủi ro. Nếu không cải thiện khâu giải ngân và thủ tục vay, mọi cam kết về ưu đãi chỉ dừng ở văn bản.
Dự án bất động sản tồn đọng: Từ “cục máu đông” thành nguồn lực
Các dự án bất động sản tồn đọng không chỉ là vấn đề của doanh nghiệp; đó là tài sản xã hội bị “đóng băng”, làm méo mó thị trường và kéo lùi chính sách nhà ở xã hội.
Theo báo cáo của 27 địa phương, lượng bất động sản tồn kho khoảng 51.950 căn, lô, nền và có xu hướng tăng so với quý trước. Trong khi đó, giao dịch bất động sản quý III chỉ bằng khoảng 92% so với quý trước, cho thấy thị trường vẫn trầm lắng. Phó Thủ tướng yêu cầu các địa phương tập trung tháo gỡ vướng mắc tại các dự án bất động sản tồn đọng, kéo dài; những vấn đề thuộc thẩm quyền phải được giải quyết dứt điểm, còn nội dung vượt thẩm quyền phải kịp thời báo cáo để xử lý. Đáng chú ý, bí thư cấp ủy địa phương được nhấn mạnh trách nhiệm chỉ đạo trực tiếp đối với các dự án vướng mắc. Cách tiếp cận này cho thấy Chính phủ muốn biến “cục máu đông” dự án bất động sản tồn đọng thành nguồn cung nhà ở thực, thay vì để chúng tiếp tục nằm trên giấy.
Kết luận: Cơ hội thứ hai cho thị trường nhà ở, nhưng không dành cho sự chần chừ
Việc thành lập Ban Chỉ đạo Trung ương về chính sách nhà ở và thị trường bất động sản, do Phó Thủ tướng Phạm Gia Túc đứng đầu, là một tín hiệu rõ ràng: Chính phủ đang trao cho thị trường nhà ở một cơ hội thứ hai để tự điều chỉnh trên nền tảng chính sách mới.
Trọng tâm của giai đoạn này là ba trục: ưu tiên phát triển nhà ở xã hội và nhà ở cho thuê phù hợp với khả năng chi trả; tăng khả năng tiếp cận vốn mua nhà cho người dân; và đôn đốc xử lý dứt điểm các dự án bất động sản tồn đọng. Nếu các bộ, ngành và địa phương thực sự tuân thủ nguyên tắc một việc – một cơ quan, chịu trách nhiệm đến cùng, thì chính sách nhà ở xã hội sẽ không còn là lời hứa xa vời. Ngược lại, nếu chần chừ, để vướng mắc pháp lý, tín dụng và lợi ích cục bộ kéo dài, thị trường sẽ tiếp tục mắc kẹt giữa hai thái cực: người dân thiếu nhà ở phù hợp, còn hàng chục nghìn căn hộ và lô đất vẫn nằm trong danh sách tồn kho.
